A N N A L E S 4CADEMIAE RHENQ-TRAIECTINM. Ann. cioiacccxvi-cwwcccxvii' A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRAIECTINAE, Ann. CIDIOCCCXVI - cioiocccxvn. I A N O B L E U L A N D, RECTOKE ACADEMIAE MAGNIFICO , HER M ANNO ARNTZENIO, SENA T US GRAPHIARIO. TRAIECTI AT> AHENUtf, APUD OTTON. IOA.NN. VAN PADDENBURG, ET I. VAN SGHOONHOVEN, ACADEMIAE TYPOGRAPHOS. MDCCCXVI1I. - > . * . .v\ HOC JNN4LIUM FQWMINE CONTINENTUR. --'-- .' ' M ' ffomtna Profesforum et Lectorttm in Acadc* mi a Traiectina. . /. Quaesriones ad cert amen liter ar turn propofita* A. CI31DCCCXVI. . //. Scries Lectionum in Acad* Traiectina hafan- darum. . HI. Series Disputationum publics defenfarum. 5- Soknnia Academic a. . /^ Nomina Profesforum in Athenaeo Harder ovi" ceno. . fL Series Lectionum In Athenaw hafandarum* . ML Soknnia. . Fill. D. DTLIUS, Oratio. I. BLEULAND, Oratie,, * a. & Q S. C. TILANUS, refponfio ad questioner* Medicam. S. /. M. VAN CEUNS, refponfio ad quaestionem Literariam. JV. THOLEN, refponfw ad quaestionem Li- terariam. C. A. DEN TEX> refponfio ad quaestionem luruKcam. E. NIEUHOFF, Qratit. ' AN- . ,- **., A N N A L E S ACADEMIAE RHENO TR4IECTIN4E Ann. cioucccxvi -ciDiocccxvU. . I, * dcadvmla Tralectlna a die xxvi Martli* cToiocccxvi. , ad diem xxvi Mart if ^ ^ , munys, oblerunt docendi M E D I C 1 N A M MATTHIAS VAN CEUNS, ob aetatem feptua* genarinm rude donatus. , h. /. Acad. Rector. VI NICOLAUS CORNELIUS DE FREMFRY. BERNARDUS FRANCISCUS SUERMAN. PANICL DYLIUS (/*), MATHESIN ET 'pHILOSOPHIAM NATUR4LEM; GERARDUS MOLL. *"- IOANNES FREDERICUS LUDOVICUS SCHRODER. IANUS KOFS. < PHILOSOPHL4M THEORETIC AM ET LIT ERAS HUM4NIORES; T * IOANNES THEODORUS ROSSYN, ob aetatem fcpiuageriariam rude donatus. PHILIPPUS GULIELMUS VAN HEUSDE. DlTHMARUS. HuiSMAN. IOANNES HENRICUS PARE AIT. ANTON/US VAN GOUDOEVER, /\DAMUS SIMONS. THE- Viri Claritfimi , anno dcadeitrtco nondum exncfo , die ix. Marf'i , rebus humatris erepti , faemoriam thbravit CL BLEI T LAND. Vtd. horum slnnal. p. 35. ah to edit A irdicxr.tur /. 577^ VI* TffEOLOGIdM; SEB ALDUS RAU, ab aetatem feptuagenariam rude donatus. HERMANNUS ROYAARDS. looocus HERINGA , E. F. GABRICL VAN. OORDT, IURISPR UDENTI4M; CORNELIUS WILHELMUS DE RHOER. HiiRiuANNus ARNTZENIUS, /*. t. Acad+ Gra- phiarius. lOANNES RlCHARDUS DE BRUEYS. L E C T R E S. PHILIPPUS FRANCISCUS HEYLIGERS, Chirurg. et Qbftetriciae artls. SAMUEL NYHOFF, Ling. Grascae; creatus xxv limit ) A. cioiocccxvi. MAG I STEP. ACADEMICUS. IOHAN SALENTYN HOFFMAN, Equltationis. $. n- ' Quacstioncs ad certamen literarfam diyerfa?. rum disciplinarum fludiofis in Academiis et Athenaeis B at avis ^ ineunte anno CIOIDCCCXVI. ? fuerunt propofitae his formulis. THE L O GICJ. Quaenam est Theologiae Natural!* in fe fp.ec- iotas praeftantia? Quid doctrina infuper divini- tus patefacta confer; ad earn illuftrandam et fir* vnandam ? Quaenam deniqm eius est. vis atqus utilitas apud eos, qui religlonis Chriflianae no- titia funt beati? 1 U R I D I C A. Quaeritur , an Ipfa nattira oUigationis civ His liber am e patria migrationein civi permittat ? Si ; vulgo permittat) quae fint cxceptiones > quibus facultas ilia migrandi coarctetur , ex lure Pu- blico vel communi omnium Europae populorum 9 vel flngulari huius illiusvc imftrii, repstendM? Qua* Otiae porro praecipuae fint causfas impeditac illlus liber tatis ? An tand&m omnia iura et offi* da mutua , et civ is ^ qui litre fuo mlgravlt ^ et fatriae 9 quam derellquit 9 post'-migrationem. inure ant? . M E D I C A. Breylter dlftincteqiie indmtur modus et actionls nervorum , quaeque - (int niaxlme Mies huius actwnh eccplicatfones* WAT HE MAT 1C Ai Quandoquldem parallelarum llnearum theoria, a y arils mathematicis vario modo tractatur? nee tamen. ulla methodus omncs tollit difficul- qitaer*tyr L Kecenflo et comparatio praeclpuarum me*. thodorum quibus Geometrae, in prinm^ rmntlores , par$llel : arum theorlam eocpo* fuerunt. II. Investigatio causfarum , cur adeq parum in hac re profecerint Mathematid^ tit fer&> ad EucHdls rmoncm^ redeundum^ fit. PUT- P H T S I C A. Qiiamvis r,:ulti Phyfici phaenomtna magneils cxplicare puduerint , eontr.i phacnoinenorum cans fa nos ad hue latet. Itaque proponitur iu~ yenibus, Phy flees ftudlops , ut I. Recenfeant , exponant , comparent prae- cipuas hypothefeS) e qulbus magnetis phaenomena expllcari foknt. II. Indkent phaenomena, quae facilius ex liac illave hypothefi expllcari posfint. III. Qstcndant, quid accuratae perfectaeque magnens theorlae adhuc dcfit* HISTORIC^. Quam vim haHierunt apud Romanos foeminas in res eorum politicas , bellorum dvllium tempo- ribus ? ddiitiatur hulc disquifitioni foeminarum Romanarum characterismus. Qiiandoquldem explicanda haec Brunt e domestic^ maxims vita principum Romanorum^ fontes hlstoricos , unde hauriatur > In primis fignificamiis vi- las Plutarcheas. quas erlt reffiondendum ante diem xx. l^ A, CIDIDCCCXVII. Hbellis, aliena manu fcriptis, -acSenatus Academici Secretario mis {is , nf praemia report at a diflribui posfint , ipfo die ^Acud:miae . natali , qui futurus est xxvi. tit, iliius anm. S- Lectionum a fitiitisferiis aestivis, A. CIDIOCCCXVI, ad fcrias asstivas, A. fult or do prflpofitus , fecundum quern docebunt, In FACULTATE THEOLOGICA , Theokglam naturalem G, VAN OORDT, d. lun?.e et iovis, h. Xi. Historian Ecclcfiafticam D. HUISMAN, quacer per dierum hebdomadem , h. ill. Fundament a interpret at ionis N. T. I. HE- RINGA,' E. E. diebus marcis, iovis et vene- ris, h. XIL Exegeticas Jectiones in Librum lobi habebit I. H. PAREAU, d. Junae, marris et iovis, h. L Epiflolam D. PauH ad Rom'anos intcrprera* bitur H. ROYAARDS, d. mercurii, h. XIL < Actor um dpoft. priorcm parcem interpretabl- cur I. HERINGA, E. F. diebus lunae eciovis, h. VIII. Parabolas Domini qostri I. . eadem hora , diebus martis er veneris. Primum quidem umverfa quaedam capita quibus doctrlna Kdlglonh Ckriftiana* cxpona* fur , illustretur , am firmetur * {de algemeene leer van den 'Christ elijken Godsdiemt) interpret tabicur: dcin autem Iheologlam Dogmatlcam docebic H. ROYAARDS, diebus lunae, mar- ps, io /is ec veneris, h. IX. Colloctitkriibus de tods theologlcis vncabunt I. HERINGA, E. F. d. iovis, horis vefperc. -a VI! . ad IX; cc G.^VAN OORDT, die mercu- rii, horis vefpertinis a VII. ad 1X Christian am mo rum disci plinam docebit G. VAN OORDT ? d lunae, martis, iovis ec ve- neris, h. X. Praecepta hoimlctka tradec H. ROYAARDS, d. mercurii, h. X. Exercitationes Oratonas Sacras moderabitur I. HERHNGA, E. F. die faturni, h. L Of- XIII Officia nuntioritm Euangelil exponet H. ROYAARDS, d. mercurii, hora IX. Puerorum doctrinae.Christianae iniciis erudien* dorum excrcitationem inftituenc I. HKR1NGA, E'F.die marrs, hora XI. ec G. VAN OORDT, die mercurii, hora XI. ahernis hebdomadibus. Qrationibiis Sacris pronunciandispraeerunc H. ROYAARDS, die marcis, hora XI; I. HE- R1NGA, E. F. die Junae, hora XII; et G. VAN OORDT, die mercurii, hora XI. Dlsputandl exercitationibus praeeranc H. ROYAARDS et I. H. PAREAU, d. veneris, h. I. alternis hebdomadibus; I. HERINGA, E. F* die facurni, privadm h. VIII, pubJice die mercurii , hora I; ec G. VAN OORDT, publice eadem dieac hora : hieciam alcernis hebdomadibus^ Denique S. RAVIUS , licec propter aetatem rude fk donacus,Jis camen non deeric, quos confilio fuo iuvare poteric; In FACULTATE IURIDICA, docebunt Infiitutiones* Westenbergio duce, H ARNTZENIU5, quacer per dkrurn hebdoma- dem, h. X. XL/ Pandectas* eodeni duce, H. ARNTZENU US > fexies per dicrum hebdomadera > h. IX. lus naturae C. W. DE RHOER , diebus lu- nae, martis, iovis et veneris, h. XL lus gentium et publicum C. W. DE RHOER, iisdem diebus, hora I. Jus crlmlnuin et poenarutn C. W. DE RHOER , diebus mercurii ec faturni, hora XI, vel alia, auditoribus force magis commoda. lus bclgkum I. R. DE BRUE YS , diebus lunae , martis, iovis et veneris, hora XII. Encyclopaedia et Methodologlam furls I. R f DE BRUE YS , diebus mercurii et fliturni ead. hora. His tori am iurisprudentiae Komanae PL ARNTZENIUS, diebus mercurii et faturni, hora X. Disputandi exercitacionibus alternatim praee- runcll. ARNTZEiMUS et I. R.DE BRUEYS. In FACULTATE MEDICA, docebunt Anatomlam B. F. SUERMAN, quater per dicrum hebdomadem, h. IV. Phy/iologtam L BLEULAND, quater, h. VI1L . F. SUERMAN , quacer, h. IX. Prax- XV Praxin rnedicam D. DYLILJS, die lunae, marci.s, mercurii et iovn's, bora XII. Pharmadam , fecundum Pharmacopoeam Ba tavam, vernaculo fermone, N. C. DE FREME , RY, diebus martis ec veneris , hon\ III. Materiem medic am ? five His tor lam remed'io- rum D. DYLIUS enarrabic diebus mercurii es veneris, hora I. InflitutionVjus clinicis vacabic D. DYLIUS r fingulis .diebys, Nofocomio Academico hunc in finem exftmcto et aperto. Chintrgiani B. F. SUERMAN, quacer per dierum hebdomadem , h. X. Inflitulioni dinicae in arte chirurgica, quovis die, vacabic B. F. SUERMAN. Artem obftytriciairi theoreticam et brattle am ( j j. I. BLEULAND, ter quavis hebdoraade, h. I. Dlaeteticam , M^dklnam politic am ct for en fern N. C. DE FREMERY, diebus mercurii ec fcciirnl, h VIII. Denique M. VAN GEUNS , quamvis] folico docendi ec agcndi officio academico fuo, regia auctoritate, hbnorifice foltmis iam fir, incegra rumen mancntc docendi facilitate fua, hac qui- dem, quantum actas et valetudp iincnc, lubens ad- XVI adhuc Utetur, iic, exponendis partibus acl Jamatologiam faciencibus, five Pathologiae, five Diaeteticae ac Mater iae medicae, Studioforum wilkatinostrorum infervire tottis nondum defmet. In FACULTATE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS, docebunc Ekmenta Mathefeos I. F. L. SCHRODER , d. lunae, mards, iovis et veneris , h. VIII. Trigonometriam rectilineam et fphaericam, ad. element a Astronomlae atque Geographiae ma- thematlcae adhibltam atque appllcatam I. F. L. SCHRODER, iisdem d. h. XI. Hydraullcam zt^Hydrotechnicarn I. F. L; SCHRODER, iisdem d. h. IV. Calculum integrakm I. F. L* SCHRODER, diebus lunae ec martis, h. I. Phyficam experimentakm G. MOLL, d. In* fcae, mards, iovis et veneris, h. L ^ Phy fleam mathematicam I. F. L. SCHRO* DER, diebus iovis et veneris, h. I. dftronomiae primas notitias G. MOLL , i lunae, martis, iovis et veneris, h. IX. m iicaht G. N. C. DE taruin I. X. at a c on- us lunae, r , bis per jommoda. 1. lunae , ; THECV UMA- -, d. lu- meritus* . IIUIS- Li- xvm Litcras Latinos A. VAN GOUDOEVER , d funae, marfts, iovis et veneris, h. XL Antinuitatcm Romanam A. VAN GOUDOE- r VER , d. mercurii et faturni , b. IX. . Historian* Literariam Seriptorum Latinorntn A. VAN GOUDOEVER, d. mercurii ec fatur- nii, h.'XIL Exercltat tones Or at or las moderabltur A. VAN GOUDOEVER, d. faturni, h. I. Liter as Graecas Ph. G. VAN HEUSDE, in* terprecando cum Dialogos Luciani^ die lunae ec iovis, hord X: turn Arhtopliams Plutwn ec tiomerl Odysfeam , die marcis et veneris , hora X. Antiquitatem Graecam Ph. G. VAN HEUS- DE, d. mercurii et faturni , h. X. Literas Hebraicas docebic I. H. PAREAU, ita lit Grammaticam exponat d. luriae et ibvis h. IX* eademque hora , d. martis et veneris , quaedani tractet capita e priore Samuelis libro. Littras-draKcas I. H. PAREAU, d. lunae et iovis, h. XL Literas Chaldaicas et Syriacas I. H. PAREAU, d. martis et veneris, h, XL Antiquitatem Hebraic am I. H. PAREAU, d. lunae 5 martis, iovis et veneris, h. IV. Hls- XIX Histonam univerfam Ph. G. VAN HEUSDE, d. lunae , martis, iovis et veneris, h. XII. Historiam politicam et Uterarlam gentium Europaearum recentiorum Ph. G. VAN HEUS- DE , die mercurii et faturni , hora XI. Hhtorlam Patriae A. SIMONS, d. mercurii e$ faturni , h. VIII. Lit eras Belglc. et Ekquentiam A. SIMONS, d. martis, iovis ec veneris, h. III. et d, iovis * h. IX. Hhtorlam Poef. Eelgk. A. SIMONS , diebus ct hora, auditoribus commodis. . Disputandi exercitationibus praeeric , ahernis hebdomadibus, die faturni, hora I. Ph. G. VAN HEUSDE. PH. F. HEYLIGERS. Artem obfletriciam theoreticam et practfcam docebit ter per dierum hebdomadem , hora XII. Morbos osfium bis per dierum hebdomadem , diebus et horis deinceps indicandis. Operationes chirurgicas in cadavere humano publice demonftrabit tempore hyemali , earumque cncheirefmm rationem vernaculo fermone exponec. ** 2, Die* Dlebus Mcrcuril et Saturn! Billiotheca Aca- Jemica, in dede D. lohannls, tempestate aes- tiva ab hora HI in V, hyemali vero ab hora II In IV unicuique patebit. $ IV. A die xxvi. Martii 9 A. CIDIOCCCXVL, 6* diem xxvi. Martii , d. ci jiocccxvn. , disputa* tiones publics defenfae flint hoc or dine. A. CI313CCCXVJ. xxv Sept. Diatribe de ^-iirpli citato in Euripldif Oreste, quam? pro gradu maghtri Philuf. theor. et Doctor is Lift. Human. , defendlt In auditorio maiori CASPARUS BAX , Cuni- penfis. xxvi Sept..Disputatio Academka de Vi mufices ad excolendum hominem, e fententia Pla- tonvs, quam in auditorio mawrl dejendit CORNPLIUS ANNE DI-N TEX, Tilhurgenfis, pro gradu Phllof. theor. Mag. et Lift. Hum. Doctoris. v Oct. Disfertatio dc Hacmorrhoidibus , pro .gradu Doctoris Medicinae , dcfenj'a in Senattt a IOANNE BAPTIST A SPYCKF.T, Chiinacenfi. viu Ocf* XXI v.iii Oct.-"Dkfertatio de Arthriiide gradtt. Doctor Is Medicinac> In Senatu defen- dlt CAROLJJS AUGUSTUS BEUMIER , e lamappa Hannonienfis. XI Dec. Disfertatio clc Dysfcnteria, quam * pro gradu Doctorh Medkinae, in auditorio inalori defendit OLIVIER BIUXHE , Leoui- caiis. XX Dec. Dhfertath de Morbo Serofulqfo, in Senatu dtfenfa a FRANCISCO PARADIS, Bin* chemenfi , pro gradu Doctorh Medmnae. A. cipcccxvu. Febr. Specimen Medicum-* de Ufu Medico murians hydrargyri oxyduiati in roorbo in- flammatorio, quad* pro gradu Medicinal Doctorh , in audit or io malori defendit SA-* JMUCL DE BRUIN, Arnhemia Gelrus. $v. ^^ Die xxvi. Aprilh * A. cioiocccxvu. Vir Cla* risfimusi D. DYLIUS > postquam ah illu$tri>flmi$ Academlae Curatoribus more legltlmo ac folznni esfet inauguratus in fenatu , Medklnae dwendgt munus aufpicattis est ' habit a or at lone.: dc iut ; i> - XXII medicorom principum proventu, ad amplifican* dam tamen Medicinam fufficiente. Haec orafio hoc annalium volumine defcripta est. Quurn in annum Academicum, a natali-lus itcademiae A. cioiocccxvii. incipientem, e de- ereto Regis augustisfimi , Rector Magnifictis defig- fiatus esfct Vir Claris fimus , PHILIPPUS GULIFL- MUS VAN HEUSDE? Philof. theor. ec Lite. Hum. Prof, ord.; partes vero Graphiarii Senatus *> in toncesfti Curatorum* adiunctis Rectore etMfesfori* bus , mandatae esfent Firo Clarisf. FREDITRICO Lu- DOVICO SCHRODER, Mathef. ec Philof. Nat. Prof, ord. ; fecuta est die xxvr. 'Martii A. foknnis horum virorum inauguration Quibus per* actiS) Vir Clar. , IANUS BLEUI.AND, Med. Prof. ord. , mtinere Rectoris fe abdicaturus , -oratwnem. hdbuit : devitae fructu , quo anHnalibiispracftanc homines, e corporis eciam fabrfcatione confpi- cuo. ffanc excepit enarratio eorum^ qtiae fid wagiftratus anno adverfa acciderlnt Academiae et prospera. Victorum porro in certamine lite- rario recitatis nomlnibus^ praemiisque folenni ri- 1u distributis , indlxit quaestiones denuo propofi- tas. Tandem vero novum proclamavit Rectvrem $.vi j. VI In Athenaeo Harder ovlceno , a natalibus cius; die xxv. lunii , ^. CIDIDCCCXVI. ad natales Annk .fequenth , tlociierunt Firi Claris Jimi, IOANNES ANTOWUS LOTZE , Thepl. Prof, orcfc IOANNES OTTO ARNTZENIUS, lurisprud. Profj ord. h. t. Graphlarius. THEODORUS GERARDUS VAN LIDT DE IEUDE. Anatomiae ec Phyfiol. Prof^ ord. IACOBUS VOSMAER , Bocan. Chem. et Pharma^ ciae Prof. ord. BBRNARDUS NIEUHOFF, Philos. theor. et Nat* Pro ord. h. t. Rector Magmf. IACOBUS AMERSFOORDT , Lie. orient. Prol ord. CASPARUS IACOBUS CHRISTIANUS Graecar. et Latinar. et Historiae Prof, . n. '. Lectionum et exercltanomm in Athenaeo Ha~*\ feroviceno habendari^m hk or do fait defer i . '. i ' : . - I In FACULTATE THEOLOGICA. ANTONIUS LOTZB, TheoL Doct. ,-; Prof.* Scholas habebit quater hebdoma- de; diebus Lunae, Martis, lovis et Veneris, horil IX. Hisiorlam eccltfiastlcam enarrabh; hoi^ cuccm X. TheokglamTheoreUcam docebic; horft XI. deniqtie^ducelvEi LIO, Hermeneuticam tra- det, ct prlmam Petri epiftolam interpretabitur : Bis, diebus Mercuriiet Sacurni, horUX. Chrifli- ana f e morum disciplinae partem alter am expo- : net ; Bis item Encyclopaedia et Metbodologlam Ir.giae i ant raitQwem fungendi muncre. docto- ris Chriftiani, duct BOER.SIO, tractaturus es.u Cerorfs CouimUicpniim defidcriis nou cjefu* ** I 2 J turus. *'''- In FACULTATE IURIDICA. IOANNES OTTO ARNTZENIUS , /. U. D. lu- r:s Civ ills Rom am, nee non Hodierni, Pro- ffffo ordinarius. In domefticis exercitiis, die%us Lunae, IVlartis, lovis et Veneris, hor^ JX, lus Naturae $ iisdera diebus hora XI, /- flltutiones; horis et dk-bus deinceps indicari* dis Pandect as docebit. i In FACULTATE MEDICA. THEODORUS GERARDUS TAN LIDTH Dig IEDDE, -MatAef. Mag. ' Phllofoph. Natur. Doctor, -dnxtomiae et Phyfiologiae Profesfor or* dinarius, dfebus Marcis, Mercurii, lovis et Veneris, hoii ante meridiem X, trader ' Elemen- ta Anatomiae carports humani; hor^ XI Phy- fiologiam docebit. Diebus Martis ec lovis, hora pomcndianl I, Zoohgiam- cum AnatomlA conlunctam expoiiec. Tempore autem hyeraa- li v horis commodis , Corporls humani fabrlcam cadaverum fectionlbus illuftrabit. Publicis denique Jeccionibus {elect a quaedam Zoologlae capita tractable. IACOBUS VOSMAER, M. D. Botamces , Che- mae ctPfarmaciac Profesfor ordmarms, .fcquenres habebit fcholas : Vztenninologidbotankdetplan. tarutn historld, diebus Martis et Vcner.'s, hor^ VIII matutina; De plant arum nature^ die L-U- Hae ; , hora XII; De ChemiA tmmrfd> eadem ho- XXVI hord, diebus veto Martis, Merctmi, lovis es Veneris; De Pathologid, diebus Lunae, Marcis et Mcrcurii , hora IX matutina ; De Pharmaco- logid, eadem hora", diebus lovis et Veneris. Porro inft it ut tones medlcas , adpraxln medic am ruralem ad apt at as * belgico fermone, id roga- tus , exponeti Nee deerit occafio percractanda^ theoriae chirurgicae , acque artis obftetriclae* In FACULtATE PHILOSOPHICAL BfiRNARDUS NlJSUHOFF, A. L. M. Phil. Doct. elusdemque facuhatis, ut et Mathefeos et Aflronomiae Profesfor Ord. , in domefticis exercitiis, hori IX matutM Loglcam et Ma* tkefin; hora 1 III pomeridiand Phyficam expert mentalemi hora IV Met aphy fleam ; Vitae fetich pr accept a, et Philofophiae practlcae fund amen- ta, hora XI fingulis diebus, trader. Ad or- diriaria disputandi exercicia, de primariis Philo- fophiae theoreticae et practicae quaestionlbns , fuos invitat commilitones , ceterisque ipforum, qui Philofophiae cupiditate ferantnr, petitioni- bus, lubens, quantum in fe esc, faciet fads. In KXVU ' In FACULTATE LITTERARIA, : CASPARUS IACOBUS CHRISTIANUS RED* VENS, lurls Llcent. Lit. Craec. . Lat. et Hiftor. Prof. Ordin.^ fcholas habebit qiiarcr hebdomade, diebus Lunae, Martis, Mercurii et lovis, honl XI ante merid. Latmas ^ dt fa- luld T E R E N T 1 1 , et Oratlone allqua C i c E- RONIS, et de OVIDII Heroidibus ; Quater item hebdomade fcholas Graecas , qtiibus XE- NOPHONTIS memorabilia , loca quaedain e Select Is Prlndpum Hiftorlcorum ^ ed. WYT- TENB. , et HOMERIC A E Qdysfeae Rhapfbdi- cm tractaturus est ; Quinquies hebdomade , fcholas de Hist or id Univerfali; bisj de An- tiquitatibus Romanis ; bis item , de Anti- quitatibits Graecis. Quibus omnibus tempora Auditoribus opporcuna conftituet. IACOBUS AMERSFOORBT , TheoL Doct. y Liter. Orient. Prof. Ordin. Linguae He* Irakae element a tradet fccundum N. G, SCHROEDERI Inftitutlones , adiuncca exer- citatione Analyfeos Grammaticac , diebus Mar- cis fcxvlit tis, Mercurii, lovis ec Veneris, hora 1 VIII. Nonnuila lejaiae Vatic inia interpretabiturj die- bus Mercuni ec Veneris hora X. Antiqultatem Hebrakam exporiec, diebus Marcis et lovis hora X. Alias liter as Orientates docebit, die- bus Lunae ec Saturni , hora X. $. VIII. . Honores Rectorls et Graphiarii Athenaei tit annum fequentem denuo flint collatl in eosdcm Firos Clarisfimos > B. NIEUHOFF et I. O. Aafcf- ZENIUM. Rector yero Athenaei JS at dies cele- bravit oratione folenni^ pro nostra aevi hora, riumanitacis felicius amplificandae ? praenuhcia. Delnck expofuit^ quae hoc anno ip/ts Athenaei watalibus commentoranda viderentur. DA- DANIELIS DYLII O R A T I O, D E DE &AR.O MEDICORUM PRINCIPUM PRQPENTU, AD AMPLIFICANDAM TAMEN MEDICINAM SUFFI- . CIENTE. PUBLICS HABITA DlE XX7I. APRILIS MDCCCXVI. QUUM IN ACADEMIA RHENO - TRAIECTINA ORDINARIAM MEDICIN ? AE PROFESSIONEM SOLEMNITER AUSPICARETUR. : O R A T I O. jr\cADEMiAE RHENO - TRAIECTINAB CURATO- RES, VlRI GRAVISSIMI, AMPLISSIMI , MAGNIFICl! Qui IN REGNO BELGICO , IN HAC REGIONE , AUT HAC IN URBE, REBUS PUBLICIS ADMINI- STRANDIS, IUSTITIAEVE VINDICANDAE PRAE* ESTIS, VlRI NOBILISSIMI, SPLENDIDISSIMI ! ACADEMIAE RECTOR, CAETERIQUE ARTIUM AC DISCIPLINARUM PROFESSORES , VIRI CLARIS- SIMI! CHIRURGICAE ET OBSTETRICIAE ARTIS LEC- TOR EXPERTISSIME ! a Or- IV DlVINORUM ORACUtORUM INTERPRETS* , PRAECONES DOCTISSIMI, VENERANDI! ARTIUM DOCTRINARUMQUE DoCTORES CON- SULTISSIMI , EXPERTISSIMI , ACUTISSIMt ! ClVES ET HOSPITES OMNIS ORDINIS , LOCI AC DIGNITATIS , ACCEPTISSIMI ! VOS ETIAM, CiVES ACADEMIC!, ORNATISSIMI, SPES PARENTUM, PATRIAE, HUMANITATIS! Mirum profecto nemini vestrnm videbitur, dicere incipientem me magnopere perturbari ac commoveri; neqiie leves fed fummae pertur- bationis agitant me concutiuntque causfae ; et 111 af ores etiam , quam vulgo, ill dicendi initfo ec ipf^ in dicendo imperit'jl, commovere folent Oratores. Etenim Numinis Divini favore in fplendida hac tantpnim hominum luce pofitum me video , cui , non longo abhinc tempore ? ex gra- gravisfimo et periculofisfimo morbo fatalis im- ininebat rerum exitus ; Numinis vero Divini beneficio refticuta est iam eum in modum fani- tas, uc ? qui latuisfem forte in fepulchri fquai- lore ac tenebris, faufta mihi hacce die, novam quad vitam ingresfo, mihi meisqtie redd! to, in hac doctisfimorum hominum coron.t frequenci- que virorura omnis doctrinae confesfu, verba facere Jiceat; quae omnia profecto tanta ac ta- lia func, ut iustae omnino fint excufandi ratio- n-es ab animi commotioae vehementiori , mihi excitat^, cum ex gratisfima 4 erga Dcum, nie- arum rerum arbitrum, mente, turn ex vestro in hunc locum amplisiimum folemni concur- fu ; dicentem itaque fie audite , ut nihil magis <:ogitetis prodesfe ad feliceni fiiscepti operis exi- cum, quam II lacto benevoloqtie, quali voe esfe perfpicio, vu.lcu fuftineatis oratorem, ini- peritum quidem, fed .honoiifici (iiorum Audi- torum existimaticne plenum, modtstinn, loci dignitan'sque vestrae imprimis meniorem. Cogitantem vero de Oracionis marerie, et a loco in quern adfceadi , et a perfona quam fustineo, hand alienS 9] . presfic me difficukas, ex Mediginae ambi.tu , cam -cligcndi-, quae vr convenirec omnibus, et ad omnium captum et intelligentiam esfet accommodata , non neglect;! imprimis, quae, publicis folenmitatibus, cuiusvis ordinis Auditoribus debetur reverencia, qud in re medici oratores caeterarum disciplinarum ora- toribus infeliciores fere Temper exftitere, cum ex ipfius disciplinae natunl, turn ex rara inter medicos facundiae et eloquii fama, Attamen* annuentibus vobis, A. A. H. PL talem in- venisfe materiem mihi vifus fum , li dixero , et breviter quidem, ut hac faltem dote fe mea qualiscumque commendet Oratio: De raro Medicorum Prlnclpum prwentu , ad amplificandam tamen Medicinam fuffici- ente. Volventi mihi falutiferae Artis annales, at- tque in immenfam illam medicorum copiam in- tuenti, a quibus famam atque existimationem , post hominum memoriam , rnedica acquifivic disciplina, movie admirationem hoc impri- inis, neque pari opern, nee fimili etiarn lau* dis fructu, ad disciplinae profperitatcm contu- lisfe illos omnes, quos medicos praefcanciores omnis aevi celebnvit :Historia; alios enim fu ; - isle, qui diligenter aliquani disciplinae parcem CO- colendo atqne perfkiendo, laudem meruerint hand vulgarem ; alios , qui fortuito quidem in* venta atque detecta , industrid iingulari ulcerius perficerent, ec fie, Medicinae maxime pro- ipiciendo, magnam nominis. celebritatern con-* fequerentur ; paucisfimos vero inter omnes rcperiri illos, a quibus univerfa Artis Me- dicae forma in nielius mutata fit, quique adco Parentcs Principesque huius discipli- nae Tint falutandi , Medicinae tarn faustis omi- nibus Principattim tenentes, ut, quamvis ra- ri, fua tamen excellencia fufFccerint ad conci- Uandam Medicinae earn dignitatem, quam con- fecuta fuit, J-Iistorid -teste, non quidem mul- torum , fed paucorum Principumque virortim fortuna perfccta atque amplificata. Quae mc- ditantem atque in Medico.ru m ho.ru m illulbi- um rari proventus causfis intentum, fapientisfimi Baconis Verulami.i mirifice me movit fen- tentia, utpote earn, quarn tractandam fumfinms, plane con tinena exhibensque materiem. Me- dldna (inquit) adhuc taliter est compare ta, ut f tier it m.agis os tent at a, quam elabo* Tata* wagls etlatn elaborata 9 quam amp II- t cum labor es in sain infumftfl^ pot!- ft* 5> us in clrculo , quam in progresfu je exercue- r/V?;" (*J. Quae fencencia, a fummo viro fua aerate prolaca, uti modesce de falutifenl hac Arce iudicare nos docec, flc ex ipfa* quoque Medn cinae omnino illustracur Hiscoril Subciliter nempe discinxic ille inter eos qui elaborarunc, ec illos qui amplificarunc disciplinam , medi- cos; illorum, uc nos nos^ro cempore, ica ille fuo infignem uberemque vidarat proventum ; ho- rum vero valde exiguum numerum quum obfer- varec, amplificacam minus , quam elaboratam Mcdicinam pronuntiavic , ec iea quidem vere , uc ex hac ipfd eius animadverfione, fummis medicis fui indicentur cituli atque honores.' E tenim levioris esc operae 1 aliquem disciplinae locum animadvertere , ad hunc illuscrandum omnem induscriam ec diligentiam impendere , dedica adeoque operd quandam disciplinae perfi- cere partem, quam fumniam eorum, quae fingu- li ad perficiendam disciplinam contulerint, per- fpicere, auc omnium in elaboranda discipline labo- ribus ad cotius disciplinae formam emendandam follercer uci , ec in ipiu ec univerfa fciencia quad ha- (*) DC Augm. Scientiar. Litr. 17. C. //. habitare, illius vitia lacunasque detegere, defrde- randa ante oculos habcre, uno verbo, disciplinae novam plane form am creare v limites eius exten* dere, et Medicinae ut ita dicam imperium tene- re; hoc demum medici amplificatoris est, hoc difficilHmum opus, haec non interiturae glo- riae et immortalis norninis feges, haec omnia &d Medicum Principem, ut magno et fplen- dido hoc ucar nomine, formandum, me iudice* requiri videncur. Tales aiuem quos delineavi, tantosque Prin- eipes medicos , paucos habuit Medicina ; rem vero bene perpendenti patebic, plures eam ha-* bere non pocuisfe, fed paucos illos fufFecisfe ad amplificandam Medicinam , nempe ut amplifi* catain eamdem gaudemus, quae fententia iara ukerius explicanda est. Scilicet ab omni aevo disputatum est, ratio- ne an [experienda magis perficeretyr Medici- na , praeponderante tamen eornm fememia . qui iilam experientid maxime perfki cenferent, (I rationis luce, quantum oporteret, colludra- retur; id enim ni fiat, futuruin est, ut vel ad fpeculatores fubtilisfimos , vel ad ignavos omnino ernpiricos pertineant, qui fe medicos profuen- tur, cur. Fuit autem ea Medieinae fortuna, ut Tem- per tanquam perpetua* agitaretur vicisfitudine; hinc alterum quoque intelligitur perfpicacisfimi }3 aeon is effatum: Medicmae impenfos la* lores i in circulo magis quarn In progresfit fc exercuisfe" quippe inter rationis et ex- perientiae, tamquam duo. quad extrema, puncta femper agkata Medicina, fie concinuis reru-m converfionibus obnpxia fuit ft ut altera alceram femper ex fe gigneret. Facium inde, ut cir- cnli quidem , progrediente tempore, Temper maior fieret ambitus, et circumferenua , fed a rectd via perfectionis metam verfus progre- di plane probiberetur disciplina, a circuli am-. bitu auction, aucta quidem ipfd in dies, fed non in totum perfect.! Hinc rationuni fecta^. rumque inmenfa multitude; hin,c r post certa tcinpora, et, fi fie vocare liceat, periodospro- fperitatis , redeuntes tencbrarum et calami'tatum in Arte vices ; hinc , ut in rerum humanarum cur- fu, teste quoque Historia% post cerra quaedam tempornm intervalla redit opinionuni atque even- tuum fimilitudo, iic in Medicina quoqae factum videas. Quippe conftans obfervatio est, profpe- ritatis in arte periodos ortum femper ducere a re- XI rerum ftatu minus felice , progrediente tune ip* & felicitate, ab exculta minus Arte, aut per fe ipfam, tamquam neglectu, in deteriora vergentc r auc a vicinarum et iunctarura cum ilia doctrina* rum, ut Philofpphiae,- Mechanices, Chemiae flmiliumve, praegravi mole atque pondere op* presfa; neglectd imprimis, has inter turbas, Na- turae in ftatu fano ec morbofo iusta obfervandi ratione, et quae hinc nascitur iusta quoque agendi ratione omisfa, Ad talium vero periodorum proventnm re- quiri maiora vel minora temporum intervalla li- quet; hinc fub infelice in arte rerum fla- tu , commodum tempus est , ad viri Princi- pis felicem proven turn , quo femel fceptra te- nente, regnique imperio potito, licet in nr- tjbus doctrinisque non valeat imperium ullius , et, quamquam non impcrante, inter aequales attamen eminente, caeteri quidem ad claboran- dam Medicinam concurrunt , Ille vero ad inftau- randam, amplificandam et perficiendam fcien- tiam, unus a natura factus vidctur, Medici itaque Principis ante alios dignitas, non ad folam referenda est , qud caeteros ante- cellit, praeftantiam 7 fcd-omnino quoque ad tem- po- porum , quibus existic , rationem , nam et ex-flat - aliquando agicque Medians princeps, quamvis eum non attendant coaetanei ; cumque haec mi- nus profpera tempora non exiguis, fed longis- fimis aliquando, annorum intervallis continean- tur, hinc raros illos fuisfe, et raros esfe de- buisfe, ex iis, quae diximus, cuivis facile. pa-- tebic. Exigui vero rarique huius proventus haec est maxima utilitas, et in -Medicinal hie prae- fertiin fructus, ut, Artis rebus in meliorem conditionem dispoficis, amplificac^ per medicunt Principem fcientia , aureo , ut ita dicam , enaco iaeculo, per medici Principis eximiam, quam rebus desperatis attulit opem, feiicitatis longa post eum currant tempora, non annorum, fed faeculorum aliquando fpatiis metienda ; vigente eius doctrina et falutarem vim exercente , fcri- ptis fcholisque propagatam; ita ut formattis temporibus ipfe Princeps , posteriorum tempo- rum formator ipfe quoque dici haberique me- reatur. Cuius quidem Principis medici opera ac labores , ad amplificandam Medicinam , fi ad Naturae confirmata fint iudicia, nee in opinio* num commentis poiica xeperiantur, maxima co ae- xm aetaneohim extolletur laude, ec, quamdiu Arci fuus conftabit honos, posterorum grata* cele- brabitur memoria 4 . EC haec A. A. H.H. quamquam ita in genere, teste cxperientia folent evenire , et ab ipfa Prtn- cipum medicorum, quos adducere animus esc f Historii confirmancur, est tamen ea nostrae disci- plinae indoles, uc non tamura univerfa eius for- ma, fed feparatae aliquando partes , adiverfism- ventoribus, ec induscria nonnullorum elaboran- tium nonnnmquam maxima perficianctir, immo vero quod horum adeo opera in emendanda atque amplificandd Medkin& fummae perfaepe fit uti- licatis. Porro disciplinae medicae in eo di- verfa est a reliquis disciplinis indoles, ut, quum experientid imprimis perficiatur, longd varia- .que experiendil habeat opus, magnoque ex- periendum medicorum numerp, quorum col- lectd experientid, casti ratiocinii ope, regulae in medicando conduntur tales, quibus, ficubi ulreriore experientia reperiantur verae , Medici- .nae accedit illustre augmentum , ipfaque ampli- iicatur Medicina; huius ergo fades non, ut noscris temporibus mutatam vidimus Cbemiam, ilngulari aliquo invento in tocum potest mutari. lea- tiv Itaque concedimus , non fine aliquS difficultate, tic in omni alia re, poni certos quosdam limi- tes, inter illos qui elaborarunt, et" inter illos qui amplificarunt Medicinam , ut voluic Ba- co, cum non Temper exacte adeo facileque limites illi ponendi finc 9 et ipfa nonnumquam amplificandi opera habenda quoque fit, quae in aliqud parte elaboranda confumitur. Sed tamen amplificasfe is demnra vere dici potest, qni non tantum ad disciplinae augmentum atque anrpli- ficationem aliquicl cfontulit, fed maxime , qui tmiverfam disciplinam amplificavic, ufus amplifi- catorum fingulorum, elaborantiumque , uc ita di- cam , oper-A ad disciplinae earn formam eamque dignitatem coneiliandam , qu& tamquam appa- reat nova, adaucta aliorum paecedentiumque in- Vcntis; atque ira flabilita, tit evcntti fuccesfi- Lus probaco, novam periodum iniisfe discipli- nam conflec, pneterlapfll digniorem, fui*qne pe- fectione maximae utilitatis, non tempore tantum 'quo fplendidior quafi refurrcxit disciplina, fed qnamditi renatae huius disciplinae felicicas du- rat , tandem , Historic teste , denuo ab infell- ciore rerum conditione. excipienda; quae ip- fa rerum inftabilitas non in Medicina fola , fed in re- reliquarum quoqtie fcientiarum , ad Medicinatn pertinentium , inconiland:} quaerenda mihi vi- de cur. Circnrafpicienti itaque mihi Principum Medi- corum opera in amplificanda Medicind, et quo- modo, quamvisrari, amplificandae fcientiae fuf- fecisfe vifi fine , diverfis quidem modis ipfos mi- litaci disciplinae profpexisfe video medicos Prin- cipes , et amplificandi non unam eandemque reperiri rationem modumque; Tribus autem viis disciplinae promoveri augmentum mihi posfe vi- detur; aut enira obfervationum , invencionum, rerumve repertarum cumulo augetur disciplina, qua opera ec disciplinam amplificasfe aliquo modo dicendi illi, qui congerendo, invenien- do , experiundo ipfas Artis auxerunc divitias , rerumque iam notarum theflittros ultcritts locu- pletarunc, quae prima esc amplilkandi ratio, B a c o n i s fenfu , elaborario. Altcra , quae est amplificatio totius disciplinae, fpectac eius univerfam mutationem , tumque fieri videcur , fapientisfimo confilio Principis medici, fi, vi- tiofa disciplinae fonM exfistente, novam plane indicec viam , quae est fequenda ; Talis erat regia ab iminortali medicinae Parente monflraca via . ex- CU3-' XVI cusfo opprimentis Philofophiac ratiocinatloniihv que iugo, dc qua mox dkrendi locus erit; Ulti* ma tandem ratio confistit, non adeo excoguan- do, aut fingendo aliquo fystemate, quo promo- veatur an turbetur disciplina, dubitatur merito, immo vero quo fystemate, tamquam fom- no, quafi fepelitur Medieina, et ulteriores ad earn perficiendam labores retinentur; fed in- novando totius disciplinae quafi obfoletam fli- ciem, retinendo, quae vera, indubitata, Na- turd et Experientia testibus, prior aetas in- venerat, copulaque indisfolubili haec iungen- do cum iis, quae posteriora repererunt tem- pora, eaque adaptando ad hodierni temporis ra- tionem, et ex illis, quibus medicus Pdnceps vivit, temporibus, fumnia cum fagacitate , tuilis- Time reperta fuos in ufus ad disciplinae amplifi- cationem colligendo, etiam a disciplinis, cum Medicind arcto iunctis vinculo, mutuando^ quae ad disciplinae profperitatem floremque fa- cere posfe. videntur, licet non permittat medi- cus Princeps , ut ab iis ipfis medica quafi oppri* matur disciplina. Hinc cum in cmendandd amplificandaquo Medicina, diverfi licet utrique eminuerint ratio* ne XVII fie Prlncipcs mediciambo, turn excellent! prac- ftantia, tnm ingeniorum fimilitudine, ec fucces- fuurn felicitate paene inter fe pares, alter, divi- rins Artis nostrae parens Hippocrates, al- ter, tc'rrarum nostraruiii immortalis gloria. He r- m a 11 n u s B o e r h a a v i u s , hos tamqtiam exem- jpluin liccac producere eorum, quae hue usque propofha fue're; In horum verb Principum rhe'dicorum landibus occiipato, quamquam rael longe fnperiores laude, ne antiquitatis fervilem niihi quis vicio vertat cxprobetve veneratio- ilera , tamqnarii per hos folos, quibus tanicn in ai ores nee unquam ulla vidit actas, iletisfec IN'ledicina , nee posccrorum opera atit fuisfet per- fecta, aut ulterins perficienda. AbOt a liberali, nee praeiudicarfl opinione imbnco cuivis, nostr^ aetate imprimis talis fentemia. Sed Principum horum imagines eo rnagis et prae tliis cfFe- rendas csfe duxi, ad confirmandam fcnrentiam, I raros hoscc Principes, quamvis diverfa ratione quemque, ad fcientiae ipfitis amplilicationem maxima quidem pervenisfe felicitate, et emen- dandae disciplinae liberalem vereque regiam posteris monftrasfe viam. Quae vero vcrba poternnt inveniri , quae tan tarn B ex- xvin excellentkim , qiialis in H i p p o c r a t e fait , cx- primant, aut quaenam orationis vis, quae tanti Viri meritis laudandis conveniat. Etenim omnium Hie mortalium primus, quae fie ad regios in Me- dian;! progresfus, fequenda, viam Expcrientiae nionftravit; Ille, in Philofophorum fcholis, So- c r a t i c it maxirnc , eiiutritas ac formatus , quid Phiiofophia in Medicinam valeret; probe intel- lexic , ec ji Philofophid Medicinam feiunxit. Ita- que quo apparebat tempore, ornnia ad recipien- dum magnum hunc Artis amplificatorem crane dispofita ; Ars erac divifa et in varias fectas di- vulfa , magna ratiocinadonum de morborum na- turd copia, exiguae ad curandum udlitatis rf Infinitus vero exftabat numerus obfervationum , quae totum ilium,- pro magno quo erac in- genio, occupabant, confervatamm in Deorum remplis, et in flnu famiiiarum medicarum, quce ante eum fioruerant. Has omnes , pro fum- ma, qud erat fapientia, non collegit tantum , fed itmeribus , a fe ipfo indicutis , et ab iis qui in magno eum adiuvarunt opcre, fcriptis dein- de, et continua obiervatione usque adeo auxit^ et verborum diving ilia", et fideliter ad Naturam compofita fiinplieitate deferipfic, ut Naruram Jp- fam XIX fern tamquam pinxisfe videatur. Ab Illo itaque prima Arcis forma est repetenda , qui , Natura" viam monflrante, qua fie eundum, docuic; ab Illo non fecta condica, non in arctos fyscema- tum cancellos redacta fciencia, fed liberali, ec vero 'Philofopho dignft rarione, fcienciam perft*- ci^ndi rnonftraca esc via, ica uc ciusmodi ne- glecto abieccoque Medic iriae Hatu fueric 6pus, : uc tantus, qui corrlgerec atqus ampliiicarec earn, Princeps cxflsterec, Vir ille faricads cxi- miae , ec cui plane fimilem nee praccedcns ae- tas viderac, ncc nlla posterum videbic nnquam. Niim vero fufFecii: iflc ad amplificandam Me- dicinam ? SuiFecic inquam, ac folus ica fufFecit, IK, quura ab hoc Viro honorifice dictum flu-' dium, uicra viginci faecula, non inceriisfe agnofcas, ubi flipiencisfimos /ligacisfimosque> pose hominum memoriam , medicos colulsfe il- lud obferves, ubi fcholam a fummo conditam Viro, per omne hoc cempus non exfh'ricram, fed varia forcuna^ pro ceniporum ratione varia, florencem videas , ecquid luculenttim magis po* teric reperiri argu'mentum 9 ad unius ec rari Medici Principis in ainplificanda felentia poces- tarem probandam? Ecquid pracftantius ad-aeter- B 2 na XX na Naturae indicia confirmanda, et fumtarrjn in ilia Medicinam, certam, per omnem aeta- tern, per omncs gentes, per omnes rerum vi* cisfiru dines, per omnes denique rationum fecta- rurnque multitudincm duraturam? Huic vero tan to Viro fimilem alter'um nostra tulit tellus , fumnium dico B o e r h a a v i u m , in cuius magni Viri laudes eo in vat ire lubcn- tius , quod , factil eius cum H i p p o c r a t e di* vino comparatione miilta adeo fint, quae inter hos convenire reperias, tit magni Viri non alid plenius ratione appareat magnitud-o. Erat qui- dern in nostns terris alius rerum flatus ac in Graecia"; Artis post tot faeculorum fpatium non ea erat apud nos, quae Coi Principis tcm- pore, infantia ; nam et hoc fenfu, quaecumque funt artium fcientiarumve incrementa, quicum- que regresfus, auctior tamen aclocupletior, ip- fo temporum decurfu, quoque faeculo aliquid adiiciente , progreditur disciplina ; fed quo tern- pore Boe v rhaavius florebat, vel ut melius di- cam , florereincipiebaE, abiecta erat oranino fte- rilisque per univeifam Europam Medicinae con- ditio; Chemicorum five Alchemistarum potius fcfentiae pondere obruta iilcebat Medicina, fom- ni nianzium de ncidis ec alcali fcrmenrantibus rnor- > borum causfis figmenta, alia, quae cnarrare lbngum D erant in ufu , oamia uno verbo dis- pofita, ad amplifications e't magni illius ec ran Viri provcntum exfpectandum. Ec in fiimrno Boerhaavio, cuius vicam fcrip- fcrunc mulci, magnicudinem vero ec .celebri- tatem, qnibus adeo exceiluic, critice.. disqui- fivic nemo, tamquara Principe Medico ,: mul- tae cxmnino maxirnaeque apparebanc dotes ad ainpiincandam Mcdicinam , uc verius disci- plinam amplificasfe quam inilaurasfe dici pos- lic. Nam inftauraroris ticulus ipli maxime convenirec , fi quando veterem collapfamque fcientiae formam in pristinara reftituisfeE, quod quidera quoad ftudium H i p p o c r a c i- c u in fecit, cuius ipfe cominendaverac inflau- rationem ; uniyerfae vero Medicinae ftatum emendavit, eamque fuis aliorumque fuo tern- pore praedantium ingeniorum inventis usque adeo adauxic , illorum labores fuos iu ufus ita vocavic, temporis, quo vivebat, in diverfis disciplinis excellentiam adeo adhibit- it, et, praefencls aevi commpda atque emo- luracnca cum vecerum, Hippocrancae niaxi-- XXII maxime- fcholae, praeflancia et fimplicitate fie iunxit, ut ab ,hac imprimis fapientia ternpo- ribus futuris in cxempltim proponi, et furamis fcmper laudibus cumulari dcbeat. Immo vero li Vir magnus in explicandis morbis mechanicam aliquanro magis fueric fecutus fententiam , quo vituperio posted magni Viri memoriam nimium pctivcrunr, non tamen mechanicus erat dicen- dus medicus , qui omnium maxime naturae ob- fervandae fludium adeo commendavic (*_). Ab hac vero univcrfara clisciplinam complectcndi augendique, qua excelluic virtute, maxime qui- dem mihi repetenda videtur ratio, qua fuil ae- tate per totam Europam haberecm* Princeps , aliisque longc praecellercc, hosque ipfos flip ob- (*) Hinc non ferenda iniuria inagni Viri Manibus illata a Francico , caeternm baud indocto, medico C a b a n i f i o , fie fcribente : ,, fans doutc ce non , juste- went illustre, vivra dans la Posttritt, fl non comme 3 , cclui (Tun genie eminent et veritaklcment philofopki- 5, que , dutnotns comme celul (Fun profesfeur tres labo- 5 , riettx , tres habile, et iTun ecrivain tres ekgan\ Coup d'oeil fur les Revolutions dc la Medicine 14. xxm obnubilarec fplcndorc , fuis interea qtioque me- ritis infignes , ec omnino praeftances , uci Go r^ terum, fingulari cxcellencem ingenii acuminc in rimanda interiori noscri corporis fabric;! ec funccionibus ; et in vicinu Anglia Sydenha- rnu ra, fuo loco non nifi fumm2 cum laude no- minandum, qui indefcsfli fud morbornm Epi- demicorum obfervatione , inxcit H i p p o c r a- ticas leges inilitiua, famae iminorcalitatem ec ipfe fuerat meritus, Tails ancem Principis Medici doctrina, qiiJie,- lit olira Coi Principis , fuo tempore to turn ter- rarum orb em farad fud impleverat,, num ad am- plificandam , per fatis longum tempus , fufFecerit Medicinam , ll quis quaerat, confulat ille nos- trarum regionum Hiscoriam ; repetat memoria. fcholara a rnagno Viro conditam , ec per Europam univeriam in honore habitam ; repetac G a u b i i , Viri Illuscris, merica, ec qui huius Acadcmiae famam atque gloriam Arce falutari docenda quam maxirae promovic 5 O o s c e r d y k i i nobilem re- cordetur niemoriam, ec cuam quoque Parar difi! in cuius bcneliciis recolendis ec laudi* bus excollendis, non quidem nifi cum vita, mihi finis eric. Quippe Vir ille A. A, H. a XXIV H. II., quern > ,p?.ucis abhiiic annis^fato funo turn, adhuc vicirm Leidensis luget Acadcmia, quaenam fanae rationis, folertjs ingenii, per- fectae cognitionis fatorum nostrae fcientioe fie vis arque potestas, edocuit ; fi.quis alius, iile cerce , e: acerrima, qua erac, iiidicandi facilita- te , peripexerat , qtiae fit veceris et genuinae H i p p o c r a t i c a e doctrinae pracftantia , i ca yc- ro , uc et recentiorcs laborcs , et in comrnodum Arris impenfas Jucubrationes, maxime Temper acstuinaret ; nee mirurn ergo fi huius Viri deces- fu , iudicis acutisfimi, et teraporum , quibus Vivebat, perCpicacisfimi fcrucatoris, discipulo- rum vero, quos habuit, fagaciMiii]! .Uuctoris, ct, plura inter pericula atque aberrandi modos, candidi.et aperti hortacoris , immenfam iacturam fecisfe Medieinam fit iudicandum. Cum itaque ex iis, quae diximus, conftitue- re liceat , veram. -omnino fummi B a c 6 n i s esfe fentenciam, qua ,, elaboratatn mag-Is quam am- flificatam Mcdicinam fuisfe" pronuntiavit, et am- plificatorum , quae atrulimus, exenjplis omnino patuit , raros cos fuisfe , artamen in ipfo raro fuo proventu fuffecisle ad clisciplinae Medicae formam ac fummain proipcritiucin , ec hinc ul- cc- xxy teriorcs progresfus fuceesfusque conciliandam , Jiceatiam in cemporum noscrorum racione confide- randa, Oratlonis, quae reseat, .par rein abfolvere, Haec autem tempora perfcrutanci liquec, nvul- ta egregie excogitataarque propofica, alia ad dis* ciplinae medlcae arabjciim proferendiim exiraie inchoata ac fuscepta, plurima deniquq divcriis rnodis felici .e^itu fuisfe centata, ec in or.:a, ; bus ec raagnis istis moliminibus fcunianac mentis fa- torum Arcis conilderationc habica , illud -impri- 111 is apparere volvl per gyros et tirpulos" , uc dixeracBaco, quaecumque ad Artem peiTicicn-. dam fuerepropolita, et in circulo magis quam- in progresfu fefe eocercuisfe" ? istos ad ; ambitunj proferendum labores , immo vero ta- lem nostra Derate, et quae hanc aliquantum praccesierat, rerum fuisfe conduioneni, uc no- yatorum 9 undarum more , fefe propulprint opi- njones , neque diuturnam fuisfe , quae praeces- ferat, cuiusque opinionis dignitatem , akera alLe.- rani excipiente, .cantunique unius fere faeculi fpatip caraque uberem fuisfe opinionum in r cind proventam , uc cum alia quaque Arcis .cpn- ditione ex renioilsnmorum teniporum hi;>toria cornparari omnino non posfic. Ete- Etenim qnae mortuo fuinmo Principe Bocr- h a a v i o fequuta fuerat aetas , aliis in ccrris , et in Gcrmar.orum praefertim oris , S t a h 1 i i , acutis limi Philofophi Medicique viderat felicicatem , cuius magni quidem Viri opiniones , nifi vi* vae corporeaeque Naturae humanae indaga-' tionem , animae eiusque potendac in nostrum Corpus, fubtile niniium retardasfet ftudi- um, forte quidem diuturniore fortund fuis- fent ufae ; S ta h 1 i i , cui quoque in laudis focie- tatem, tamquam de remedied mukis nominibus bene merims , iungi rneretur Hoffmannus, S ta h 1 i i inquam conamina fubtilior C u 1 1 e n i excepit doctrina de folidis C. H. partibns , fum- ini etiaai Halleri face praelucente, infigniter aucta , quo quidem ftudio et vacillari omnino coepta funt fluidorum in niorbis confideratio- nis dignitas atque ufus, et conftitui nova me- dendi ratio, unice folidarum partium aegritu- dini, atque adeo per priva adaequataque re- media reftituendae intenta, quas opiniones in- ter medicos variarum nationum et nostros quo- que receptas tamquam excepit vel intercept rufflis Stollii, eximii itidem practici, theo- ria de plurimis , dixeram fere omnibus ., mor- tis, XX'.'! I bis , tanquam primarum viarumbili inhaereicenti- que ems colluvici adfcribendis opinio, ec opinion! htiic itenr.n fupcrflructa , et largior, cc nociva forte, ab intcmpcranti riimis ufu, j-dmediorum evacuanciiim purganciumque adminiscrandi ratio. Quae postea ifd promoveridam Mcdicinam fc- quura faere conamina, alia rurfus ratione et profuisfe ec nocuisfe quoque vifa fnnt. Nam ex nuper accenfa-luce, quam per Etiropam uni- verfam, pulchrius exiens, et fupra veteris dis- ciplinae ruinas fefe extollens . Chemia fparferat, fnpi corporis et morbofi usque adeo illustrata fuerat natura, niedicaminumque et auxiiiorum ad morbos tollendos indoles , copiaeque ct divi- tiae usque adeo adauctae , ut infinita omnino fint cenfenda commoda, quae in IViedicina attulis- fent Chemicorum labores ac fludia; felicius ta- men fortunatiusquc cum ipfa fcientia fuisfec actum, fi, qui medcntium conamina Aid cgre- gie fulcircnt Arte Cliemici, ipfi fe medicos non fulsfent profesli , id est morborum curam tali fuscepisfent ratione , tit ducta a fuarum operatio num fimilitudine , ipfos quoque morbos eorum- que fanationcm fimili adgresfi fuisfenc ratione, probasfentque ipfi , quantumvis vituperata , quae prae- praeces&rar fuperiori faeculo, methodo, vitatis- que aliquantum prioris vecerisque modi erro- ribus, ncc no vain quoque fine his esfe Discipli- nam , fallique omnino ilium, qui in hominum morbis, non vivac eiusdem animacaequc indo- lis, fuis propriisque legibus agentis/i habeac ra:ionem. . Chernicorum in Medicinam vigente adhuc im- perio et pocestate, iam quoque exortae novae i^ationes, rurfus nova condi font coepta fys- temata, novae ad limices Arcis exceridendos ex- cogitatae -viae, novi aperti ec proipcricacum et culamitatum in Arte fontes; quaruni vicisiicudi- Bum hiscoriam exponere cum non ilnanc et lo- cus et cempus et Auditoribus reverentia debita , cogicando tamen asiequi me doccrinam coniiciec quiique illcrum, qui non relicta tantum theo- ria Chemicorum, fed fprcta quoque Expcricn- tia priorum temporum, novit excogicaca nie- dicandi ratione, inter arccos fysceinads cancel^ los , non ftricti et laxi , qua in re T h e s f a 1 u m amiquitus iam decesforem habuerant, fed vaga divifione morborum, excesfu defectuve virium vitalium, non facis firnio fundamenco, eorum- dem adgredercntur curam. Brown ii eiusque fee- XfclX \ fcctatorum intelligo doctrinam, et ex ilia doc- trina progenitam Incicationis, ut vocatur, muha- rumque aliarum rationum fystematumve historiani hie non protrahendam ; quarum qnidem opi- monum, quantumvis modum excedcntium , qui Arcis fata penitins conteraplatur , non onini quidcm militate caruisfe copiam ec diverfita- tem cenfebit, immo vero nicdios inter hos ru- mores tumulcusqiie, fapientioribus .prudentiori* busque Medicorum filiis fuisfe vifum , Iliacos intra muros extraque peccari , et dignas omni- no esfe vitales vires ut earum in morborum cura habcarur ratio , ne pesfumdenttir metho- do five expecrante et nihil moliente , hacque ipsa male intellecta, aut, quod peius, gastrica feverc nimis adhibita contererentur et irrepa- rabili deperdercntur ruina. Itaque , camquara II converfionum in Ar- te non fufficerct numerus, non fubfHtere hie Medicinae impend labores ; Quae in initiis Artis , et Hippocratis tempore quoque , in- fantili Artis aetate, Artem oppresferat Philofo- phia, pondere fuo nostris quoque diebus oppres- fk Mcdicinam , 'immo nonnullis terrarum in locis opresfit adeo , ut , relicta longiori nimis vifa Expcricriciae via,, ftciuii opo'r'terfi a priori, tit vo- cant, lit iudieamin, non quid fiat, fed quid lie* ri debeat; forrttiiatum dc excoghando Artis Or- gano, philofophatum de perficienda Arte, quam multis riominibus inperfectarn feniper esfe dcbere ccnfcbunc rerum aequi indices, atque fie infelici Philofophia, quae aNatura nomeri habet., Medicae disciplinae arctata potius quam extenfa pomoeria. Non quod non laudandum cenferemus hnnia- ni ingenii ardens illud Hudiura ad perfec- tion quaevis attingenda, qnod nostra impri- mis aerate, in immenfo illo fcriptorum de re rnedica proventu emicuic, et quod in nnitanda fciendae medicae forma intentum adeo appa- niit, fed illud quidem per fe laudabile fcien- tiam promovendi fludium quosdam adeo abri- puit, ut obliviscerentur in Arte fahuifera, non impetu neque ardore, fed ratiorie et longi tem- poris Experientia viam ad progresfus muniri, nee istis conaminibus quidquam profici in brc- yitate huius vitae, niii fine fructu breviorem reddendi Artem,' quam longam esfe verisfime adeo pronunciaverat Cotis Princeps. Levitcr itaque iam ilia, et quantum ad pro- pofitum faerat necesfe, adumbratu nostrorum tein* temporum Historia, A. A. H. II., liccac iani Oracionis contrahere vela, finiamusque ea in opinione , ob quam omnis hue usque habica haec ec mfticuta fuic commemoracio. Nimirum vixisfe nos ea cefnporum condi- tione apparec, ut converfiones coriverfionibus fuccedentes, quam brevisfima rcliquerint in- tervalla inter novum quemque renascencsrnque Medicarum rerum ordinem , ipfumqiie tempus celeri adeo practeriisfe curfu , un vel dainna , quae attuleric quaeque mutatio, dia fan's per- ciperentur, vel fnictus, quos revera (1 non ha-^ buerint, at cerce poruisfent habere, rerum mu- tatae formae gustarentur fatis; dum in toto hoc tunnihu ec concinua refum vicisiitudine attento ec perfpicaci fcrucatori illud imprimis attencione dignum vide cur', an non mulcicudo turbarum ec convcrfionum in Arce ec ipfa fe compofueric, innovandi miscehdi mutandi li- bidine , ad policicas totius Europae curbas, iioscrae quoque olim Pacriae adeo infescas. lam vero duplici racione ac via res evencu, quae nosrris ccmporibus acciderunc, mihividencur disciplinae Medicae nocuisfe ec in fc quidern ra- tiones eontinuisfe, cur Viri Medici Principis pro- ven- x.xxrt Ventum, nifi me fallant omnia, qualem delink- avi, confpiccre hand fuerit datum. Priorem fr defideratis, fapiens idem prae cetcris moi> talibns dabit illam Baco: ,, alius, inquity error est praematura atque proterva reduc- 5, no doctrlnarum in Artes et Methodos^ quod cum fiat , pkrumque fclentia aut parum ant nihll profitit; nlmirum ut ephebi, post quant membra et lineament a cor ports ipforttm per- fiefs ejformata funt ^ vix ampllus crescunt , ,, fie ftientia, quamdiu in Aphorismos et Obfcr- 5, y at tones fpargitur , ores cere pot est et exfurge- , re\ fed methodis feniel circumfcrlpta et con- ? , clufa, expoliri for fan et illustrari aut ad ufus hwnanos evolvi potest , non aut em mole auge* ;/" (*}. Fuit haec noscrorum temporum ctilpa; methodis circumfcripta conclufa- que nunc his mine illis Medicina mole om- nino aucta non fuit; fuit elaborantium il- lam magna, vere amplificantium , id est, Medi- corum Principum copia non item ; nee inqui- cca adeo follicitaque ad innovandum ilia iii- (*) De Augm, Scientiar. Libr, I. p. xfcxiu isfet libido, fi noh viguisfet methodorum? fystematumve creandorum ardor et a ere- atis niechodis fysteiflatibusque, fapientioribus Medicis perfpectae calamitates dominii five Chemici, five Philofophici, five alius deni- que. Hinc et enatae funt tarn fubito, et cvanuerunc ireriim vix orcae novae methodi , ne- qtie longae valde morae cuiusque fuic imperium. Alteram causfam, quo minus fuccesferint nu* per ihventae mechbdi ec rationes in Medicina, quaeri , me quidem iiidice , debere liquet in in- con fulta innovantium nostri temporis procedendi racione , qud ante aeti temporis et quae in eo Jongo rerum ufu erant comprobata coniungere cum novisfimis qiias ipifi tentabant mutationi- bus neglexerurit omnirio iitilitatem, turn de Disciplina bene meruisfe fe opinati, cum nova investment Disciplinam facie , novamque excogitarent novos, quos finxisfent ipii, mor- bos curandi viam; Utiliter et philofopho dign& ratione incautos potuerant iteriim monere fa pientiae plenisfima verba, quae Idem om- riis humanae fapientiae protulit magister, fcili- ceit, 3f Antlquitatem earn merer I reverennam* ,5 ut homines aUqitamdiu gradum fistere^ et ju* C pra earn flare detteaiit 9 atqut unfoquaqut clrcumfplcere qua& fit via optima : quuin aii- 5 j tern dc via bene con filter it, turn deniitm mn rcstitandum , fed alacritcr progredlcndum^ , in quain quoque fenccnciam ivit, immo aperce illam ilgnificavit Icalorum m^dicorum decus , Baglivius, fie ncmpc (laaiens: & Novation , ? ycteribtis esfe opponent] a, fed perpetuo iungen* da esfe foedere" (*). Tali itaquererum, noscra hac aerate, tamquarn inftabilitate et ifi Medici- na cumulcu , nieinoria imprimis rcpecentibus, ab omni aevo rait ab Experienuae , auc a raciaci*. nii parci!:us in promovenda Disciplina niediel fummos pose hominum memoriain IVJedico$ flLtisfe, f( licisiimas vero Ar:is pcriodos turn deir.um illuxisfe, quum Expcrienriae , fani , cau* ti et ^obrii ratiocinii ope collusrrarae , primae tribuerentur partes, cur non ex practcritorum temporum historia, ex fciendarum fads, in tmiverfum confideratis, coniiccre liceret, fiai* to tantisper fibi fucccdencium fyscem.acum di- verforurn furore , lactam affulfuram esfe diem * quac orbi medico Principem icerum mon.lret. Me- t*j Libr. I. da Prax. Med. C. /. Man. 5. I'xxv Medicttnl, perpetui illius neglectiqne foederfs Veteres inter ec novos fundamenra ponentem , fcon feccarum ftwdio a.brptum, : fed ex omnibus quae convcnjunc vertemem in fuam rem, ne- glectisque errorum causfis , qtiae mulcitudincnt abripiunt, non opinione, non auctorirate five antiquicatis , five magistri inducrum , per fe ip- fum verum inquirencem fine follicicudine , ubi iiam inveniat vericatern, in hac illave Schol4 f a;ud Vereres, vel apud aequales, maxime vero providiim, ne occurrentia fing-ac torqueatque phaenomcna ad univerfalia taniquam pofita principia, veri:acisque unice adeo amantem, uc ab intolerabili ieccarum peninacia ec a levitate quoque fimul fcepticorum puerili abhorrear; Naturae itaque Scrutacorem talem , verum Me- (Jicnm Principem t-alem nobis, ad ampliii- ^andam Medicinam fufficiencem , Reipublicae Medicae caus.fd exTpectare atque optare omni' no liceat. Ec hie quidem luxnrianti for fi can in a in pi o hoc argumento Oracioni finem imponsre iubenc diei huius. folennitas ec debita vabis yeveren- tia, lllustnsfimi Academiae Rheno - Traiectinae Cmacpres ,, Viri generis fplendojre 3 bpnarijiB H- terarum cultu, renatae Patriae nostrae amore, nuiltis denique virtutibus infignes! Regis An? gustisfimi favore ac voluntate hnic adfcriptus Academiae , Vobis , qui earn regids , me mea-? que omnia comniendo; muka fuerant fane, quac collati in me ab AuguscisfiniQ Rege beneficii nonnihil temperarenc laetitiani. Linqucnda era^ Urbs mihi patria , li^quendi in illil co.nfangui- nei, amici, perquam muki aegrotantes, aegro meum decesfum ferentes; fed vesrris fub aufpi- ciis, Viri Illuftres! quoniam vicam (ludiis dedir tarn ducere licebit, honorific^ in flatione, di- ctorum bonorum omnium iaccuram refiirciri pas- fe , iubent cogitare vestra, quit estis, non in'U- teras tantum, fed in literates, qui eas praft- te.ntur , aequalis benevolentia fammaque. huma- nitas; quam ego vescram bcnevolenciam ac hur nianitacem , qqum felicicatis meae fastigium cen r feam, hand interrupto. erga vos (ludio, ec pet- petud vestrarum virtutum veneracione, in Aca,? demiae huius tuendu glarid, et in ipfis meis AcademicJ muneris explendis accurate partibuii omni niodq dem,ererl conabor. Utinam vobis , Viri Illuftres ! plnrimos fcli- $esque largiacur Deus Optimus Maximus dies, 2XXVU tit redivivae huius inftaurataeque Academiae flo- re ec profperkate, quam promovetis adoo, in fplendido quo infignici estis rnunere, diu adhuc gaudeatis; Ucinam inftaurari inceptam fanita- tem, aliquando in integrum mihi reftitutam lar- giatur quoque, tu flc, Vobis conatibus meis annuentibus, (1 non fcientiae , doccrinaeve, ce- teris, quibus Academia haec Profesforibus gau- dec, praecellam laude, at indefesfo faltem flu- dio^ in Academiae et luventutis promovendis commodis, nemini, Vobis ludicibus, Viri Iliu? flrisfinii! inferior posiini haberi. Vos vero cuiusvis doccrinac laude clarisfimos compellare liceat huius Academiae Profcsfo res, valde honorifico mihi Collcgarum nomine falutandos; Vestro adfcripcus Jam Ordini , fan- cte Vobis polliceor, neminem habituros vos, vestri Ordihis (ludiofum magis, neminem ftdmiratione vestrae, qua praecellitis, doctri- nae , magis captum , neminem ad omnia offi- ciorurn genera magis paratum, neminem ad amicitiae femel neka vincula farca tectaque con- fervanda animo magis propenRim; quae cum cuiusque bene et honeste fentientis fint oflicia, ad exfequenda taniea itia -eo iragis compeHor, ex quo omnibus beneficiorum , htimanitacis et benevolenciae documentis, novtim me vobis ho- roinem, omnes comulascis ac beascis; uc adeo ex nuicuo, quod inter vos infigne esc, coricor* diae ilqdio, fi in aliquam eius focietacis par- tern pervenire me fivericis, ad quam feliciratem ego me, Jicec doccrinae mentis inferiarem vo~ tis omnibus, cocum tamen commcndo, pracclare mecum agi non tancum. , fed fausca quaevi. ec huic Ordini ec huic Academiae, ec erudiendae luvenciui ec Pacriae pracfagiri posfe non opt-, nor, fed cerca quadam fpe confido. Verum enim vero arcciori eciam necesficudi- nis vinculo quum Vobiscum iungar, Viri, in clarisfimo Ordine, ad Machaoniam Artem edo- ccndam prnefercim confliciui, Vos imprimis com- pellare, ec primo quidem loco Te flilurare li- ceac, Celeberrime Geunfi! illq a,dmiracionis, illo veneracionis profundae fenfu , quo decec fa- lutare Senem, Ordinis huius clarisfimi columen; Academiae Rheno-Traieccinae, per longara an- norum feriem, decus, Pacriae denique noscrae ornarrencurn, Ec profectq , fi fencccuti per fe funs fie habendus honos, quanto maiori Tu honore colendus eris, qui ,perNeiJCoream, quam xxxn attigisti aetatem ; -per ingenii Tui praeftantiam * eSfsque in ipfd hac aetate fuperfticem adhuc vi- gorem tui in omnibus, fie in Arte falutari ec do- eend& ec exercenda , cam illiistri ec inimicabi* li fere exempld, vitam viresque impendisti , uc Doctorem Academicum peri ti ore m , Mediciim exercicatlorem , annis denlque ec farnd infignio- rem Patria frustra quaerat, Tuae itaque par- tes, in Academicd muilere , cum inihi ilon fine impjendae dico, fed modeste t cum virium mearurn diffidentia excipiendae, amicitiamTuam, Venerande Senex ! qua me per plures iam annos hono-rasti, ne deneges, oro te acqne obcescor, ad quam retinendam, uti Temper ftudui, ita mine maxime fludebo, turn ex innato, uc qtieni- que decet, ita et ir.ihi quoque, erga fenectu* tern fummae vencrationis fenfu, turn ex prae- Ihntia Tuarum doccrJnarum , quibus me, bene de Te rnerenterri, ulcerins docere, erudire, in Acadevnico munere' reccam viam monftrare, eru- ditionis denique ec experienciae locuplerisfirnos, fi Tibi fie placuerit, posfes aperire chefauros; atque ita honorum ec vitae huius cerrestris metas quum attigeris , nee tcimcn . nifi per rji- x quod teiiipus, quoci Jongum nostra Tibi prc- cau- cantur vota, renatae huius Academiae vidcris florem proTperitatemque , beatorum regionibus excipiare placido, id opcamus omnes, et fine dolore ex hac vha Tecesfti , relicto nobis , in quod imitando intueamur , illustri Tuarum vir- tutum exemplo, grataqtie et Tuperfthe Temper Tui memoria* Vestram verd in tradendd Medicit doctrind * muneris Academici Socii aestumatisiimi 5 efHagi- tare mihi quoque liceat amicitiam, qua quidem li frui mihi contingat, omni felicitatis cumulo beasfe vos intelligeiis homineni , vestrorum me- rita venerantem, ut nemo magis, atque viro- rum excelientium , quales vos 4stis, confue- tudine et familiaritate , teniiis fuae doctri- nae copiam augendi cupidum , et hanc im- primis tenentcm Tententiam , cuiusvis generis" amicitias plane posthabendas esfe illi, quae y inter erudites exculta, veram quoque promo- vet eruditionem et ad eximiae in vita ertiditA felicitatis percipiendos fructus utilisfima esc cenTenda. Vos vero, luvenes, in Tpem Talutiferae AN tis fuccreseentes , fie existimetis velim 5 diem hancce non adeo (ludiorum vestrorum Vobis de- XLI disfe magistrum , fed focium , fed amicum , im- mo vero talem, qui, quum olim fuerit exper* tus ipfe, quae fit confuecudinis ec amicitiae vis eorum, a quibus erudimur, hinc contract-! a fe ipfo erga Vos obligation^ ad vestram au- gendam felicitatem , ad vestra commoda promo- venda eric paratus, ad Vos, tali ratione erudi- endos , ut cum ex hac Academia prodearis , Me- dicis vobis gaudeac Patria, aegritudinum hu- manarum confolacoribus peritisfimis, Belgarum , in* Medicin^ quoque gloriae vindicibus egregiis, ad Artem denique nostram elaborandam , iramo vero amplificandam eximie idoneis. IANI BLEULAND, O R A T I O, D E VITAE FRUCTU, QUO ANIMALIBUS PRAESTANT HOMINES, E CORPQ- RIS ETIAM FABRICATIONS compicuo, PUBLICE HABITA, PIE XXVI, MART 1 1, MDCCCXV1I. Q U U M MAGISTRATU ACADEMICO A B I R E T. . . '. O R A T I O. V, IRI AMPLISSIMI! ACAI>EMIAE RHENO-TRA- IECTINAE CURATORES, MERITIS ET HONORIBUS ILLUSTRISSIMI ! QU! IN REGNO BELCfICO, IN RECJIONE TaA- IECTI'NA* SIVEIN HAC URBE, REBUS PUBLICIS AD illNISTRANDIS , VEL IUSTITIAE TUENDAE PRAE- ESTIS , VIRI GRAVISSIMI , INTEGERRIMI i QUARUMVIS DISCIPLINARUM PROFESSORES CLA* RISSIMI ! COLLEGAE CONIUNCTISSIMI ! LECTORES ERUDITISSIMI , EXPERTISSIMI ! SACRARUM LITERARUM INTERPRETES FACUN- DISSIMI, FIDELISSIMlf CdlUSCUMQUE DOCTRINARUM FORMULAE DO CTORES CONSULTlSSUMl! A a C 4 ) ORNATISSIMA IUVENTUTIS ACADEMICAL CON- CIO , AMOR PARENTUM, PATRIAE SPES , NOSTRA CURA! QUOTQUOT DENIQUE AD FESTUM HUNO DTEIVf CELEBRANDUM HUG CONFLUXISTIS , GIVES, HOSP1- TES, ACCEPTISSIMI , OPTATISSIPvlI AUDITORES ! Si quis unquam hiijiis Academiae natalis dies fesrus fnic, hie profecto perfolennis, et plus folito culcu , fumma cum religione celebrandtis videtur. Mirp enim , inexpectato , atqtie be- nigno Dei 0. M. favorc et omnipotenti auxilio, ab efFrenatae tyrannidis jugo liberati , Regis op- timi et dilectisfimi benevolentia, atque liberal munificent ia redditam hi>ic urbi PaJladem ante gaudebarnus; nunc vcro, non tantum in pristi- nam dignitatem reflittitae , fed honore et gloria ctiam araplificatae , uberrimos jucundisflmosque fructus" laeto animo percipere nobis omnibus hoc die contingit. ' Quis vero ego fum, qui hujus diet folenni- tatcm publica oratione rite celebrem, cui per octa C 5 ) ocro fere lustra, inter mortuos aut aegrotantes verfanti , vix ullam eloquentiae operara.dare licuit?. Id vero per ornne vitae terapus fludiofe Turn fe< cutus, ut corporis human! , animaliurnque ml- randam fabricam et funcriones , fubtiliori examine? cc indefesfo labore , addiscerem , ec clinica arte cxercitatus miferis opera et folatium afierrem. Suadebat hoc amor ille ineredibilis , quo in anatomiae ftudium ab ineitnte fere aerate ducebar ;- imo vero jubebac ratio muneris, : ad quod ancea- in Harderovicena , dcin in hac Trajeccina Aca^ demia vocabar. Quum itaque inter tot tantasque haud inter- misfas pccupationes vix mihi vel home partial I a Ripcrfuerit, quam elegantioribus litcris propriam ?.ddicere posfem , Cquod quidem qnotidle, fed eheu ! vano dcfidcrio , dolui^) fateri noh ertibesco , me maluisfe modesta excufanione mi, hoiioreni" cue, qui me expectaret, detrectare, quam hai 'hora uti, ut meam in dicendo tenuitatem con- ierrem 'cum tanta tot collegarum eloquentia et copia dicendi, quas dores illi tantopere proba* runt, ut aliquam hac me hora laudem posfe haurire, equidem penicus defperem. Q iaa vero T/.jhi parte bodie fustmendae funt, GO crime grav 7 ores, quo recentior est illius orationis memo- ria, quam ex hoc ipfo loco, eademque opportu* nitate, fumnio cum Audicorum applaufu et ad- miratione, dixit Cl, HERINGA, cum munus mihi traderec , quod illc per quinquennium tanca fapi- entia, tanta prudentia, et tarn fingulari gloria > difficUlimis etiam temporibus, itagesfit, ut eum hac in re nemini fecundum esfe habendurii , mc cum omnes ftatuatis lubenter. Animum vero addit jam dicenti , ec me recreat cogicatio , ncc gloriae captandae aviditatem , ncque pubiice di* cendi prtiritum in hunc me locum deduxisfe, fed muneris mihi a Rege maudati rationem , fe4 Jegi fcriptae parendi ofiicium, De argumento autem cum cogitarem, tale quaefivi , quod a p.erfona, quam fustineo , non ab- horreret plane; nee tamen e recondicis discipli-. nae medicae partibus defumtum , apud medicos ^folos , vel aiucunditate, vel ab utilitate, aliquam habcrec commendationem ; quod porro ab huius Joci fplendore non alienum,- fed dignicati ec eru- dition! fpectatisflmae Auditorum corouae con-* fentaneum -videretur, Haec vero cum mecum agicarem . unde quaefo gravioreni dicendi locum pecerem ? quam ex ipfa cor- C 7 ) corporis humani praeftantia? Scilicet, fl profpe- raetadverfa, quae humano generi in hac vita fo- Jent accidere, aequa lance ponderemus ; fi per- pendamus , quoties ipfum genus humanum fuam fe- licitatem turbet ; mirabimur certe, omni tenipore fuisfe homines, qui, disputantes, num fumma malorum , quibus homo premitur, vincat fiim- mani bonorum, quibus fruatur, in deteriorem parcem non tantum de hac quaestione pronuncia- rcnt; verum eo etiam pervenirent impudentiae ac temeritatis , ut de fapientisGmi Creatoris ope- re judicium ferentes, contenderent, fabricani corporis humani talem esfe , quae magis aerum- nis et miferiis hominem objiciat, quam vitae felicitatem tueatur atque confervet. Ab ingraLishuiusmodidivinae fapientiae etbo- nitatis contemtoribus alienus erit , qui re ipfa didi- cerit , incredibili quodam ac divino artificio ita esfe condructum corpus humanum , ut, quoaccuratius iinguias ejus partes , earumque agendi rationes cognoverit, eo ardentius adoret et venerecur fummi ac divini Creatoris favorem, ec.ultro'fa- teatur, non impedire innumeras calamitates et miferias , quibus afflictum fubinde genus huma- dokmus, quominus, non opinionis levi- ta- C 2 ) fate , fed certa perfuafione ducamur in earn fern ten tiara , nihil esfe in univcrfa rerum natura , ctii Cut taceam ariimum rationis participem) tot tan- tique favorcs ad vitae jucundae felicitatcm lur- giori manti fint concesfi. Haec igitur, grato, utdccet, animo, perpen- denti hand incongruum mi hi videbatur, fi hae occafione, fingula, quae hue perr'neant, paulo xnagis explicarem. Dicam igiair : de vitae j'ru- ctu , quo animalibus praestani homines 5 e- corporh ft lam fabric at lone confpicuo. Quantum externa bominis forma jam primo adfpectu ccreris animalibus antecellat, <^jm membrorum clegamia , rum vero etiam cutis le- nitate, et coloris gratia, tan to, imo n^aiori etiam artificio , a furamo Crearorc intrinfecus homo con- flructus apparet, mirabil' illo conrextu partiura intcrnarura , quarum fingulae ad diverfas fimctia- nes fuum tribnunt. Quod vcro ad externae flgurne humnnae ele- gantiam attinet^ quis quaefo dubitat cjus cxcel- lentiam agnosccre, qui confideret celfam c-j.is ct erectam coelum intuentis flaturam? Hac Tola fefe tcrrarum animantiumque dominum, et, quod 1 lou-. ( 9 ) longe' maximum est, unum divini creatoris cul- torcm dcclarat, quafi fpeccatorem rerum tapera-* rum atque coelestium. ' Miramur fane, hand veritatem, omnibus bonis et intelligentibus perfpicuam atquc probatamv hac noscra aetate, novicatis iludio, pocuisfe in panes vocari, ac fi homo riatura fua quadrnpes ^sfec; qua qnidem opinione , nescio, quid dici posfit, quod magis fit abiurduni. Quod (i capitis externam formam contemple- niur, eamque cum praeilandsfiinis ctiam anima- libus comparemus , tanta confestim diverfuasap-. parec', ur,.fi vel in line partc fola, fingula pe- nicus explorare vellcm, orane huic orationi ha-. bendae dcsrinauum teinpus vix fudicercr. ' Quorumnam animaliurn vuJtum coir/parabimus cum facie humana, aperta fronte, gcnis roieis, oculis acerrimis, ore blaadienre, iroIiisHmis la- biis, et men to rotundo ornata? Qur.m elegans vercicis cc occipitis forma, ad nobilisiimi visce^. ris ctTc-bri infigncm molem conunendam atque tuendam , apdsfima! Quam praeftanti , et decora forma eminent par-* tes, qnae vel rerum habitum ipiri umve refe-. pint ex odontu; vel quae ac'ris ibn.ri treraoribus C 1 ) aptisfime recipiendis deftinatae funt ! Qaanj fplcndidam in colli proceritate admiramur co* Jumnam, caput fustinentem., eidemque quaquaver- fum movendo et torquendo aptisfimam ! Quatn latum porro pectus ; quam valid! ad onus fusti- nendum humeri ; quam mobilia in omnem par- tern brachia et lacerti, ad pondus ingens tollen- dum , ad caedem in praelio aeque apd , atque ad gratisfimos et tenerrimos amplexus ! Brachi^ inquam , quae non deiinunt in duras callofas- que plantas, aut ungulas equinas, bifulcasve, auc ad praedam dilacerandam confectos unguoS; fed in agiles manus, inflexiles digitos, in quibus inest, cum vis et robur, dtirisfima metal la gravis- fimoruin malleorum ictibus flectendi , faxaque durisfima disrumpendi et difFringendi , turn vero ctiam facultas, fila, telis araneorum fubciliora, traccandi et connectendi ! digitos, inquam, quos homini natura dedit multorum arcificiorum mi- nistros, quorum facili? est contractio, faqilisqtie porrectio , quorum admotione fonos nervorum ac tibiarnm prolicimus, quorum denique ea est af- fectio , ut tactus fenfu exquifitisfimo vifus force dcperciiti vicem fuppleanc! In extcrna tocius corporis forma, quid tandem esc ( i* 3 gandam fobolem breyi apta funt. Largior haec omnia: fed ipfam hanc indigentiam alicni nnxilii infanti prodesfe conrendo. Hie matres mihi testes fine, quarum fedula et follicita cura , non dico 'nihil negligit, fed fedulo omnia arripit, quae ad 'infantemfovendum , nutriendum , euraque iniir- mum a quibusvis injtiriis et periculis defenders 'dum, conducanc. Quanta follicitudine ftaiim a 'primo nascendi tempore per artem ipfi canferva- tur calor! Quanta curacavetur, nc vicisfitudines aeris, in quern prodiir, tenelli corporis fanitad Moccant! Matrem cogitate, vitae rationem ap- tisiimam, et utilia tantum alimenta feligentem 'abPiinentemque ab omnibus, quae fangulnis' fui 'indolem ita mutarent, ut fua dote careret lac-, quod foecui esc praebitura ! Infantem porro ai- tendite, qui , fuis pedibus cum infistere'nequa- at, in gremio matris jacet , fedetve ; tutus ab 0111- ni periculo etlaefionC, quam laudata haec ala- critas animalium foetui femper et ubivis mina- tur. Quid ergo in homine reprehendamus lenta, quae capit, incrementa? Imo podusvenaf- 'renuir fummi Creatoris benevolentiani , hac ra* tione homini cenfulentis, ne, in tencra infantia (5bi rcli'ctus , inSnitis periculis exponatur. Scd C '3 ) Sed ne hie quidem Dei erga hominem sura fubflst.it. In homine una cum animi viribus in- crescuntorgana, quae fenfuietmotui inferviunt; quae res in animalibus longe aliter comparata esc. Crescunt enim celerius corpora , animi vero vires vix in ullo animalium gcnere maiorcm in modum augemur , quam, ut in posterum ad victum flbi quaerendum et prolem propagandam natura fua duci posfint; et quemadmodum cito crescunt, ica brevi decrescunc, et, paucisflmis exceptis, citius confuimmtur. In homine vero fenfim minuitnr capitis moles ; osfmm teneri- tas et mollicies quaedam infignem in moduin firmatur ; tenaciore vinculo tandem artuuin com- misfurae nectuntur; qui ipfi ec amplitudin-3 et robore 'increscunt, aptique redduntnr, tuiu ad (labilicatem , turn ad omnem corporis actio- nem. Hoc demum tempore pedibus nititur corporis levitate velox pnerulus, quo periculum ex audacia fiia praevidere et avertere quodam- modo iara posfit. Quid igitur? Scilicet omnia., quae hominem minus perfectum , quam animalia, tenera aera- te rcddere videmur, in furamura ejus emolu- flientum , fummamque felicitatem cedimt. Sed C H ) H Sed quid in hisce diutius moremur A. A. H. H, ? Contemplemur hominem adultum , artificiofisfi- inum illud omnipotends Dei opus, et videbi* mus, in homine omnia esfe, quae in reliquis animal ib us vel prorfus non , vel tantum ex par- te, et non adeo perfecta inveniunmr, imo , ft quae in animalibus appareant perfecra inagis, haec, fi esfent in homine eodem modo conflru* eta, ipfi non prodesfent , fed nocerem, Sed agite pan cis rem exponamus ! Primarium illud organum attendants , quod ho- mini commune est omnibus cum animalibus, in quibuspurpureus ille liquor, inquovitam etani- mum habitare omnes novimus, pervenas etarterias in omne corpus , in circuli modum , movetur ; hoc organum, fi diligenter intueamur, in homine ita contlructum videmus, ut partem fui muneris-tan- tum posfit abfolvere, nil! pulmones fuecurrant, quibus vapores, qui terram nostram ambiunt, larga fatis copia haurire folemus : quod adeo esc necesfarium, ut, horum functione impedita, cesfet actio cordis, cesfet hominis vita. Quid ni ergo feliciora funt ilia animalia, in quibus cor fine pulmonum auxilio, liberrima fui ipfius ac- tione, omni munere fungi posfit? Haec enim noa C 15 ) non tantum in acre libero vivunt , verum etiatn aquis merfa vivere pergunc, quibns homo fuf- focatur. At vero, quanta est efficacia pulmonura in omnem hominis vitam ; qtiamus ufiis ; quanta utilitas; quanta necesfitas ; quot commoda, quot oblectationes homini pfaebet pulmonum et cor- dis iuncta agendi ratio , quibus ilia animalia pror- fus deftituuntur! Perpetua requiritur in homine pulmonum actio , ut calor aequabilis per omnia inembra, per omnia viscera diffufus fervetur, uc omnes fucci , partes omnes folidae integrae fer- ventur ac valentes. Quo vero minus ex inertia pulmonum cordis actio minnatur, fanguis exhu- ius altera parte fads valido impulfu in vafa ptil- monalia influit, quo adhauriendum fpiritum con- tinuo incitantur ; hoc ftimulo deficiente , fi ea- dem flructura cordis esfet, ac in iis animalibus , quae fub aquis etiam vivere posfunt, omnis oeconomia turbaretur, omnibusque commodis, Omnique voluptatis fenfu 5 quern homini libera refpiratio praebet, privaremur. Neque fubiistit humanorum pulmonum ufus in hoc folb , utanimam , quae ducta est fpiritu , exci- piant , et ex eo vitam et calorem eodem , quo in ani- malibus refpirantibus fieri folet ? modo confervent , ve- C Verum tubi aeriferi Tuprcma pars ha conflructa est * utin folo homine etiam exfpirandus aer, qui aliia animalibus vix ullam utilitatsm affert, commoda praebeat , nullo fane pretio aestimanda. Ex r j- re cnim , qucm c pulmone refpiramus , vpcem homini fuppeditat r artificiofisOma laryngis Itru- ctura; -e voce vero per admirabilem machinatlo- nem formatur vis eloquendi, quae quam fit prae- clara, qnamque divina, e TULLIO audiamus*. ,, Hacc", inquit ille , ,, efEch, urea, quae fci-. mus, alios doeere posiimus, hac cohortamur r hac perfuademns, hac confolamur affliccos,. hac deducimus perterritos a'timore, hac gcs- ,, tiences conprimimus , hac cupiditates iracundias- 5, qtie rescinguimus , haec nos fpcietati devinxic." Ex omnibus fane , quae natura humano ge- neri concesfic, nihil poccsc excogitari, quod hoc dono magis fie eximium ec exquificum. Dicat autem quispiam: haec facultas non foil. fabricae partis illius, quae fono formando destina-. ta est, tribuenda videtur; imo potisliinum hanc caufam habct, quod ufu rationis bruta careant. Sed careant bruta recta ratione; num vero idea* illae partes, quae ad fouos distinguendos infer- viunt, in brutis tanta arte funt confectae, quan- ta ta in homine? Neque de omnibus quaero-, fed de iis, quae propter fimilem fere conformation nem homini quam proximo accedere videncur., Qculosmecum convertite ad fimias ; fonosedere posfunt, voce distincta non utuntur: non ideo, quia.Joqui neseiunt* fed ob peculiarem ftruccu- ravn organorum, quae vocem et loquendi facul- tatem in homine formant; Nimirum in radice epiglottidis iimiarum rima inflgnis adestj quae ducit ad marfupium quoddam , quo fit, lit,- cum fonum edere conatur fimia, in faccum veluci ca- dat aer, ad vocis aut loquelae ufum nequaquam inferviturus. Igitur fingamus fimiara ratione, wftructamj mutari etiam eius fabricado debebic f) ut cloquendi vim cum homine habeac commu- nem* Apparec ergo luce clarius, humanae praeihntiae veram caufam ex ipfa huius organi iiructura peti non posfe , fed debere. Ad illud organum pergo A. A. H. 11.! quod ftructura quidem a pulmonibus admodum videcur diverfum , fua tamen functione cum iis connexam atque coniunctam habet rationem; eutem dico, qua natura omne corpus humanum vestivit , et ita fepfit, tit pa;rtes incus inclufasnon contineat tan* mm et obducat, fed tcgat atque defendat; cuius B ope C '8 ) Ope aliena quaevis , quae retentanocerent , ex pfin-* cipe huraorum masfa eliminantur; quaequ'e adeci condnua perfpiratione fanitati confcrvandae in- V fervit. Favet autem maxima cuds flngulari ge- neris humani formae ac pulcritudini. Coloris fliddisfimi fedes est in Europaei's , ciusdemque diverfi in feliquis gentibus. Sed, quod omnium maxime huius partis artificium pfodit, in quaque corporis parte adeo diverfa est crasficudinis te- nuiratisque ratio, ut prorfus diverfo modo earn Conftructam diceres, nifi diligentior eitis con- templatio doceret, eandem ubique esfe partium deferiptionem. At vero externa cutis lamina , quae epidermidis nomen habet, crasfior et com- pacta magis quibusdam in locis deprehenditur, ut presfus durorum corporum iinpune feranc fubtiles iJIae papulae, quae ip(i fubiectae* latent; eandem vero aliis in locis confpicimus- tenuem adeo et exilem, ut fubiacentia vascula nuda diceres: nihilo tamen minus tantae neces- iitads est, ut vel in minimo defectu laminae hu- ius admodum tennis , non aliarum rerum , fed ip iius aeris aecesfus dolorcs excitet acerbos nee tolerandos. Anne vero meliori conditione utun- tur animalia, quae coriis tecta funt, aut pluma 1 fqua- C 19 } fquamave obducta 5 aut fpinis hirfuta , alijsve mo * dis armata contra quasvis aeris hostiuraque fuo- rum iniuria's, ipfa naturae benignicate tuta esfe videnrur? Non nego, ita posfe dici , modo .et .'hominis et animalis e'adem esfet ratio. Natura vero animalibus certas fedes destinavit, et pro diver fa in iis co'eli aerisque ratio'ne , in fumma .brucoriira varictate , fingulis gene ri bus p'ellem pa- ravit talerri , qua frigoris et calbris appulfus fua 4n fede comraode ferrcnt. At vero, quis nescit, hominera prae omnibus animantibus totius orbis -terrarum civem esfe , eura et frigidisfiraas et ca- lidisfimas regiones incolere , earumq-ue diverfum 'aerem fine "dam-no ferre posfe? Nam manet in bis diverfis regionibus calor internus Temper idem ;i fed cutis fubtilitas horainem inonet iis remediis titi , five arte . irrventis . v five ufu com- probatis , quibus in quaque regione fentiat fe a frigore et calore tutum. Neglecta nocerent cer- tisfime: qualis vero esfet huius necesfitatis in- idex, fi alia ratione cutis esfet conilructaf Quantum porro haec fingula vaieant ad u'dlita- tem, quantum ad iucunditatis , dicam an vo- luptans fenfum , omnes experimur. B 2 Et so Et fie fpotite ducimur ad organa fenfuum ex- tern orum , quae non tantum omnibus animali- bus et homini concesfa funt, fed quorum nonnulla etiam in iis videntur perfectiora: har- moniam vero et confenfum fingulorum fcnfuum fi fpecces in homine, fi ad intelligendi ec per- fpiciendi facultatem attendas , nemo fane dubi- taverit, prae illis, hos dicere praeftancisfimos, exqulfitos, eximios. Quod fi minus verbis fidem habeatis, ag^ite, tactus organum, quale in homine apparet, cum eiusdem fenfus organis in animalibus compare- mus; tactum dico, qui omnis fenfus excerni, perceptionis omnis , fundamentuna est. Hie enira fenfus mirabili veluti iudicio non rantum formam rerum externam earumque adiuncta menti re- praefentac, fed etiam fua fub till tate et artificiofa machinatione varias dotes internas ita indicat, tit fingula contuens animus a tactu accipiat pie- nisfimam rerum notitiam; non aliter, acfimanus humanae et extrema digitortim oculis esfent in- flructa. Quodnam vero animal tactu etiam ex- quifitisfimo haec asfequatur? In bestiis porro plerisque vix cogniturn habe- nius pcculiare tactus^ organum ; in aliis vero noit niit ( 21 ) nifi exigua quaedam pars huic fenfui quodam modo apca videtur. Itaque roscro porcus, pro* boscide elephas , vacca et equus labio fuperio* re, anas et anfer maxillae fuperioris margini adnexis papillis, piscis Jabiis, infecta antennis tactum exerceant ; in homine non tantum fumma digitorum, non tantum vola manus et pedunx planca hac dote excellunt , verum in tota corporis fuperficie adest tactus, ut omnes afFectiones, amoenitates omnes utilitatesque experiri posfit. - Gustatus porro vix ullum in nonnullis bestiis vestigium apparet. Quae vero animalia fentire posfunt, quae vescantur, quam exigua, quam imperfecta est illorum in discernendo facultas! aut, fi dote hac gaudeant, tantus tamen est ha. ius fenfus ftupor, ut vix ullam ex gust;u VQlup- tatem capianf. Vita quoddiana hoc confirmat, Canibus, (lie hoc utar exemplo), fi, quod maxime amant ali- menti genus, carnem offeras, infatiabili quad voracitate ingurgitant, uc vix ea linguam attia-* gere videatur. Quod fi minus grata agceperint, lente et pigre folent ea manducare , quad jpHs videatur difficile discernere , utrum delicacum , an vero ingratum faporem haeg habeant. Homo tm gratisfinium fibi cibum vcl potum fumens^ curat fedulo, ne cito nimis per pharyngem tranfeat quod acceptum est ; et hoc ipfo fenfu , quo mirabiliter alFectum est palatum, fponter incitatur, ut prius ea digerat in ore, ut emul- geat lente, ut quam diutisfime hrsce deliciis ex gustu fruatur. Quidni igicur hominem et tactii et gustu longe fuperare cetera animal ia omnes mecum asfentiamini? Sed odoratum forte mihi obiiciat quisquam, qui hominis praefrantiam non in quibusdam fed in omnibus fenfibus affirmo. Sane olfactus mul- tis animalibus valde est acinus, et acutior quara homini; fed an ideo praeflantior ? an ideo ma- iores animi voluptates creat? Miremur profectp A, A. providam folertemque fummi creatoris operam! Hie acutisfimum dedit nonnullis ani- malibus olfactura, nt in pastii circumfpeccent ? ut male affecta herbas quaerant falubres, quas' alia ratione discernere non r.overunt : nonnullis etiam, ut ex hoc ipfo homini cominpdkates et oblectamenta procurer t. Homini is datus est odorandi fenfus, qui faae narurae est confenra- neus; Jiciuior, quam quo gaudere folet, odora-. tus, homini noceret pctius, quam prodesfeu Non- Konne aromaticorum , nonne florum gratisfimo* rum odores, quibus fummopere deleccamtir, quos vero canes tanquam venenatos fugiunt, no- bis esfent aeque intplerabiles? nonne esfcmus privati fexcencis fuavitacibus , quibus iara frui- mur? Uc brevi complectar: esc hums fen- fus organura in homine adeo perfecmm , nostris- que defideriis adeo adaptatum , uc non tan- turn falutares exhalationes a noxiis , gratas ab ingratis apte discernamus, verum etiam cun^ omni nostro fystemate nervofo tarn arcto vincu- lo est connexum , ut hums confenfus ope vitam fere exflinctam excitari non fine adrairatione vi- deamus. Non minor! elogio dignum est organum au- ditus. Quamyis enim nonnulla ar.imalia vehe- mentius afficiantur fono , in homine tarn en con* fpicuae func panes, quibus bruta vel desticuun- tur penitus , vel quae in illis apparent non adeo perfectae pmriibusque nurneris abfolutae; adeo ut dubium fit Phyfiologis, quaenam earum ad fonum perfigiendum necesfario requirantur, quae- nam vero in hoc fenfu adiuvent potius. In ho- niine autem hoc organum praeftantius dicendum quam in animalibus, quis dubicac dent, non folum adesfe, quae ad exqirifitisfimurq auditum necesfaria videntur, fed etiam et gene- ra fonorum et inrervalla et flexiones modorum distingui, quae non anlmalium fed [hominum auribus iudicantur. Mulcet porro aures vario- rum fonorum coinpofitio; harmonia quadam eo- rum capiinur , quae non est fonorum tantum , fed auditus humani : turbatis enini partibus au- ditus, quibus file confenfus confiituitur , quod in morbis aliquando fieri obfervamus, acuitur quidem valde hie fenfus, fed flmul incommoda maxima inde experiuntur aegroxantes: hanc ve- ro harmoniam non ita larga manu naturam ani- rnalibus quamvis acutisfime audientibus tribuis-. fe, nemo negabit, qui obfervaverit , quam ia- tolerabilis illis fit fonorum varietas in tibiarurri fidiumque cantibus, quae hominibus tot tanta- que oblectamenia afFert, ut divino quafi gaudia animus perfundatur. Quid vero dicam de oculo humano, tantae artis opere, ut huius fane fubtilis partium de- fcriptio et admirabilis fabrica doceat 'divinam ar- tem et curam fui Auctoris ? Quod, qiiaefo , prae- ter talpam , invenitur animal , in quo lareailc ocu- li tarn uciliter excelfis undiquc partibus fepti? t Cuius bestiae oculi adeo funt mobiles, ut ad-r fpectum, quo yelint , tarn facile convertant, aut undique radios lucis recipiant? Quod animal lor corum intervalla oculo diiudicare potest? Cuius nam in oculis tunicae divcrfae ha funt dispofi- tae, ut vario lucis modo non laedatur vifus? Sane, fi haec fine communia utrique animancium generi, haec infunt in hominis oculo certisfime fumma. Besdis antecellit oculns huraanus in iis artibus, quarum iudicium est oculorum; in dis- tinguendis coloribus, in contemplanda rerum univerfarum fonna et venustate. Loquuntur fine voce oculi humani; funt virtutum, vitiorum, affectionum indices; admirationis , animi atten- tionis, veneracionis , amoris, irae, gaudii, ti- inoris, fortitudinis et vindictae nuntii er inter-. pretes. ;i>feque fills tantum humani corporis partibus, quae vin^, fuam et efficaciam habent in animi fa- cukates, tanta inest praeftantia , verum ear dem etiam confpicitur in illis , quae pracpa- rant ex cibo potuque ingesta ad totam machi* nam confervandam , reparandumque , quod vicae aecione est detritum. Paucisfimis exceptis o- inia -aftiinalia has panes ica condructas habent, ut, Bt vel ex Tola animalium came , vcl ex plantis herbisve petita alimenta digeranc ec in nutri- mentum convertanc: in homine vero dentes ita lime facti, uc et herbas, et fruccus, ec grana, et carnes rnorfu dividant et apca manducatione conficiant. In anirnalibus porro ventricnlus et intestina omnia ea funt ftruccura, ut paucisfimis tantummodo confuetudine ec domescica vita con-? cedatur ex utroque regno fibi alimenta par rare: ventriculns vero humanns ec oranis inces- tinorum traccus eas habenc parces, quae in car? nivoris apparent; habenc eciam, quae in iis in- veniuntur, quae per herbas pafcumur, ica u^ omnis generis cibos excenuare, digerere, ec in fuccum ec fanguinem convercere posfinc. Quasi- cumque eciam regiones inbabicenc, ubivis inve- niunc, unde fe nucrianc: imo vero per egregiam bane parcium flructuram nacura huraana ec fim-i plfcisfimo, ecvario, ec quacumque racione mixta viccui facillime asfuefcit. Quae cum ica fine, quis esc, qui dubicec, quin hoc eciam nomine homo animalibus Ion* ge (ic anceponendus ? Rescac, ut ex funccionibus, quae ad oecono,- miam corporis humani percinenc, ultimo loco,, pro* C n -7 ) prolis procrcandae frimulum attingam. Noif opus est multis , ut doceam , hunc in bruti$ non nifi corporeae voluptatis fenfu perfici et abfolvi ; quae vis libidinis , fi in homine locum haberet , is omnium yilisfimus merito haberetur et esfet. Quare non est ut illorum argumentis moveamur , qui existiment , maiora gaudia et plura has partes praebituras esfe bestiis , quae cidus hunc ftimulum. experiuntur, et ad fobolem procreandam incitantur; dum per aliquot anno- rum fpatium, quos innocens homo tranfigit, par- tes huic fu.nctioni inferviturae veluti quiescunc in utroque fexu. Ita flatuat, in quo dominatur voluptas; qtiique, efFrenatas libidines cohibere nonedoctus, impuros fequitur amores ! Hoc au* tern ftimulo irapellente, in animalibus extingui videmus amorem , quo ante ducebantur erga vi-r tae fuae auctores ; prolem deferere genitores ; vir cisfim hos deferi ab ilia; nullam remanere inter bruta cognationem , confanguinitatem nullam, nullum vinculum, quo inter fe iungantur, quae ex eadem ftirpe originem ducunt. Quot vero commoda, quot gaudia, qnot ani- mi voltiptates , imo quam veram felicitacem haec partium generationi inferyientiuiu tarda maturitas. kumano generi largltur! Quam grata parentum cura! quam iucundum liberorum quotidie laete ercscendum confortium! quot voluptates ipfis parentibus praebent gaudia, quae itwenili aetate et pubertate matura experiuntur libcri ex nuptia^ rum honestarum appetitu ! Quot animi voluptates humane generi praebet adulta aetas, qua vigent nervi, robur fummum t et illius roboris confcientia ! quorum omnium animal nihil fimile experitur. Muka iam dixi A. A. II. H. ! multa vero funt praetereunda. In hoc uno defungar. Longae- vicate pleraque animalia fuperat homo. Arguat quisquam vitae humanae miferias in provecta ae- tace, aut ingravescentisfenectutis dolores et infir- mitates. Non conturbor, Hi euim dolores, hae (nfirmiratcs , haec inertia, funtne afFectiones inorbofae? An funt perpetui feneccutis comi- tes? Sed videmus fenes vuhu hikres, corpore fanos, auctoritat;e venerabilos, prudentia eximi- s. Quot non reperiuntur , qui animi conflan^ tia, confiiii fapienria, iudicii vigore vincant^iu- ttiores? Nonne denique ex repetitis nuptiis all* quando quad iuvenescere videmus aetate iam p-iovectos? Profecto non esc per fe mifera fer C *9 3 ncctns, fed grata, fed optanda. Habet, laece.tur, qui ad vitae metam properat homo, vitne bene actae fibi confcius et fanus ; qui in convictu fuorum , qui ftirpem fui generis co- lunt, verterantur, amant, aut in aequaliimvcoiv- fordo iuvenilis aetatis gaudia recordacur; qui vitae felicicer et cum fructu peractae memonarn repecit; qui infinita beneficia accepta referc Deo, <[uem colic, quern amat, a quoftuurae.& lutis ec aeternae vitae beadcudinem pia mente placidus expectat* Quod fi tandem adeo detrita machina esc, tic menti amplius domicilium praebere nequeat; mord tandem homo fucctimbit* Sed hie etiara miremnr Creatoris bpnignitatem , qui panes fin* gulas corporis ita conftruxk, ut hanc vitam re- linquere huic aetati non fit difficile. Solvitur enim omnis nervorum vis et nuisculorura irrita- bilitas; obtunduntur et hebescunt paulatim fen- fus externi; hinc internarum facultatum vigor minuitur; et fie exirusex hac vita, fpecra tori bus multo terribilior quam aegrotantibus, totius ma* chinae iam detritae deflructione facilis reddirur t fere optandus. O Praeclaram corporis humn- jiiftructuraia! O Sapiemisfimum rerum modera- C 3 9 torem! qui hominem tancis, et tarn exiniiis, ec a nacura ec ab arce dotibus prae cecms aniroa- libus beavisci , ut ec Te laudare, ec fuas ipfe corporis et animi vires admirari, nunquam fatis posfic! Sed cempns monec tic ad ea pergam , ad qu'a'e ine vocac fesca diei natalis Academiae noscrae ce- lebracio: qui dies lit huic Mufarum fedi felix lie atque forcunatus,* vehemencer opto! Recce a maioribus infticucum cenfuic Rex Au- guscisfirnus , uc, qui Magiscracus Academici Ha- tionem relinquunc, rerum, quae per id cempus ; profperae vel adverfae accideh'nc, memdriam re- novenc ec exponam : quod dum agere infticuo , illud affirmare iam licec, mulca nobis hoc anno tvenisfe, cum nobis omnibus iucunda, cum Academiae falucaria. Acque flacim quidem in eo exfulcare licec , quod fummo omnium rerum Moderacori placueric, Regem noscrum,^ Acade- iniae huius inftauratorem ec faucorem eximium, flilvtim fervare atque incolumen ; nee amplis- {imorum virorum, quibus Academiae cura estr mandaca, turbacam ftiisfe valecudinem. C 3' ) Si togatum buncce ordinem intueor. eosdcnf clarisfimos viros, qui ineunte meo magiscratu nostrara Academiam brnabant, in huric usque diem falvos esfe, non fine grati animi fenfu di- cere licet. Id vero eo magis oportet commeino- irare* fi recordamur^ quam tristia fata nobis hoc anno imminerent, quae maximam (utinani omnem dicere liceret) partem Optimi Maximi Dei gratia funt fublata^ Gravi enim morbo decumbenres ac niorti vi- cinos vidimus RAVIUM arqus GEUNSJUM, qui laboris quidem per multos annos peracti honori- flea quiete iam fruuntur, fed quorum nomina ec merkorum recordauo, dum vivunt, Academiae praeclaro erunt ornamento: fed falvi' funt , fed^ quoad eorum patitur aetas prdvecta, bene va* lent. ROYAARDSIUM atque RHOSRIUM no'strbs laera- tamur falvos et fofpitcs : quos fi levis afFectio fcorporis , qua laborant continue , negotiis publi- cis interesfe vix patiatur, vivunt tamen , omnes- que muneris fui panes ea*dem ingenii alacrirstd ct doctrinae copia explent, quibus dignisfimi IH praeceptores docili iuventuti fefe femper reddi- diderunt commendatisflmas. Te quoque cor* pa- C 3* ) poris qtiidem viribus , non vero facultatibus am- mi, fenem ROSSINUM , hie praefentem viderenon tantum contingit, fed tibi gratulari licet tuerat lecciones , intermittere firit coactus. His* ce vel*o torminibus , quae mira animi conftantia fuerac perpesfus, quodammodo cesfantibus, mox dilectum fibi laborem denuo fuscepit. At ve- ro, proh dolor] non diu eum fastinere potu- it: v'erum maiori malo afflictus, funesto fcilice.c fanguinis e vafis pulmonum fluxu , tancam virium patiebattir iaccuram , uc de recuperanda fanhate nobis , qui ad fervandujn Collegam eximium 7 ad fcrvandum amicmn dilectisfimum omnes vires indefesfa cura incendere conabamur, parum fpei fuperesfet. Eventus cristis metum nostrum non inanem fuisfe eheu ! docuic. Etenim akiores ia- dies malum egic radices, uc confumtis tandenj hectica febri omnibus corporis vkibus, animus placide a,draodum fuam fedem relinquerec^ et nobis, confanguineis , Academiae, et univerfae rei literariae ereptus lit DYLIUS. Est fane, quod Academiae, quod necesfariorum , quod amico- rum fortem infelicem doleamus, qui per DYLII morcem, viro ingeniofisfimo , diligent! sfimo , ,do- ctisfimo , et communis utilitatis augendae ftudio- Irsfimo privati fumus. Studiofae iuventutis vicem dolemus, quae doctorem amifit egregiura et discipulorum commodis Temper et ubique de- C a C S6 ) Vonim: fed ipfi gi'atulamur, qui iam corporis -'vinculis foltuus, et libsr omnium malorum con- tagione, laboris et vigiliarum fempiternam agit quietem. Ignoscice A. A.! fi prolixius pauIo* CL DYLII mortem vobis commemoraverim , cum tot alia memoranda restant. Dandum hoc vidcbatur huic loco, qui enm horum virorum ordinern nuper adhuc ornamem confpexit: dandum hoc amiciriae, dum licuit, cum egregio'viro cultae: datidum hoc denique eius discipulis, quibus tan- ti magistri , (ciiius quamvis per breve tantum 'temporis fpatium cu-fa et eruditione frui* licue* rit,) memoria , grata Temper et honesta mentione^ in ornne tern pus erk memoranda. Grave itaque huic*' Academiae et ordini nostro medico vul- nus est illatum; quod ut pr6vida Maecena- tum cnra, digno creando fuccesfore , non: Tem- per fentfatur, etiam arque etiam optsmus. Sed plura funt a me commemoranda , quao "per nnnnm magi'stratus mei , et ad doctrinarum "fludia adiuvanda, et ad tuendani >huins Acade- : miae gloriam avitarn inprimis videntur pertinere. Qnae, cum haberi debcant fructus, qui Jarga "incsfe jam hoc an'uo fuiu collect! ex amplificata Aca- ( 3? ) Academia nostra, .certisfima fitful- praebent do-- cumenta, e quibus ftatua;ur de fUmma Regis in liceras munificentia.. Etenim Academiac nostrae Bibliotheca. mul-: tis hoc anno in oinni literarum doctrinarumquc genere praeilantisfimis operibus aucta est; ea- demque ad publicum ufum ec legentium com- modicatem rite inftrui adaptarique coepir., autem fore, uc Ipcus ei aliquaudo~ , qui . ec praefeati ec .fbturas. eiy^ i coufencaneus videatur, Infignia habuit.hoc anno incrementa I forms' Academicus, In fuos ufus multo .labore et in- dustria collegerac fumuius GEU^SI-US her barium % quod fere ter niille fpecies pkntarum arefaqca^ rum , ajiarum vero femina , aliarum . deniquq frucms art^ confervajios continebat. Has divicias , privato ufui destinatas, publicas iam factas esfq gaudemus. Donis porro feminum et reccncium ec integrorum duobus, alcero ex India ocqidein tali , altero ex promencorio Bonae; %ei accep- tis, inflruccior factus est ftudifc Botanici tus; additjs eid^ni Centum , et quod exqedic-, ciebus plancarum, qu^e in hono . ; Jnilr^mcnas Phy(Ic|s 4 nQv runt C 38 > runt nonmilla ; alia exfpectamus ; antiqtia etiam multum funt emendata. Astronomicis obfervationibtis dcstinatus locus brevi non tantiim ica eric inftructus , ut fcopo fit aptior, et accurata diljgentia obferVr,ri pos- fit, quidquid in hoc disciplinarum genere coe- Jum contemplanti fefe offetat; fed etiam con- cesfit Regis optimi et Curatorum liberalitas in haec ftudia, ut a clarisfimo artifice Reichen- bachio conficiatur inflrumentum \ quod pretia carum , utilitate eximium , et adeo inter furrima trincipis beneficia, commemorari ineretur. Zoologicuin Mufeum post inftauratam ^ca- demiam auctum inprimis fliit plurimis , 'iiV que egregiis, avfum farccarum, quae hactenus in illo penitus defiderabantur , exemplis. Mufei Mineralogici et ^eologici condendi fpes affulget. Laboratorium Chemicum , in aliuni locuiil qiium fit transferendum , ita inftruetur , ut pcr- fectae adeo hodiernae disciplinae Chemfcae con- dition!, quoad eius fieri posfit, fitadaptatum; quo cara vel in alias forfkan migraret rcgiones, \Q\ tandem pose mortem mifcre distracta atque dis* cerpta Auctoris etiam. fui memoriam apud pos- teros , nequaquam lervarec. Scd provida Regis Bostri cura me., _quam honorificentisfime v a,b, hoc metu liberavic , atque pro fuo munificen- tisfimo et liberal! crga , Academiam noscram fa vore elfecit, ut in Medicae disciplinae ufum, et meae induspriae memoriam, femper in b^c. urbe fervavecur. ' . . Uti autem Academiae de hac Regis nostri iu disciplnns omnes, liberali cura gratulari licet,; 111 i hi imprimis,- (nam quid disfimulem) laetari : cpntirjgic, laborem nieum Regcra mvenisfe fai^-. ^rem, . Pro hocigicur inaestimabili ^eneficio ,. etAca*- djemiae et mihi praeftito-, Regi nostro- dilectis- Hmo , optimo ; et qui rebus Aqademicis fupre* : mam curam gerit > -viro rpeecatisfimo 5 exceilen- . tisflmo , RAEPELARZO VAN :DftiEL; quique huic - ab actis.est, praeclaro no^fr.o DJE GEER,^ pro; mentis paiam faminas e,x a,nimo gratias : agoj QC- babebo, dum vivam. Vestravero, viri Amplisfimi et Gravisfimif; huius Academiae cu-rarmaadatj esc, prae- fcn- < 4* ) fentia ideo niihi praefertim iucundisfima acci- amno expcrta est Academia, et in docentium- o#- dine,etinexornanda omnis generis fuppellectilet; et inftitutionibus ad veratn doctrinara necesfi- Tiis, laetam certisfirae vos omnes, A. A. H. H.J fovetis fpem, fore, ut tantis curis et ntfmerus; et diligentia iuventutis, doctrinarum fludiofae* refpondeanr. Haec vero fpes fallax non fuic. Superavic hoc anno omnium expecmtionem numerus no 4 vitiorum, qui hisce facris fui?t : initiaci'; - ira -uc foes nobis affulgeat, fore, ,ut brevi cladfs nobis a tyranno inflictae efFectus deletos vido- amus. Quod fi asfiduitatem quaeracis , adfunt fpecimina in plurimis disquiilcioiiibus publice in- flitutis ; quod prudentisfimtim a Rege infticutum ct auget discentium alacritateni, et docentiuin hocorem. Adfunt industriae fpecimina in di5- putationibus publice habitls, in omni fere dis- ciplinarum genere. Adfunt fpecimina in disfet- tationibiis publice pro gradu doctoris fumnia cum laude disceptatis, quac pariter gloriam hu- ius Academiae, ctiam in extrerha ccvlamimte confervatam ac defenfam, probant acque' tcs- tantar. Modestiam hisce iungcre liceat> fumraam et mo- C 4* ) Riorum- probitatem tantam , ut nihil habeam , ,quod meo magistrate vituperem, quod laudem .plurima. Scd quid ego de discentium ingenio ct indolc plura commemorem? Novistis omncs, GX Re- .gio^decrero praemia esfc propoilta iis, qui vir ctores forent in certamine licefario. Paccbit jam coiitinuo, quid Jiac in .pane praefticerinc jpiycs, .nostri ; cum mihi haec, fie . impofita pro vincia., ut de disfertationibus pro praemio ad nos perlatis exponam, quid fingi^lae .iudicarinc. Si quae res oratorem turbare posiit atque confundere, fane fentia, quantopere hue faciat festum novi moris folenne cclebrandi necesfitas. ^Movenc animum mcum ct liberalitas ac muni- ficenua Regis, et fenfus honoris, qui vcstros animos ,_ . Ornatisfimi in c Certamine li tenuno Vi- ctores! hac Ipleiinitac -ineritp .flimular atquc c^citat; fed prae ceceris publica hilarkas ec omnium expectatio. Caufa enim, quae agitur, no.ji adjuvciies; tantum fpectac praeniiis ornan- C 45 > dos, non ad Profesfores, non ad cives Acacte- micos i fed ad oinnes, quocquoc doctrinaruttt dulccdine capiuntur. Quidni enim ad hos 0* mnes pertineat , quod communia iludia iuventur,' alantur, et, quod fummumest, praemiis ornen* tur, qui in iuventute reliquis palmam praeri- piunt. Fieri non potest, A* A.! quin tanti fa- voris tantaeque laetinae atictorem ab omnibus j qui literis favent, debica reveremia ec pietate colendum putetis. Ut ergo iitsfo Regio pareamus , flagitat offi- cii mei ratio, ut exponam, quid quisque orda cehfuerit de quaque disquificione, quam ad quaestionqs, fuperiori anno propofitas,certaminis causfa confcriptam aceepic;/maxime vero, ut publice edicantur nomina eorum, qui victores funt iudicati. Ut autem ab ordirie Medico , qui hoc anno primus est , initium fiat. Propofuerac hanc qtiaes- tionem : Breviter et distincte indicetur modus et rath ccttonis nervorum* quaequc jlnt mdxime pro* babiles huius action-is explications!, Tra* Traditae funt ordini Medico disfertationes qua- tuor , omnes diligentiae ^ imo vero eruditionis tes- tes idonei. , Frima fuit infcripta Inslnnre derNatur dringtkein erfchaffher Geist Zu gluckllch wenn Sie nur die ausfre Schale weist. tsc haec nuiltis in ]ocis bene confcripta, ec yalde commendanda ab cgregia, quam conti* Ht, magnetism! animalis theoriae defcriptio- ne. i;ccunda praeftTcbat nostratis BILDERDYKII, yerba : JLen cinder gr I jpe V zvraard^ ofgespe V harnas aan^ Orn in de zemw 5 hoord^ of vochtbuijs voorteftaan. Arblrraai3 esc ordo Medicorum , hanc disferca- pi on em exhibere egrcgiam enarrationem theo- riae GALLII , de fystematis cerebralis flrucrura > et iustam expofidonem discriminis, quod inter fysiema cerebral e et gangliorum intercedit; post quae ad propofitam quaestionem in ultima disfertationis parte breviter respondet huius dia- tribes auctor. . Tertia' disquifitio distincta fuit hoc effato TE- RENTU : Qiiid- ( 47 ) Quidqttid praoter fpem evemet, id omne depit tabo esfe in lucro/ Ex ordinis Medici iudicio haec disfertatio ius* to rerum ordine est confcripta, et pluribus de causfls vehementer placuit: fed quum veroft* milker eius auctor non illud temporis fpatium , quod res postulavit , impendere potuerit , pau- lo minus distincte quaestionem pertractavic. Earn certe vicit quarta, infcripta dicto PLI* NIANO: Mir urn et mdignum , nullam Artmm Medicina inconftantiorem fuisfe , et etiamnum faepius mu~ t#rz, cum fit fructuofior nulla. Omnia enim, qtiae in quaestione requireban- tur, tanta cura et diligentiahic confcripta funt, ut dignisfima haberetur, quae praemium re- portaret. Refignatis literis prodiit Auccor CHRISTIANUS BERNHARDUS TILANUS, In Ac ad. RJteno-Trajectma^ Med. Studiofus* , Qui in examine , ex lege Academica cum CD inftituto, ita fatisfecit ordini Medicorum, uc abunde fe fcnptor,em huius disfertationis proba* ret. Me* C 48 ) Medicos cxcipiat ordo Philofophiae reticae ec Lie, Hum. Hie quaestionem proper- fuerat: * Quam vim habuerunt apud Romanes foemi* vat in res eorum politicas , bellorum civilium tern- foribus ? Adjiclatur huic quaestioni foemlnarum Romanarum characterismus* Quatuor accepit refponfa, fuis fingula laudi- bus infignia, Mcraoramus primam disputatio* nem ARISTOPHANES. Quae commendat fe distributionis diliger.cia* disferendi ordine, turn etiam Auctoris modestia. Magnis item virtucibus, fed aliis excellic fcriptio Croyez moi fexe fait pour charmer, Contentez vous. - PALLis6r. Inqiiamirabilis exftat lectionis doctrinaeque cum copia cum varietas, ct vigec fimul fervor quidani ? ct veluti luxuries ingenii. Utrique tamen longe praedare vifa est tatio: C 49 ) yap viyvi TS xa} T& * etc a 5* ij(ru%ov &k EORIPID. Heracl. v. 477. Magi ehirrt Med propoficae fhtisfacic xjuaes- doni; fet prodic infignem inquirertdi perfeveran- tiam , cum pad cbniunctam iudica'ndi fubtilita^ te. Quapfoj5rer dignam earn cfcnfuh ofdo Phi- lofophicci -lit^raria^ qiiae typis mandaretuirs (Nos vefo', veniam nacd^ Academiae annalibus earn inferendam dabiinus ; gf^atuldmur aiuera hunc honorem praescantisflmo AUcroH, NICOLAO THOLEN, in AtJunaeo Franequerano Med. 'Studiojo) Nee dubicasfet Facukas forte, huic fcription! palmam tribuere, nifi excellerec etiam disfercatio infcripta , Sf Oil CATCF. Nani live cJrationeril fpCCtes, perfpicuicas et ele* gans fimplicicas fummam legendbus voluptatem praebent ; five historiae agicur Romanae ftudium , patet manifesto* , interius earn perquifivisfe aticco- rem; five tandem ad curam accendas, congesca ad quaestionis explicadoneni D ttiodafldi , iudiciinn miraberis iuvenis , qtti , at Jiihil voluit omittere , quod ad propofitum fa- cere posfe videbatur, ftihil tamen addideric in- utile ctotiofum; fed oraneiti potius fcriptionis fuae materiem iisdem limitibus terminaverit , quos Facultas ipfi praefcripfisfet. - Icaque dignislima habita est , ' unan-imi ordinia PJiilofophico * literarii confenfu , haec disputatio , cui praeirjium asfignaretur* Patuit aucem, auo torom eius esfe; , < STEPHANtM lOANNEM MATH! AM VAN GfiUNS, In Acad. TraL Juris Studlofum^ qui folenni etiam disquifitione naviter earn adverfus Profesforum dubia defendic. Ab ordine Theologorum propofita fuit quaestio : Qiiaenam est Theologiae naturalls in fe fpec- tatae praeftantia? Quid doctrina Infuper di- yinitus patefacta confer* ad earn lllustrandam et firmandam ? Qiiaenam deniqus eius est vis Gtque tttilitas apud eos 9 qui votitia rellglonis Christianas funt beotl. Exhibitae fuerunt ordini tres comnientationes. Harum prima pracfixa habebat vcrba PAIJLI: Al- C 5* ) Aitera euisdem ApostoK verbis crac infcripta: SKi,ux&Ts , rd xxtiv KKTS^TS. Tertia denique CICERONIS dictum additum ha- bebac: Horns alii Artes. Nulfa haru'm disqiiiTidonumfuit, cfiiae nonfujt laude faerie digiiisfiina : in omnibus apparuicftu- dium conftatis in conatibus perficiendis : in. fin- gulis mtilca obfervavic ordo Thcolagorum , & quibiia, quaeque fcriptio esfet commendanda ; de- fideravit veto vel quarumvi^ partium abfolutam magis tracrationem, yel in elaboratioae exactara magi^ diligenriam, vcl indisputando fubdlicatem ; magis^ccuratam. Doluic fane ordo, nullam ea- rum praemio condecorari pocuisfe. Generoforuni tamen iuvenum cona.ws .laudat , eosque excitac^ nr, quaiecumqtie viriuni fuariim fue'ric pericu- lum , non defugianc concermtionis laborem , aut de praemio alio anno reporcando defpcrent; Quaestio denique a lurisconfukoriim ordirie propofina haec fuit: Quaeritur , an ipfa natura oUigatioms chills liber am e P atria mtgratiotiem per mitt at? Si viilgo-permittat , quae fint exceptiones, quibus facultas ilia migrandi coarcietur^ ex mre pu D a *Sr C ttlico vtl communl omnium Eufopae populorum $ vel fingulari huius illiusve imperil repetendae? Quae porro praecipuae funt causfae impeditae, illius liber tatis ? Sin tandem omnia iiira et offi- da mutua et civls , qui litre fuo migravit , et Patriae^ quam dereliqult i post . tnlgrationem penitus intereant? Traditae funt ad hanc quaestidtiem duae com- mentationes , ordini lureconfolfofum, quae Ungulae vinr ingertii et induscriaei ' prodebant. Uarum altera indicara his CICERONIS verbis: Ne quis invltus In civ It ate -mane at. non una de causfa laudem mereri vifa est. Sftt- gula, quae huius ftriptionfs Atrctor (ibf tradere propofuit, et iusto ordine propofita fiint, ec dictione befte latina. Non pauca fane ingenii fpecirafna in hac' disfeftatione reperidntur : et probavit Auctor, fe plures, qui de hoc arga- niento expofuerune, fcriptores cum fructu legisfe* Altera vero disferratio hoc lemmate mflruc- ta: O iura.praeclara atque dhinitus iam inde a principlo Komanl nommis a Maioribtis nos trh comparata, ne quis invitus clvlt'ate inuie- tur , neve m civitate maneat -invitus. Haec fait cniin fiwdamenta firmisfima nostrae' Uber- ( 53 ) fui quemque iuris et retinendi et dimit- tendi esfe domlnum: egregie placuic. Facultas e,nim in ea notavit fermonis puritatemeteleganti- am : porro fpecimen hoc juvenile ingenii vere acini indicium cst. Magnam etiam dijigentiam Auc- tor ad illud fcribendum contulic; nam res trac- tandas non tantum distincte atque qrdinate dis- pofuic , fe4 ?c fingula$ , qua.e argumento conti- nebantur, quafstjope^ accurate elaboravic, ec ad ^as recce respondic; denique fuam fententiam ubique laudatisfimarum iuris Naturae et Public! interpretuin te^stin^onii^ erudite , et cum delectu 9 cpnfirmavic* Itaque his disfertationibus interfecollatis,Fa^ cultas cenfuit, hanc posteriori loco memoratara utique dignam esfe, quae praemium reportaret, , Aperta fubinde epistpla, qua fcripcoris U0f men continebatur, Auctorem indic^vi^ CORNELIUM ANI^E DEN TEX Philofophiaz Theoretkae Magistrwn , et Lit$ Hum. Doctorem ; luri in Acadzmia Trakcu* via operam nayantem qui in examine per legem praefcripto it*, refin gesflt, ut, quinipfc conicripferit hanc disfertaiuo,- nem , nulla prorfus dubitatip fupere^fe C &* ) Eriitaque, iuvencs, digitf iudicad,-qm fplen? didisfunfs praerciis condeco'rernin- ! Ikec funr cgregia itiidiorum vestrorum documcma , hacc funr eximia vcstrae industriae pnierfife. 1 '- Ita Au- gustisfimo Re[^i nostro pro : -!T>imHic<;:fKia- fua vestraru'm in campo Litcrario ( v-irium peticula ; probare atque adeo publice 'Ungfeltiri ornare placuir. Quid tandem, wft : hoo^ vesrras '-movcat-j excitet, mflammet!. nee vobis'antkjuius fancciusque'ineunibac quam 'pn/ viri&ns' Regi atque Patriae' quae Prii7ceps : in Patriae falutem v^bis Iirgkur - Pergraruin inihi igimr cst atque ad'eo "ho? norifi^urii' dbi gram Lin , ornatisfimc - TILANE ! quod prirna vice , qua in certaineir lir-erariuiii descenderis ; tarn pEofperum hi ml con^rits hft- bucrint fuccesfumt qc?e ' atque excolenda cantos facias pM^tesfus-, un in : ' ; uiiam felicicateni e't' aegrotaiitiuni aliquando; rae comniitteniloruiii, 'falutcm ex voto iaKfed Tu C 55 > Tu quoque ornatisfime GEUNSI! quod meruisti, quodque Jaetus tibi trado, jaa* figne illud honoris ornamentum. Quidni enim animo laeter, quod mihi iuvenem corideeorafle contingit, qui , cum Avi , turn Patris quoque vk- tures referens, eodem rei Jiterar'aeauiore te iani nobis bac aerate ardere comprobasti , quo i-Lli tantopere inclariierunc. Perge in .exercenda vif- ctfte , in licerarum ftudio , uti hue usque fecisti , Veram vitae felicitatem quaerere : misquam enim hanc certiu-s tutiusque inveniri, quis igriorat? Tibi aut&n doctisfime I>EN TEX, qui iani publica in Liceris Mumaiiioribus ec egregia eru- ditionis fpecimina, rara fane iuvenili tua aetaoe dedisci, gratulor ex animo, quod tarn felicher etiam tibi cesferinc conatus, quibus probasti, quid a Te lun&prudentia , quid Patria a Te iu- re fuo expectare posfic^ Accipe., quod tlhi era- do, et de quo tibi gratulor, honoris praejnfurtf. Gratulor Praecep tori bus de tarn eximio discipulpw Perge et animi dotes intendere ^ et-niodescia ex- cellere, et corpore bene valere, ut tibi felix f iustitiae utilis, Patriae ornamentum fis infigne! Pergite fie vos exetnpJa esfe vestris com^ iiiilitonibus, Acaderaiae nostrae decora! Pergi* tc C -56 ) te vos omnes, ornatisfimi luvencs! nostrae deli* ciae, nobis laeram laboris niercedem aftcrre, vobismet ipfis laetisfimum industriae fructuni ! Pergite ram asfiduitate vestra, quam bonis mo- ribus,. Traiectinae Palladi ornamento esfe, uti (palam enim confitebor) hoc anno fuistis ! Per- gite eadem qua coepistis via, et ex puris fon- 'tibus, quos vobis rnonftramus , earn indefesfa cura haurire fcientiam, quae quantam vobis afferat laudis et commodi copiam , tantam ex ea Patria utilitatem percipiat aliquando necesfs cst. 1 Et ne vobis defit argu men turn in quo, quid humeri valeant ten tare liceat, agire, vobis rccita- bo, quae fint a fingulis Ordinibus in annum fequentem propofitae quaesciones. (Hie recitatae funt qttaestlones in annum fequentem propofitae?) En iternm , optimi luvenes ! apertam vobis Pa- laestram! Erigite ergo animos , et quibus hoc anno vel opportunitas defuit , vel quos viritun tenuitas deterruit, aut quorum conamina fucces- fu optaro caruerunt, iam in arenam descen- dant, honore, quo commilicones fuos ornari vi- derunt , excrtati , eorum diligentiam aequare , aut , C fieri posfic asfiduo labore fuperare ftudeanc. At- C 57 3 ~- : . _--^*w** .- Atque ita peractis folennibus A. A. ! ad me* tarn properare. licet et Magistrawm Academicum tradere Viro Clarisfimo > qui ex benignisfimi Regis decreto raihi deilgnatus esc fuccesfor^ ^ Te itaque , PIIILIPPUM GUMELMUM VAN HEUS - BE, in proximum annum Academiae- Rheno- Traiectinae Rectorem Magnilicum publice di- co, pronuncio ec proclamo. &l Accedas ergo Vir Clarisfime ! fedemque bane, quam a nie reiictam ium ad Te percinerc piuq, quemque lubens tibi pedo, qccupa -ct fasces Academicos accipe! Salve, recens create Rector Magnified Mono- re m , quern iterum asfeciuus es, aniplisrimum ex animo Tibi gratulor ! Praei nobis confilio , prudentia , ec quibus polles plurimis aninn doti- -bus egregiis, in nostrae Academiae, nara pores, gloriam et incrementum. QLiunivero, uti cum reliquis Honoribus, fie hoc quoque tuo Ma- gistratu aliquoc in.coramoda pluresque curae coniuncta esfe folent, Collcgarum confcnfio, concordia et amicitia, uti nee me (quidni cnim gratus confitear) rcliquerunt , fie ec Tibi in mil- neris oneribus fus:cntandis ec Icvaadis lubentes ade- C 58 ) adcrunt* licet et Ipfe viribiis et ingenio vale* as dbique facile fufficias. Academiam igkur, quam ttiae curae commit- timus, inclytfwn ornes atque adaugeas, orani in munere obcundo voluptate ac dulcedine frua- re! Cuncta tibi e voto profpera ac laecacedant, cum carisfimis omnibus Collegis optamus camurqtie pii. Ita et Vos, Viri Amplisfimi Gravisfimi! gite Academiafc commodis nostrisque labori- bus favere! Conatibus vestris nostrisque adfpiret benigne Deus Opcimus Maxiinus ! Servet Regem nostrum dilectisfimum , in Academiae, in Pacriae falutem , ad feram usque fenectutem falvum , in- columem , et cum omni Regia domo , cum fpera- tis Nepotibus , beatum ! Servet praeclaros Viros 4 qui furamam artium atque discipliharum im Patria nostr^ curam habent, falvos, et ad prove- hendum Academiae nostrae decus eddem fem j per benevolentia pronos ! Servet vos omnes $ Viri Gravisfimi Amplisfimi! fofpites, omnique fortuna beatos! Ita vivite omnes diu in Acade* nnae ^ vivite in Patriae eommodum et utilitatem* ' SERIES OPUSCULOR.UM, a Viro Clar. I & AN I E L E _&.r L.I& .' inde afr a. 1793 usque ad 18*7 firiptorum. Disfertatio Medica inauguralis , de fane. Lugd, Bat. 1793, Verzameling van Waarnemingen over fo borstwonden. Praemio ornata, et inferta est haec disquifitio operibus, a, focietate AmfteJaedamcn- fi editis , hoc titulo : Verhandettngen van het Amjlerdamsch Cenootfchap ter bevordering der Heelkunde. Vid. Vol. VI. A. 1801. Per- ( 53 ) \ VerTiandelivg over den Breukbandy en de-s-*. %elfs gefchiedenis. Haec praemium reportaviu a moderatoribus Legati Monnikhoffiani. A. 1801, Sed in editis ab hac focictate disfertadonibus con exflac, propter ftmnus, qui in cxcudendis centum tabulis, huic fcriptioni additis, eranc impendendj. Vid f dictarum Disferc. VoJ. IIL part. 3, Oratlb-,1^ faro^Medicifrufo tylndputo pro? yentu, ad amplificandam tamen Medicinani i ad Rhen. A. i: uoiboM ! '. J - CHRIS, CHRISTIAN I BERNHARDI TILANUS, HARDEROVICO - GELRI , T} C MED. STUDIOS! IN ACALZMIA TRAIECT1NA , RESPONSIQ AD QUAESTIONEftJ * B ORDINE MEDICO PROPOSITAM, * sic SE HABENTEM: Br-eviter dlstlncteque indlcetur modus et , tio actionis Nervorum , quasque fint maxima probabiles 'hunts actionis expHcaiiomi\ ^UAE PRAEMIUI\? REPORTAVIT* EXORDIUM, nervofum priores in corpore animali agere panes, nemo ibic infitias. Homini inpri- mis inftrumenta largiri debec, quorum ope men- te fua rationali utatur, et dotes fuas^ quibus caeteris anteeellitanimalibuSj exferat. Non igi- tur esc quod miremur ab omni aevo phyfiolo- gos multura operae pofuisfe, in ftructura ec ac done cerebri ec nervorum indaganda^ uc tali indagatione nostra iatimae oeconomiae animaHs cognitio augeretun Verum enimvefo quamvis pulcherrimum ec inquifitione dignisfimum fit hoc argumentum , magnis tamen diffieultatibus dubiisque premitu^^ quibus circumferipta nostra cegnitio^ et impo- tentia ea diiudicandi, quae fenfus nostros fugi- unt, nullam Jucera afferre posfunt. .Quo minus inirati fubeat, doctisfimos omnis aevi phyfiolo- gos, quamvis omnia, argunientum nostrum fpectantia , ad Lydium quail hpidem exagerent, nil t. & 3 iiU tamen fere profecisfe t ica ut etiam mine hi- hil cerci de eo conftet. Hoc animo volventi, inprimis mihi difficile vifum esc quod aggredior opus , respondendi ad quaestlonem , de Nervorum actione ^ in Aca- demia Rheno - Traiectina a Facultate Medica propofitam, eoque magis cum mihi caufa esfec verendi, ne nirnis alta petcns, graviore cadc- rem ruina ; at vero animum quafi fractum , re- ficiebac Nafonis jllud : ut defint vires , tamen est laudanda yvlutitas : cuius hand imme- mor, pro viribus, quas exiguas esfe fentfo, opus propofitum perficere conabor. Itaquc fe- quentem mihi ordinem propofui ; uc I Sectione agam de Nervorum ftruc~ tura. II ; ; decorum tandem III -- de rario modo, quo om- nis aevi phyfiologi ner- yorum agendi rationent explicare fluduerunt. Quorum atitcm in traCtatione, caufa brevitatis comniendatae,praeci{)ua tancum actingam ; itaque multa fane in ea defiderabuntur. SEC* S E C T I O J; I) E NERVORUM S T R U C T U it Ai H- . ac fectione e propofito nostro accuri dd Nervorum frructura, videannis prirao brevicer de fententiis maxime diverts j quas ab omni aevo auctores hacce de re foverunc, uc dein fufius exponamus ea^ de quibus recentior ec perfeccior tinacome nos cerciores reddiditi Tempore Hippoera ti s ec Aris to telis* quos fere Sec; 36. M. (*) vixisfe condat , exigua erat nervorum notitia* Hi enira Jigamenca ec ten- dines cum nervis confundebant , et omnes has parces comniuni Nervorum ndmine infigniebant^ A Praxagora ec Erafistrato eorum no- ticia iam aliquancunl tiucra fair. Me r o p h il u s vero primus fuit, qui eos a tendinibus ec liga^- mentis aliquo modo distinxi& Tres enim pofuic nervorum fpecies,_qimmm prima eos continec, qui e cerebro criunuir et voluncarii func , five. nervos prcprie dictos: akera yero ipecies eos complectitur, qui ab uno osfeorti, in alcerum In- (*) ConK P, 1 u ra c n b ,a c h i ^ Introduce in Hifl, c. Litter. Ggttting* i;S5 .,?* 23 ? ??< e inieruntur; tandem tertiae fpeciei nervos a mufculis precedences. Celfus (*) nervofum medullam non cognovit; locucus enim de nervis opticis et fpinalibus, tantum membranularum i a membrana cerebri deduccarum , mentionera fe- cit (**). In fummi Graeci medici et'auctoris Galeni fcriptis, plura de riervis, eorumque flructurd invenimus. Vir enim eruditisfimus , qui Perga- fiio natds , regnante MarcbAurelio Roman! Veniens, ibi chirurgiae 6c raedicinae praxih cir- citer annum 165 post C. N. exercuit, Uptime de re anacomica mericas est. Ligamenta et ten- dines recce a nervis discinxic ; cognovit Nervo- rum fubftanciam mediam , feu medullarem , et eorum membranas: illam a cefebra, has a pia: et dura mdninge ofiginein du"cere cenfuit. Du riores nervos mocofios, molliores fenfificos es- fe, et hos a cerebro, illps a cerebello oriri, flacuit. Nervos, uti eciam ^arterias et venas, nont e rubro fanguine, fed ex albo femine generari putavic. Nervos opcicos esf^ perforates, a ventriculis anterioribus usqiie ad oculum , ere- didic, quia nondum noverat arceriam centralem. Per hunc meatum fpiritum lucidum deferrr dJiit et (*) Haller Bib/, atiat. T. T. L. I. $ 30. (**; Celfus 4e Med. Libr. P1I. Cap. fll. drt* 14. et Libr. VUL Cap. L C 6s ) et hiric per analogiam conclude, reliquis omni- bus nervis cosdem inesfe rneatus * per quos fpi- ritus quidam deferretur, ec quos in exortu fpi- nalis medullae edam vifui patere perhibuit (*,); Mulci posteriorum fcriptbrum non a Galeno differunt. Per .longum etiam tempUs anatome pose Gal enurri hiculta iacuit, donee ab Italis denuq coli coepisfet. Inter hos B e f e rt ga r i u a iiraplicirer Galenuhi fccutus esc, porum vero in nervo opcico negac (f)- Andreas V e f a 1 1* us autem, virmeridsfiraus, Gale hi fencenciam quoque probat* et non dubitac nervos vafa di cere, quamquam eavkates fenfibiles rion Tint. Viforium nervum nunquam perforatiinl vi- dit(S). Abiisverodisfenfit V. Coi t e f , inftau- rator anaromes comparacae Tneridsfimus , Gro- ningaenatus, dein medicusNorimbtirgenfis, qui nervos intus compoflcos esfe , er fills diverds fibi ; contiguis, demondrare voluic, quae in principle cooperta fine expanfione piae niatris usque ad foramina fui exitos^' poscea vero dura macre investiantur C**J : : an- (*) G a 1 e n i , Opera ed. Chart. T. ft*. L. de osf. L. p. de tffu parti C. 13. T. f. L. 7 > de Hi p p. et P 1 a c* 4ccr. : C. S , 4- (t) Mailer, Bibl. an*f. Tom. I. Lib. IF. 149. () V e f a 1 i u , de Corp. Hum. fabr. L. IF. C. /. (**) V. Colter, C. ff. Tab. et Obferv. Norimk. .5-3, C 66 } Eandem filiformen nervorum ftructuram , ex chordis albis oblongis , nulla fenfibili cavitate donatis, agnoverunt Casparu s . Bauhinus, B a r t h o 1 o m a e u 2 Gabrbl, Andreas Laurent! us ec Joannes Riolanus. Porofam autem five fpoiigioftrn ponunt eorum fubflantiam , qiiam fpiritus animales tenuisfimi libere permeent (*}. Novae fententiae auctor fuic Renatu s Des-* cartes, externam nervorum tunicam durae ma- tri continuatam esfe cenfens* quam confiderat tamquam maiorem tubum, quo pluresalii tubuli teneriores, a pia matre producti^ continentun Hisce, fecundum eius opinionem , inest medulla, conftans e tenuisfimis filamends, e eerebri fub* ftantia prodeuntibus , quibus vero cavitas tubu* lorum non ita repletur, ut nulli fpiritus transire posfint. Extremitates aiuera rarnorum in ronsculis tunicas flaccidas formare finxit, quae jnflari posfint a copiofiore fpiritu adfluente* Tandera valvulai nervis tribuit (f). Cel. Willifius putavit medullam eerebri ft otrahi in nerves , involvi primo a pia matre , dein t, egresfam ex osfe's partibus, a dura matre. Porro ex eius opinione medulla conilat nervulis mi- (*) J. Riolanus, Opera omnia Par. 1610. pars mr.at. Sect. 7^. C. 4. (t) R Descartes, de homine fag. 19-25. C 67 ) teinimis, in cerebro feorfim ortis, qui, qua t#- les , per totum duccum usque adfinem decurrunw Nervos non esfe cavos perhibet, fed fila folida* intra quorum iarcra fpiritus nervei moventur (*}; Audiannisveroniemisfrmum, o'liiij civem' nos* trum, An couiu rn a Leeuvven : h oeck, ocu- lanslrraum ilium-, tacius naturae obfervatoremv Microscopies fe decexisfe glonatur, cerebrum, tnedullap rpinalern ec nervos , to'ctim quantum , e jneris vasculis conlhre, burnori alicui perviis; porro vasculprnm pariecesr crasfos 5 '.e'sfe, refpec* tu exiguae cavicatis ; denique fe nori tantum ca* vitates vasculorum nefvurum confpexisfe, ve^ rum etiara exiJi'sfima animalcula , ; aqua inna- tantia , libere per illas cavitates cranscurrisfe f)'. Posteriorani nonnulli dtnuo nervorum cavitateni negarunc , uti C 1. G r a a n e n , qui nervos con- flare demonftravit fibrillis-cylindricis fplidfs -innu*- fneris, in rectum exporreccis, fed per fibrillas transverfas incertexcas mho : fitircustpdids;; bac conformatione finxit oriri canales triangtilares^ inter accumbentes fibrillas cylindrical, per quas nimirum vehamur fpiritus (^V nee non Go* de- (*) T . W i 11 i Ti i , & Cerebri anatome- Cap. Xlfr in Qper. own. Am/I. 1682." (f) L e e u w e n h o e c k , Epif. Phtfolog. XXX It. () Graanen, Tractatus phyfic* . mtdicus te ho- nine. Tab. xriL E a funes maiores ligat, dum externa eius lamina reflexa continuatur cnm pcrcranio. In telani cellulofam, quae funiculos nerveos ordinac, va- porem , ut in alias eius textus cavernulas , hala- re ex arteriplis pbfervavic. Denique pervorum iikmcnta fistulas esfe c.pntendit (?). K i r c k 1 a n d npvum quid excogitare ftudnit. Medullam nervorum non conilare e fibris per- hibet, fed e fubflantia fnguJari mucofa, con- yeniente cum iimilj cerebri mucofa materia; in- de concludir nervos infervire, mucofae cerebri fubilantiae per totum carpus distribuendae, quae per eos, tamqnam per canales, a dura ct pia matre formates 5 a cerebro ad totum cor- pus defluat, et in capite continue a fanguine al- lato reparetur Ct)- Ast curioiius aliquid nobfs docuit P. D. Gip-r yannj Maria dej'la Torre. Per obferva- tiones enim mfcrosccpicus inveinre fe predidit, mediillarem fubilamiaifi nervornm nihil aliod cs- fe , quam accuiL r. , > i n iui > toru in gl obul prinq transparentium et in fiuiJo r.ii f )i-o v.f ofb, fa- tis pellucido, uatnirium , qui tumen in 1'r.ensfe- a:e rectas esient ciispofiti et fiia aut fibras afTec- ta- (*) H a 1 1 e r , Elewenttfplhyfrol. T. IF. L. X Sid. H. (t) K i r c k 1 a n d , Two disf. on tfo. brain , ner- yes i Sympathy of nerves and irritability * C 71 ) tarent. Hos globules furfum et deorfum fluerft existimat , ad fenfum et motum producendos. Pose eum Geor gius Prochaska in pe* culiari tractatu de ftructura nervorum egic. Cum Hallero aliisque confenfic fubftantiam cerebri jiiedullarcm servos intrare, hancftatitn in origine involucro arcto cingi, quod certo p!ae rnatri continuum fit, et nervos per totum decurfum comitetur; porro funicam arachnoideam et in- ternam durae matris laminam , refolutas in te*> turn cellujofum , eos per totum tracmrn .involve- re, defenders, atque vicini^ partibus alligaro. Haec tela cellujofa haud raro aliqvud pingnedi* Iiis continet, et vafa, tamarteriofaquam venofa> multa , forfan etiam lymphadca. Involucro , a pia raatre orto, fortem texturam et ejasticita- tem tribuit, et meduliarem fubftantiam invenic conflare immenfa globulorum multitudine , inter fe peculiari quodam ac elastico nexu cohaeren- tiurn, minime vero eos in liquore vifcofa natare, uti delJaTorre exjstimaverat , credidic. Fi- guram iis tribuit non exacte fphaericam , fed irre- gulariter rotundam; magnitudinem eorum ila* tuit fe habere ad magnitudinem globulorum fanguineorum ^= i: 8, Quaestionem movet de fcisce globulis, utrum fint glomeres vasculo* arum minimorum, an aliud quid? Alexander Monro a f C 7* ) fuas de Systemate Nervofo , lingua anglica E-% dinburgi edidit. Multa continent fcitu dignis-? iirra. Refcllit erroncam H a 1 1 e r i , aliorumque irwltorum , fcntcntiam, ac fi omnis cerebri me- dulla transiret in nervos, et eorum energia ab hocce viscere penderet. Potius enim dici pos- funt nervi folummodo cum cerebro cohaerere, dum revera topice nmriumur: nam, transverfim disfecto nervo ischfadico ranae, post elap- fum annum pars nervi, infra fectionem, eadem gaudebai rotunda et bene nurrica forma ac fupc- rior pars. Pia mater per totum decurfum ner- vis partim- eorum fubftanciam largitur, vel po- tius vafa fanguifera in ea contenta. Magnam obfervavit fimilitudinem inter duram matrem ec tunicam ccllulofam nervorum ; monet etiam non folum inaiores fnnes , uti voluic H a 1 1 e r u s , fed eplain minores nervorum funiculos tek ilia cellulofa cingi. Nervis per microscopium vifis, quod I46 ies diamerrum obiectorum augebat, ul- tima eorum fibra ei apparebant ferpentina ec convoluta , valde finiilia convolutionibus ductu- um feminaliqm in testibus et epididymide. Cum autem in omnibus non tan turn snimalium, fed etian^ vegetabilium et mineral ium partibus, ean- ^em hancce ftructuram , fi nempe per micros- copium memoratum viderentur, obfervaret , con- k hie fallaciam opticam, nimia inagninudi-r C 73 ) nis auctione et nimia lucis adhibitae quantitatd productam, locum obtinere. Pervcnimus iam ad egregias illas obfervatio- lies , cjuas Ch R e i 1 , (in Exercit. fuarum Ana- tom.fasc. 7.) deflructura nervorum cum publico communicavit. Vir ille eximius, (quern, prae- niatura morte Germaniae et nostrae fcientiae ereptum , moerenc iam omnes genuini artis falu- taris cul tores) , peculiar! cbemica methodo ufus , cognitionem nostram , de intima nervorum flruc- tura, certe ad tantam perfectionem perduxit, utj fere nihil ulterius defideretur. Videamns igitur primo de iis, quae circa nervorum invo- lucra detexie. , Funes Nervorum compofiti funt e canalicu- lis, medulhl farcins. Bane fabricam organifa- tioni fingtikris membranae , quam Neurilema vocat auctor, debent. Hocneurilema neqnea pia meninge, neque ab ulla alia corporis parte gig^ nitur, fed iis ipfis locis, quibus apparet, ma- teriae aniinalis attractione immediate procrcatnr. Facile distinguitur a tela cellulofa colore luo, ob transparentem medulkm, heteo, vel, fi me- dulla iam corruptione fit afFecta, fusco, ct ab argentro felae cellulofae colore iatis dtverfo. Medulla fecundtim neurilematis et extenfionem , etdiminutienem, autcrescit, aut decrescit, qua- XG voluminis mutationes, ramificadonibus con- ve- C 74 ) veniences , non fie in nervis , ut in van's , obfervan- tur, ec opinio falfa esc, quodvis filura nerveum feparatim a periphcria ad cerebrum procedere. Paucisfimae nervorum propagines cum cere* funium fequentes, varks anastomofes inter ft ineunc, unde, expresfa medulla, per ununj jcanaliculum omnis tunica hydrargyro repletur. Neurilema hoc, ne nervis peregrinum et ac- cidentale, vel tantum ad eos ttiendos et corro borandos datum, confideret., caveat quisque : in ipfa enim calvaria et verccbrarum fpecu etiam eo vesfici funt, quibus locis nullo tutamine in- digent. Medullae enim receptaculo infervit, ec iactura, quam haec in nervorum actione par- pum fuarum conftitucncium patitur, ex fangui- ne, neurilematis vafis contento, coutinuji reftituitur , quae tunica igitur est organon fe- ' cretorium medullae. Nervi icaque nulla definita, gaudent originei fi illam referamus vel ad locum natalitium, vel ad partem , ex qua energiam petunt. Tunica wervorum cellulofa neurilema ambiens extus laxa et ? intus in denfam compactarn tex- turam abit, argenteo colore gaudentem.' A ner- yis feparata textum refert cellulofum, neuril6- ma vero fibrofum. Omn.es cingit nervoruni fu- nes, quorum duo, tres, quin etplures, in una vagina coniunctim funt pofiy, in qua alia pellu- icida et fiibtilisfirna ceilulari teJa yestiuntnr. Non feparari potest haecce tunica in duas membra- nas, unam a tela cellulofa, alteram a dura ma^ tre petitam , quod quibusdain .placuit. Crasfk)r ec C it fortktf est ubicunque nervi , inter musculos disperfi, rnaiori defenfione indigent. Deest fe- re- in propaginibus nervorum, qui cerebrum ec -raedullam fpinalem adeunt , cum duram matrem fuperaverint. Interna durae matris lamina, ner- vum initio extra calvariam ambiens, in telam nostram cellulofam folvitur, excepto unico ner- -vo optico, quern usque ac oculi bulbum cin- git, In cellulis telae huius cellulofae arteriae con- tinuo vaporem animalera exhalant. Pinguedo edam in iis invenitur. Non vera , fed qua.fi peregrina nervi pars ha- beatur necesfe est, Uaec de nervorum -involucris, fequatur vei> bum de eorum divifione et medulla. Omnes nervi , quales fefe feniibus nostris offe- runt, fun: fasciculi plurium chordantm feu fa* mum. Omnis nervus dividi potest in corpus, f, medi- ampartem, et propagines , f. extremitates. Nu- meius funium maior est in eorpore, quani in propaginibus; fed numerus omijium nervi ,pro- paginum fuperat numerum funium in corpore. Medulla, canaliculis ncurileinatis contents, fila f. fibrillas nervorum fistit. Eorum crasO- ties est diverfa in (ingulfs nervis, ubiqiie tamen fubtilisfima. Fila haec ? qijamvis paralkla iux^- C 77 ) ta fe pofita v nexu mutuo non carom, retia, anastomofes invicem fonnantia; quarefu- tiem tamquam plexum filorum, ope neurilema- tis in unum corpus cylmdricum colligation * Confiderare licet* .Nervorum vafa fanguifera func valde ntime- rofa , nam eorum fasciculi maiores ubique vafa maiora cornices habenc. Arceriae ubivis pad ratione dividuntur ac ner/i.; in plurcs ramos fe- cedunt; denfo nnmero ramos lacerales ad ner- vosdimitcunc , qui rami plurimum in duosdisce- dutit , quorum alter nervum furfum , alter deor- fum comitatur, ita ut fubulisfimae nervorum fu^ lies fuas arcerias comites habeant. Mirandae fab- tilitatis rete vasculofum in neurilemate formanc arteriolae, ex quo radiculi furculique neurilema perfbrant et ad canaliculos tendunf. Vafa lymphatica^ an in neurilemate invenl- antur, non inquaefivit Reiliu s ; verum non dubitat, quin revera adfint. Et haec , quantum ad nostrum facit prppofi- tum, de nervorum ilructura dicta .fufficiant. Se- quitur nunc ut, ordine nobis propofito, deco- rum func done brcviter agamus. I >- SEC- C T I //. NERVOUUM FUNCTIONIBU& efvos proxime infervire motui mufculari ex-" citando et feniibus variis in corpore aninialf conflituendis , nemo est, qui dubitato- Primum :llud ut praeftenc officium , voluntdtis' i'mperia non tar' rum ad musculos etiam remo- tisfirnos, brevisfimo tempore, deferent,- fed' etiam in involuncarios raotus, flimulo fuo ho- furri organorum eontractiones excitando, fuam exferunt vim. Altera au'tem lit peragatur functio, variae impresfiones , in fehfuu'ni organa a rebus exter- nis allatae, ab iis receptac, ftatim communi fenforra communicantur , ubi anima earuni con- fcia fit, vel etiam nonnumquam reactiones in alias corporis panes excifancur.v. 1 Quaeritur vero, an nervi praeterea milluni praeftent ufum ? Et huic quaestioni omnino affirmando respondendiun esfe . inihi videtur, quamvis illae actiones nondum diitincte in apri- co poni posfmt. Va- C 79 :> /; Varia enim corporis anima-lis organa fariti, plura occurrunt,: nervorum non exigua eopia praedita, et tamen motu ac feiifu plane destitute. Quern in finem v, c. . adesfent- nervi in imestinis, fi eoritm officium; per^fenfum et motum exclusive terminarctur? .-r Qua d'2 re coi*, ec viscera paralytica -evadunc, disfeccis eorum nervis-?' Quid efficerenc nervi in iis anirnalibus, qttae fibi non nifrimperfectas vel plane n-ullas~ formare posiimc repraefentacio- Hes? In moiiftris, fine .cerebro et medulla fpFnali nans , attamen nervi reperiuntur. Hiiec omnia facile probant nervorum vim, ad vitami ec parcium orgamfationem corilervandas , neces*' fario requiri. Quo mode? An nutriendo? Hoc: de : arguniento fuOus videannn. Pin res vecerum Phyfiologomrrt putaruntomne s corporis parces fluido nerveo ^ in cerebro ;fecrf > to, et mocui fenfuique fimul iiifervicnte, nuti 4- ri. Inter hos nominari debent Glisfoniu 5, Vi eit-sfen fiu s, Willi fius, Santorind s, B o e r h a v i u s , aliique. Nonnulli etiam f uc. cum nerveiim, viscidum ec glutiiiis fimij'c m, huic pffrcio idoneum crediderunc. Dicel _>anc nempe vulnerato nervo etiam eiiis artus ni atii- tionem perire, et paralyticas partes gracik :scc- ire. f Ipfe Hallerus, licet acris fluidi n ervei defenfor, hancce opinionem iam refucavit. Di- cic C 8= ) cic enim nutritionem Icntiori, magisque visckttf liquiore egere, quern fenfus ec moms pofcuns mobilisfimum , atque lateri fui canalis quam mi- nime adhaefurum : porro multas absque ncrvo in corpore humano partes esfe* quae perinde ttucriuncurJ in aliis exigua copiS adesfe nervos, uti in yasto hepace, liene,* ec pulmonibns ^ quae igicui* minime ab iis ali posfunt. Dein atrophiam partis paralyticae derivac 5 a cota in- tegricate et motu corruptis in artUj euius lae- fus esc ncrvus (*). Pose eiira etiam Alex. M o n r o htiic fcnten tiae fe oppofuit. Exiscentiam enim cerebri ante cor (quam adverfarii contendebant) Hallerr texperimencis refucacam esfe dicic. Dem graci- lescentiam partium paralyticarum a nonnullis p'hyfiologis valde exaggeratam esfe pofuit, quam porro non foltim derivac a nervi laeiione, Ted edam a diucurnd Temper eadem arms pofidone ec deficiente motu. Contra muritionem corpo- ris per cerebrum , ope nervorum* edam adferc: 1 In diverfis animalibus magnimdinem cerebri miraime adaequatam esfe celeritaci , qua cres- cunc, vel quantitatihutritionis, quamaccipiunt; lie v. g. cerebrum bovis, Jicec huius animal??.. ponGlus fexies fuperec pondus bominis , non nifi- quar- C) Halle r /. c. T.1P. Lib. X. Ssct. FHL 30. 8i quartam humani cerebri parrem pon Jere ae- quat; inde fequeretur, bo vis cerebrum vkies quatuor tancura nutrientis maceriae parare, quantum portionem humani cerebri ei analogam. 2* In monftris absque capite natis, artus eun- dem habebant magnitudinem et perfectionem ac in aliis neonatis. 3 Organ a , quorum nervi adeo func parvi^ ut disfectioue inveniri nonpos- fint, uti osfa, placenta ccc. aeque celericer crescunt ^ ae reliquae. 4 Anno elapfo pose. abfcisftim . nervum ischiadicum ranae viventrs , hoc membrum alrero non gracilitis erat , et vul- nera, pi inflicta, aeque celeriter fanabanturacan- tea. 5 um ab eo propofituni arguinentum mi-, i\us firmo mihi niti vidctur talo ,- dum quacrit: an organa nostra, colore et condstentia adco differentia, posfint nutriri a nervis, qui -ubique apparent uniformes? eadom enim obicccio nutritioni per fanguinem opponi .posfet, quod fluidum paricer in nullis non corporis parcibus candem monftrat indolem. 6 Addit argunien- tum ,, argumcntunj crucis dicendum; pulvere enim radicis rubiae tinctoriae alimemis iuniormn aniniulium intermixto, osfa iade rubro tingun- tur colore, qui color etiam in fero fanguinis ob- fcrvatur, minime vemin nervis ..(*). Alia (*j A. Monro, Qbfervat. eh the flruct. and / ' C 82 ) Alia infuper addit argumenta quae nutritio- nem per arterias fieri probant (*). Hisce igitur argumentis facis qtiidem probari videtur, nucricivam materiem minime nervis per varias corporis nostri panes distribui. Verum cnimvero exinde non patet* efficaciam nervo- rum in nutritionem esfe negandam. Hanc enim magnum existimo , ob actionem nimirum quam in arterias exercent. Quomodo enim alias expli- caremus defectum nutritionis in partibus para- Jyticis, vel quarum nervi func disfecti, nifi ac- cipiamus, nervos esfe necesfarios, ad energiam illam vitalem, cuius ope omnes vigent funccio- nes , in artcriis fustemandam ? Nervorum deinde efficaciam in fecretionibus promovendis non levis acstimamus momenti. Disfecco enim vel ligato nervo glandulae fubmaxiJlaris , fecretionem falivae tardius proce- dere obfervavic iam Cl. N u c k Cf). Probatur porro haecce efficacia ingenti fe* cretionum vicisfitudine ftimulos pfychicos fe- quente. Hoc quotidie v. c. obfervamus in la- crymantibus, ubi afFectione animae tristi , vel etiam nonnumquam laeta, fecretio in glandulis ia- funct. of the Nerv. Sysf. Edinb. 1783. Cap. XXf. Sect. IT. (*) /. c. Sect. r. (t) A. N u c k , Sialographia Cap. 1. p. 24, C 83 ) Jacrymaiibus ita aiigetur, uc humor ilte glitch tira desdllet; ^uod absque dubio explicandum esc, e& maiori afteriarum actione, ab aueta energia* hrved ftiffltilo producta* Qiiot dein, quani infignes humdrum vicis- fitudines in nullis non nervorum niorbis, five febrilibus, Jive fpasticis^ quotidie obfervandae hobis occufrutlt * quae protinus cesfant^ ae nervohiiTl dctid padata est ! Cl. B i c h a ream liervofae acddriis dficaciatii levem habiiit, ^c nullius fere momenti, cum in nervofuiti veficae refolutionibiis ^ mucus tamert fecernatuf: cum in paralyfi artuuiti inferiorurn^ drectid tanlen penis ec coitus obtingere posfit: cum pfaefectis ii^rVis, tesdculus canis tanlen pus conceperic: ctim in hemiplegia^ ec aufis, ec na- falis membfana fecretidnes fuas perficiat: cuni Uvulae refolut^e glandulad tameti itiucum ex- cernant : cum refcisfo nervo vagd alcerius laceris , bronchia eius laceris tamen miicdm- . fecerrian-c: cum tandem , a convUlfionibus partium j earum glandulae haud uberiorem latieis copiara pro- ducant* Quae quid^m argiimerifa nil probaref^ niii fenfibilicacem etiam post rescisfos auc infirma- tos nervos per aliquod tempus fiiperftitem ^ recte animadvercit Sprengelius, dum addic, jparalylin etiam artuum inferiormn necesfario F a ener- 84 *nervare vires gen kali urn non debcre, quoniam fpermatici nervi et pudendi, Jicet e luniba- Jibus et facralibus oriantur , , nequaquam tamen iidem fint ac cruralis et -ischiadicus : et quotidie nos obfervare in paralyfibus imperfectis fuperes- fe calorem, fenfumque, eum fecretio.nibus: mi* nime veto inde aliquem colligere ? -fenfum hand a nervis pendere (*}. Licet veterum nonhullorum opiliio , ac- fi ca- ior animalis in cerebro generaretnr ,. eit ex eo , ner- vorum ope, per totilm 'corpus, dtembucretur, qiiam maxime fit errohea, nervorUm tamen vis in calore animate -producendo negari nequit. Ma* iorem enim fystematis nervbfi efficaciam , maio- rem etiam producere calorem, ex eo etiam pa- tet, quod in iis animalibus , quae maxima gau- dent cerebri mole , habita ratione reliqui eorpo- ris magnitudinis , etiam maximus calbris anima- lis gradusiobfervetur , qui fenfim decrescit, pro decrescente cerebri volumine (f). Hue acce- dk, quod nervorum actione in fecretiones, et vafa capillaria (quibus hodie merito magna pars in calore producendo tribuitur} calor animalis necesfe> etiam ab iis regi debeat. Di- . (*) C. Sprrcngcl, 'Inftlt. phyfiol. T. II.}. 14.- " : (0 G. Sprcnsl, /, c.pag. 114. ^ DiveVfas' vero illasj'fnnctiones ne quis abs* qne discrimine omnibus nervis tribuat, caveat necesfe esc. Duo' fcilicet nervorum fystemata in anima- libns liobilioribus esfe distinguenda , recentiores Phyliologi manifesto probaverunt. Alterum au*. tern qonfthuunt cerebrum, medulla/ fpinalis et nervi in iis deflnentes ; alterum vero ganglia et plexus nervorum, abdomen, thoracis cavum et collum occupantes, cuius centrum in magna illo fblari f. coeliaco plexu invenitur, qui ven-? triculum circumdat. . Primura illud nervorum fystema, cerebralis nomine gaudens, voluntatis imperio fubiectum est, nee non commercium animum inter et res externas condituit; nobi- liori itaque illi vicae injfervit, quern fen/iferatn vocamus, Gangliorum nervi ad ea^tendunt or- gana, in quae nullum est vpluntatis imperium, et ad vitam reproductivam conftituendam fuas conferunt partes. Vita vero trritabilis ab utro- que fystemate fimul pendere , fatis probabile vi- detur. Denique mpnendum est, commercii ope, quod inprimis nervus ille fympatheticus magnus, cum ramis 5 l et 6 { paris nervorum ce- rebralium et omnibus nervis fpinalibus commu- nicans, inter iitrumque fystema conflituit, nonnumquam ex interioribus illis orgam's, mor- tp affectis, fenfatione quasdam cunv eommunicari , ut v. c, dolores colicos , ve* luntatcm vero nullam unquain haec in organa, exercere vim. . De aucta huius gangliorum fystematis vitalitace, quae a Magnecismo ani-? mail produci videtur t disfcyeiidi Ipgus big inyenitnr SEC- S E C T I O HI. PE VARIO MODO, QUO OMNIS A E- VI PHYSIOLOGl NERVORUM A- CENDI RATIONEM EXP LI- CARE STUDUERUNT. A .ndqulsfima certe oplnio nostrum fpectans argumentum esc ea, quae nervos confiderac tamquam chordas muiicas tenfns, quarum accio yibrationibus perficitur, Brevi iam post Hip- po c r a t e m orta fuic , ftrenuisflmos au^em de- fenfores na.<^a esr in Fcrnelio, Argente- rio, Helmontio. Inprimis vero Stahli- u s , eiusque Schola > nervos elateri agere , ac in osciljationes erumpere percusios, cum niagna animi contentione cisleruerunt. Omnium vero ess rudisfima. Ponit cnim in nervis vibrationes et oscillationes apertas, quas quotidie in chordis muficis, forcicer tenfis, obfervamus, Talis vibratia, a fenforiQ orta, per totum nervi decurfum transferretur ad mus- culos , etiam remocisGmos , vel verfa vice , a quoquc fenftis organo ad fenforium commune. In- ( 88 ) Infinitae certe liuic hyporhcH' omant ratio* nes, quarum nonnullas paullo latins expo- nemus. Prima fell. reqiriHta chprdae vibrantis funt elastickas et tcnfio, quae tanicn in nervis defunt. Q.uid enjm, quaefo ? a molli et tenera nervi interna flructura magis abhorret, quam elasticitas? Fibrae fcil. medullares, in canali- cub's neurilimatis contentae, pulpam referunt , quae vestigia impresfa fervat, presfione defluit, neqne umquam figuram nativam recuperat. Me- dulla haec qnidem 6 finibus "canal icu lorn m dis- fccti nervi proniinet, ab exigna neurilematis, earn concinentis, vielastica,' qnae vero minime fufficiat ad requifitam iliam"elasticiratem tori 'nervo impertiendarri. Neque magis -font tenii: abfcisfi errm non refiliunt ; vcl breviorcs fiunt, fed, quod H'a Her U s iani moiuiit, ne dis.rrac- ti qtiidcm brevitatem fuanvrecupcrant, at lon- g-lores potius manent. '.Ihzo Porro e phyficis conftac-, vrbrntiones in- c<5t& i poribus elnsticis iirtiul de.ffare, nc-cum corpbri- bus mollibus et non elnsticis in contncai pD> r.antur, unde fequitar, hcrvos act tales vibratio- nes exercendas, liberos csfe tsebcre et lepara- tos a partibus vicinis. Manifesto -vero patet (I- tuin et nexum nervorum huie "condition! minime favere, Nervi eiiim per totuih- lluim decqrfum un- wndique cincti - funt . tela cellnlofa adipe, nliisque fuccis repleta, et arias ope ubi-- vis cum :vicinis parDibus' cohaerent. Deinde , tit vibratio per totam chordae cu- iusdam longhudinena propagetur , chorda tails ,' directione rectilinea , nan. abrupca , ad finem :fu- am decurrat oporter. Contrariuro verd' plane quid locum habet in nervorum. dectirfu* Mwl- tis eninr Ipcis eorura'jdQCurfus interruiiipitur per plexus ?t ganglia in ;quibus plures -rami: invicem connectuntur., angulos iriter fe fbrmantv et dein ., murata faepe dicectione : , ulterius decor- rnnt. .. Tali ftructura certe omnis vibrsiitio et oscillatio plane impediri debenr, Accedic nc- eesfario-iperturbationes-orin in -nervorum actlo- Jtibus/, fl-;eorum fi][a vibrarcnt.; ramus.enim \^i-- brans", in decurfu fuo cumaliis ramis,cohaerens:, cos certe eriam . in: .yibratipnera raperec^> et- fie cjonfufuS'fcnfug in fcnfcrio excitaretur. ; ,Srifus etiam non nifl furfum tejidity ira ut, ne'rro- in hum-era punctOj npn dolGac:dig'itus, ! duiti ch6r- darum ivibratipnes, uno puncto ortae,;?toti chordae, aeque deorfum ac iijrfum., coramuni-t ccritur. Penique fecundurn hanc hypothefin, fenfa- tjones et in genere nervorum functiones, jdebe- rent esfe eo vividiores, quo' -'mads nervi ad 11 r ^ f^ ' cnordarum teniaruni naturam iiccederent. Con- tra-' C 9 ) trarium attamen bbtineri experientia quotidie do-* cec. In pueris enim, in quibus omnes corpo ris partes quam mollisfimae inveniuntur, im* presfiones vividisfime per nervorum commerci- urn ad fenforium deferumnr ^ dura fenilis aetas, in qua omnes fibrae rigidum et ftrictum habicum referunt, homines adwdiores et obtufiores fen- fationes disponat. Et licet nonnulli,. clari in arte, viri hanc fententiam ornatius quodammodo propufuentu, cum fell, a rudibus illis vibrationibus abfline- rent, et oscillationes topicas locum habere dice- rent, in minimis nervorum elementis, contraria argumenta tamen minime refutantur. Cl. Newt onus inter folida nervorum ca- pillamenta aethcremque officium divifit. Vibra* tiones autem aerheris , voluntatis potestate , in ce-* rebro excitari ftamit, indeque per folida, pel- lucida, et uniformia nervorum qapillamenta , in musculos propngari (*)^ V. d. Monde nervos fpirales concertos es- fe fcripfit et eo magis fenfiles, quo fpiralis li- arctior esfet (f} Sic (*) ] Newton, Opt ice , Lib. III. Quaest. 24. (I) Van der Monde, Esfais fur la maniere de perfectionner fefp. hum. T. /. p. 377* C .91 ) Sic Cl. N i c o 1 a u s R o b i n f o n in nervlj fenfiiicis machinulas papillares pofuic, quae, a fenfili obiecco percusfae, in fe iiiutuo oscillant ec impresfionem , quam pasfae funt, ad animani porro transmittunt, D e B o r d e u fenfit nervos habere rugas , quae in eorum actiohe ampliores reddantur et vicisfim minuantur (*). Hae tamen opinione* imllam umquam obtinuerunt auccoritatem. Nonnullj vibrationem tunicarum nervorum coniunctim cum fluido nerveo agere putaranc, ita ut motus huius fluidi per vibrationes illas acceleretur. Inter hos eminent Gorterus, Ludwigius, Crufius ec nostro etiam tem* pore Cl. Blu Ast vero fatis iam diu in hocce argtimento rnorati fumus, cum enim liquido . demonflracum fit , actiones nervorum cum vibrationibus vel oscillationibus funiculorum folidorum minime comparari posfe, ad alter am transeamus fen- ten tiam, i Iam a Gale no orta hypothecs de fpiritibtts (tnimalibusi nervos permeantibus 7 plurimorum phyfiologorum fuffragium tulit. Crediderunc enim huius opinions fectatores, ultima nervorum fi- (*) Haller, /. c . 3* tilamenta cava -cstxi, et humore inoy in cerebro fccfeto, percrrari^ (cui alii fpirituum animalium vcl vitalium, nlii fluidi ner* vei nor,: en impofuerunr), ciusque itu ec redicu fenfus et motus peragi. Quosromnes cnuinerar re cum inucile ducam, firfficiat .rnonuisfe, inter eos inaxinie erniiiefe Gl. B o c r h a v i u m , eius- x^ue discipulmn Alberto m ^ H a 1 1 e r u m , porro. tin ze ruin , Tisfioc, C o op m ans, M a y e r u m v H e r 2 a liosq ue. j For r i ter vero pp - pngnata est iaui a S ta h 1 io, cty mterrecentia' re's, abiitroque Albino, H art I e y.o* H o f jnannio, Ludw-igio fil., Cal-d'ani^ Metzgero, Arne ma n n o etc. Argumenta praecipua , quibus '.niGitu^ hapcce opinio, func fequentia: t i um SciL eius fundamentum praebent diffknl- tates , quibus opinia.de .nervorum;: vibratione premiuir; dicebant ^enim eius. fauto-iies^ qtiia demon (Iratum est nervos non ; ! foiidarum chor- darum in modom agere, necgsTe-est; eos cavos esfe et fluidum vehere* 2 Tanta est -fanguinis, cenebrum' adeuntis, copin , UE foli ius muritioni -infervjre nequeau, exinde nGCesfario fcqnitur , fluidum.' .qtiockiam in :fd IbcerrJ , quod per ncrvos y : q:iiaii per ductus excretosios , devehatur: non enirn ^ea ex caufa fanguis cerebrum addugicur ? ,uc a yenis catur. C 93 ) 3 Nervi, -ad rpcrfeccam usque orporis magnitudinein* crescunt, longiores .fiunt, cc ad extremum -mque vicae finem : muriuntur: quod non explicari ; potesCf nifi liquiduiii aut fluidum fubtilisfimum in iis admittatur, quod eos ex- tendat; 4 Ligatis nervis peric feilfus et niotus par- tis: presiis vero his nervis infra .ligacuram , nio- tus aliquis in earn partem redic, fi vero iiipra cam irritetur, nullus inde motus. , 50 Adducicur fubita Nervorum actio, five in fenfadone , five in motu, neque line flu i do tali, rapidisfime per - ncrvorum canales adfcendence et defcendente ^ incelligenda. 6 um Argumencum pedtur ex analogia cum va forum fangii.iferorum funcdone. ; Cum autera fluidum illud nerveum confpicu- um reddi nequeac, differunt auctores de eius indole et proprietatibus* Nonnulli iilud fpiri- tuofum , acidum et fulphureum invenere ; . alii aereum, quod infpirari putabant ex-atmosphae- ra per riares, et inde viam ei ad cerebrum pa re- re. Aecheris nomine valde etiam; celebracu;n est. Alii, quo^.inter Glisfonius, hosce fpi- ritus aqueos, albuminoibs, fecerunt, quas ^veca condidones in iis non inveniri, monet Halle"- rus, qui -fequentes iis tribuit condidones : tet es-fe mobilisfimunr ad excitandos mo- C 94 ) motus idonenm et absqite cordis potestate* a voluntate , cc a fenfuum impresfione in motum cieri posfe: dem fluidisfimum, tenuisfimtim et: tamen adhaererc nervis , ne, ante munus abfolu- tum, nervttm deferat; porro infipidum, inodo- rum, non coloratum, neque calidum , ne tali qualitate fluidum hocce perpetuo fe menti re* praefentet. . Porro illud vocac activum $ omni fenfuum acid fubcilius, tamen igne, acthere, electro et mag-* flecica materie crasfius , elementum , ut ec conti* aeri valis , et vinculis coerceri aptum fit, deni- que ex cibis nosrris comparandum^ nott fine fufpicione partem tamen eius fluid! , non exi- guam, ex rectore illo ftirpium fpiritu conflare, quo recepto, fpiritus nostri augeantur, ut e fenfuum acumen intendatur, et iitiaginatio fuc- cedat vividior, et vires musculorum increscanc,< Oportec autem , haec mobilia elementa in rari- tatem quandam expanfa esfe , ut nostros fenfu^ non ferianc. Reiicit vero fententiam nonntiN lorum, quos inter pertinent, uti iam vidimus, Bauchinus, Gabrol, Riolanus, Car- tefius, Willifius, Graanen^ ac fi in nervis inter folidos funiculos elementiim fpiritu. ale moveretur. Nam elementum illud, nethere, electro, aut acre crasfius, non videtur ea celeri- tate mover! posfe, per vias cellulofis laminis fi- C 95 ) filisqtte abruptas, quae poscitur a phaenomertis* Movetur igitur per fistulas, e quibus ultimae nervorum conftanc fibrillae* Duplicem ei tri- buic motum: akerum a corde impresfum, len- tum, quo motu in foetu, hornine dormtente, et in nervis , quorum auxilio anima mine non utitur, fpiritus continuo a cerebro ad nervo- Jrum fines tendunt; alterum rapidisfimum , quem ad objectis, fenfus ferientibus, aut ab anima, motum muscularem valente, accipit. Tandem ei videtur, pro pane faltem, fluidum hocce re- forberi ; cum Vero ultimae fibrillae nerveae nos lateant, ita ,et eae fenfus nostros fugiunt, quae inconfpicuum liquorem reducttnt (*). Expofita fie fluidi nervei, nervos permeantis, hypothefi, examinemus nunc argumentorum , quibus nititur, pondus* Quoad priwum, hoc nihil Valere facile liquct, cum nervorum actio, licet vibrationem reiicia- .mus, meliori modo explicarl posfit, quam per hancce hypothefin uti dein exponemus. Ad !i um vero animadvertimus , magnam etiam fanguinis copiam adire lienem , glandulam thymum ^t thyreoideam, cum tamen, ad nostrum usque t v empus, nullum fluidum detectum fit, quod in iis organis fecernatur. Porro in nonnullis ani- , /. c. $ 13- ip malibus cerebrum tarn psrvam esc , ut minime (Midas, ad requificam fiaidi huius quantkatem, m.rvis . p.ropinandam; lie y, c. pisces valde. parvo gaudenc. ccrebro , rat; one habita nervorum cras- litiei en mulcicudinis, dum tainen eojrum ncrvi maxima agilkat.e Tint praeclid. Dein ad pucrc- dinein feu corrupcionem corporis adeo mollis cr laxi^ q.uale cerebrum est, -.arcendam, cei-te flinguis magna copia id adeac opprtet,. isque fae- pius renovandus. Tertium argunientum nimis est imbelle. To- pice enim augeri et nutriri nervos , e vaiis fuis fanguiferis , verofimilliraum est : et hoc nil ma- gis ration! obftat, quam topica nutritio- et aug- mentum cartilaginum ^ aliarumqu-e-partium foli- darum. 4 Ligatis nervis perire fenfum et motura partis, non probat fluidum quoddam per, liga* curam prohiberi in fuo curfu, fed folummodo, laefa nervorum integrkace , eorum actionem ceslare ! Integro porrg a ecntis fecura, ideo quod celerrima fit, per fis* tulas metallo infcriptas* decurrat? 6 Nullam comparatioiiem inftitucre liceC inter nervorum ec vaforuni fanguiferorum mo- dum agendi. Ubi enim videre posfumus vim,- fluidum nerveum pellemem* fieuti earn obfer- vamus in cordis et arceriarum contraccioni- bus, fanguinem pellentibus? In genere etiam argumenra, ex analogia depromra, fallacisfima func habenda* Ad hypothefin illam debellandam" , infervic por* ro accuratior nascra nervorum intimae flruccu* rae notitia. Anastomofes enim ec plexus , quos R e i 1 i u s in medullaribus fibrillis obfervavie , potentisfirtium , fluidi cuiusdam regular! mocui, pef fibrillarum harum cavirates, obltaculum ponunr. Galvanicum vero, facile inftituendum, experi- rnentum^ quod argumentum crucis contra flui- di nervci, nervorum tubulos. penneantis, hy- pothefin fistic , a Cl. 5 oemmerringi o pro- pofitum , est fequens : Crus ranae posrerius prae- paretur cum nervo ifchiadico, folico more^ dein transverfim disfecetur nervus ec eo fitii po* natur, uc pars fuperior flta.fit iuxta inferioreni partem. Excitetur mine, ope metalloruin , actio Galvanica, et cruris conrractiones eodem modo fequentur, ac fi nervus intaccus esfet. Sin au- jtem actio nervi esfec tribuenda flui.do, ncrvorura G c*T ^ C 93 ) canales pcrmeanci , nulla hie fequeretur con- traccio , nam fluidum illud eflueret ex fupcriore parce ec defluerec ad latera inferioris , eamque 21011 imrarec (*}. Verbum adiiciamus cle tertla nervorum ac- tionis expJicatione , fc. de Colli/ione. Excogitata fuic ilia hypothefis ec cum pu- blico communicata , ab illustrisfimo, olim 'nos- tro , P e t r o C a m p e r o. Postquam eniiu opi- niones refutavic de nervis, chordamm folida- rum ad inftar agencibns, ncc non de fuiido" nerveo , itu et reditu per nervorum. canales, rnomm et fenfum eGkienre, fuam opinionem hisce verbis exprimic: ,, Verofimile igicur vide- tur, nervos non esfe chordarum inftar folidos, fed canales regulares, liquidam vehentes fubti- lisHmnm, valde elasticum, a cerebro, ac cere- bello praepanuum. Concipimus fimul, ultimas imius fluidi particulas fphaericas esfe, fibi contiguas, non nifi tardisfime avolantes, maxi- mo gradu elasticas : Eas fi cum globis ebur- neis, in directum pofitis, fibi contiguis, con- ferimus , probatu facile eric , ictu minimo nio- tum , vel vim allatam , per incermedias tranfi- cu- f*) F. T. Soemmering, Wederopneming van het Zsxuwvoskt door de Watervaten. p. n , 12. C 99 ) v _ ttmtm, ttiomento cit'ius, e^ vcluti in inftante; tlbi tiltimus globulus definit, integer eric etTec- tus, ac ii directe ictus. fuisfet " (*), Hanc fententiafn* quam etiam amplexus est Cl. Plou'cket, niinime posfe admitd facile liquec cuivis cohfiderand, phyficas leges, fe- cundum quasmotns, in ferie recta durisfimorum globnlomm cburneofiim , propagatur, non qua- drare in fphaerulas fliiidis{i:r,as ? cito citius in fe ipfas confluentes , ita ut motus acceptus mox deflruamr; fed praefercim eas non quadrare in nervos per ganglia, plexus, atigulos obtufos et retrogrades incedentes, quae eius generis mo- turn non admittnnt fed intercipiunt. Miriim certe nobis videtur, fagacisfimum Camperum de hisce non cogicasfe, Ernescus Platncr fere eodem modo explicare iUiduit nervoruni actionem. Dicit enim nervos fpiritu vital:, non cerebfo addacto, fed iii iplrs riervi^ fe- creco, imbutos esfe, tit filum feficum imbuitur materia electrica ; dein fenfus- impulfum in fl- bris nervoruni propagari , per fpiritus huius vita- lis *- globulos^ vel elementa (f)? Quartet, ad nervoruni acuonem explicandam ^ ex- (*) P. Camper, Demonjlrat. ar : xt> pathol. Lib. L p. 8. E. P 1 a t n e r , 'Quacst. 'Pkjf. Lib. //, < TF. G 2 ( 100 ) excogitata hypothefis habetur Cl. Arneraan- ni opinio, quae vcro mihi videtur potius vi- brationis hypothefis modificatio esfe dicenda. Expanfionem fell, ec contractlonem nervorum in fcenam vocat, ad ftmctionum nostri corporis cnergiam fustentandam , quibuscum vibrario- nem et oscillationem quandam firnul agnos- cit (*). Rem eodern modo explicare iludue- runt Darwinus (f) ec Brand is, reiectis tamen omni vibradone et oscillatione ; quara fententiam hie fulcire conatuf , analogia actionis nervorum cum ea fi bra-rum muscularium. AfFert cnim , disfectis vel ligatis muscularibus fibris , jeorum actionem pcrire eodem modo ac in ner- vis; eamdem vim rnusculos incitare, quae ner- vos in actum ducat; nos igitur ex arbitrio aliam huius actionis quaerere explicationem ; et iure posfe concludi, ftimulo admoto in nervis, eodem modo ac in fibris muscularibus contrac- tionem materiae organicae produci; quae vero contractio, peculiaris nervorum organifationis caufa, ita fit modificata, ut nostris fenfibus animadvefti nequeat, usque ad fenforium pro- pa- (*) A r ti e m a n n , Verfuch fiber die Regenera- tion , Vol. I. p. 301. (]) E. Darwin, Zoonomia , Lond. 1794. 101 pngetur, et verfa vice ab animo, in nonnuUis falcem nervis , excirari posfit, quae tune, usque ad huius nervi finem decurrens, flimuli loco in fibram muscularem agat (*) Ac ven> httius fementiae fautores certe non cogitarunt, mus- eulorum ftructuram toto coelo differre a ner- vorum fabrica, et ideo contractiones , quas in fibris muscularibus, finna ftructura e^t fixo infer- tionis loco gaudentibus, obfervare licet, non concedi posfe nervis, pafcibus mollisfimis, ca- nalicLilis compofids et nullo firmo puncto in- fern's; praereren difficukates, quibus vibrationis hypothecs preniitur, fuo loco fecenfitae, hanc etiam debellant, Recenfitis itaque praecipnis , de, nervorum agendi ratione, opinionibus, quae usque ad ukimos praecedentis feculi annos excogitatae fuerunt, alia nunc memoranda venit nostri ar- gumenti explicatio, quam," viginti circiter annis elapils, primo tentarunt phyfiologi, nervos coniideranccs, tamquam Conductores fluidi cuius- dam imponderabilis, ultra eorum fines vim fuam cxferenth. Cl. fc. Re ill us primus ex eomecrtmi fcrip- (*) I. D. Brand! i, Verfnh Mer qui detexit, fi-rnplici comactu duo- xum metalloruiii cum conductore humido , vel et ani raa- tas magni moment! obfervationes ab eo factas, ilia praecipue eminct, per quam praefentkim il- Jins orbis ^fncaciae nervorum , quara R e i 1 i its fusplcatus erac , fenfibus fubiicere credidir. SciL in crure posteriori ranae , cuius ncrvns ifchiadicr.s metallo eratannatus, coniungenda at- manin ilia cum parce musculofa cruris, ope conductor-is metallici, facillime contractiones ciebac; cum autcni eaedem contractiones ori- rentr, fi nervum caute transv-erfim diiifeca- rec et eius fines ad distandam f lin. ponoret, conclufic fe vifibilem reddidisfe atmosphaeram illam fenfibilem, per quam nervi in disnans age- re posfunt. Idem phaenomenon obfervavit , (i nervornm fines iuxta fe ad eandem ponerec di- ftantiam. Experimentum non fuccedit, nifi rana valde vivida fuerit et cruris praeparatio ce- mail* , elecrricitarem cieri. Hoc pbaenomenon vario modo explicare ftuduerunt phyfici , 'et plurimi enm iti fcopnm Jluidnm quoddam peculiare asfumferunt , quod ab inventpre fluidum Galvanicum vocarunt ; recentis- fima vero experimenta analogiam probaverunt eleccri- ciratem vulgarera inter et fluidum istud Galvanicum ^ qnod ab ilia non difFert nifi modo , quo ciecur ; hoc igitnr vocant hodierni phyfici Eiectricitatem per con- Jactum , illain vero Electiicitatem per fricttOKem. Vi- deatur praeter al. fierz.clius, Elewente der me , i8i<5. T. I.-pag. 124, C 104 ) celeriter inftituta. Senfim vero distancia diminul debcc, ita ut, 5 8 min. elapfis, nulla oriatur contfactio, nifi nervorum fines fe invicem tan- gant, Experimento inlthuto cum animajibus calidi fanguinis, v. c cum muribus, cuniculjs, CE agno, fuccesfus idem erat, fed distantia, qua nervi agebant, pon fuperabac J lineam, quod explicari debet e vital! efficacia , pose mor- tem celerius evanescente in hisce apimalibus, cum in amphjbiis longe diutius fuperiic (*). Ad hasce igicur obfervationes explicandas, necesfe e&c ut ponamus medium quoddam adesfe fuperiorem nervi parcem inter et inferiorem, Hocce medium ab ipfa nervi medulla, quam maxime difiert. JNfon iistitur a flujdo quodam flillacicio, nam nervorum finibus, per fuppofita vitrea fustentaciila , in Jiberp aere elevjicis, con- .tractioncs eodem modo ac anrea obfervancur; quod dein probatur, fenfibili illaefficaciae huius atmosphaerae diminutjone , unde etiam fe, csim- quam a vi vitali pendentem, manifestat. Eius acdo convenit cum actione caloricj , lucis , vel fluid! magnetic! atit electric! Ct) experiment probavit H u m b o 1 d c , ac- (*) F. A. v o n H n m b o 1 d t , Verfuche tiber die muskel- itnd nerven - fafer , T. 2. p. 213 - sip, HamboJch, /. c. J>. sip, 220. ( 105 > mosphaeram illam fenfibiJem non folum nervos, fed edarn alias animals panes, v. c. musculos, circumdare. Ncrvus enim crural is ranae "po- nebatur lamina, zinci, cui etiam frustulum car- flis muscularis eiusdem individui erac impolkum; Ranae crus tangebatur excitatore argemeo, cuius akerum brachium, flacim ac carnem hanc distancia | Jin, appropiuquarec, contracciones iam ciebac C*) Doctisf. Rudolph! praefendam fluidi cu- iusdam conducencis inter nervorum fines, in his- ce experimends refellere lluduic. Dicic enim phaenomenon hocce longe fimplicius explicari posfe e fluido galvanico, non folum per con- ductorem immediate applicatum , fed etiam dis- tamia quadam in nervum rqence (f) ; quae ve* 1*0 explicatio, cum aliis experimentis ec p'hacno- inenis huius eleccricitacis , mihi miniine congrue- re videtur. Praeterea eciam non'nuJla phaeno.- niena, a Reilio, camquam fuae coniecturae faventia, aljara, alio modo explieacu facjljinm proponic, ScniiJitatem v. c, cuds non dcrivan- dam piuat ab activitate nervorum, ultra eorum fines excenfe, fed podus a flimuli ;propagacipne ad (*l) /. r.>. 86. */. etiam p. 233. (t) Cf. R e i 1 , 4reh. /. d. Phtfol. T. 111. part. *. C nd ncrvum vicirmm , dtim ponit ad minimum qijrnfcani ends partem nerds conilare ; osfium au- com , inorbo aftectornm , dolores explicandos esfe , vcl ab osils tumore, vicinas partes ftimulance , \ r el a morbofa vafortim fanguiferorum osfis ec pe- a'iostei conditione, vel ab ipforiTin nervorum, vafa ilia adcuntium , affectione , pri'iiario afFectis inaioribus ramis, e quibqs deducuntur- Ad haec R e i 1 i u s fequentia animadvercic : qtiodfi ^ an kann (*) R 6 i 1 , /. c. p> fi-oo , in twfa. Ct) / c. p. 3 1 8. C 107 ) kann fich urn jeden Ncrvcn , wic um einen magnetifelren Stafy, eine punkcirce Lienie den- ken , -wekhe den fenfiblen und reizenden Wir- kungskreiz desfel ben bczeichnet", 11 e i 1 i u s biennio pose editum H u m b o 1 d t i i librum, dixie (*):- Ich.mufs bemerken, dafs ich un- ter de-m reizbaren Wirkungskreiz der Nerven nieht etvvan ein elastifches Fluidum verftehe, das gleicb cinem Hciligenfchein den Urafang der Nerven umfchwebt. Nein: ich denke inir darunrer ein Vermogcn der Nerven, den an fie jangrk'nzcnden Theilen, die nicht Nerve find, in eineni- verfchiedenen IVIaafs , nach ihrer ver- fchiedenen Capacitiit, Rcizbarkeic, und Emp- findlichkeic mitzutheilen, Wjc fie dies bewerk- flel]igen ( n]6gen , das Jafs' ich vollig unentfchie- Quidquid fit, ex obfervationibus inftitutis, et cauco racipcinio, mihi videtyr maxima iu re concludi posfe: acdonem ncrvorum perfiqi ope fiitidi cuiusdam imponderability qnod, alio- rum imponderabilium 5 v. c. lucis aut.fluidi elec- trici , ad ini>ar , fine temporis dispendio time- tiones fuas exferere capax esc. Etiarafi fphae- ram fenfibilem et irritabrlem , e tali fiujdo ultra nervorum ultimas propagines formatam^ reiicia* ill US j C 108 ) inns , huius fluidi praefentia aliis tamen expfirf- rnentis probari potcst. Ecenim in cruribus ra- narum contractiones cieri posfe absque ullo metallo, folummodo reflectendo nervo ischiadi- co denudato in musculofam lumborum partem , caeque eo vehememiores, quo maior fit longi- tudo nervi denudati et acre ambiente ifolati (fit venia verbo} , docuerunc etiam experimema Huniboldtii (*) 9 ab aliis phjHlcis pos; aim inftituta atquc probata. Neque plane reiicienda niihi videtur huius phaenomeni explication quam proponic Vir fagacisflmus ; flatuic fciL fiuidura illud imponderabile in nervo , medio non con- ducente (acre) circumdato, accumulari, ita nc differac a musculo =r y ; post aliquot tempOris 'aequilibrium restituitur per nervi infertionem in musculo; fin autem, aequilibrio nondum resti- tute , nervus cum musculo in contactu pona- tur, contractio fequatur necesfe est, eo ford* or, quo magis distet musculus a nervo Cf> Ne vero quis putet fluidum illud folum fuf- ficere ad nervorum actionem explicandam , refpi- ciendum est ad ilia, quae fupra de nervorum in- teriori flructura nionuimus. Ibi fcil. expofuimus nervos conltare canaliculis, neurilemaie forma* ns ? (*) / c. p. 32. (t) /. c. p. 417, 418. C i op ) tis et fibrillis medullaribus farcitis, qui canali- culi, teJae celluloiae ope, invicem in nervorum funes coniunguntur. Igicur verofimilimum vi- detur imponderabile illud , cuius ope .quaevis nervi actio perficitur, a vafis fanguiferis , neu- rilemate contends, fecerni, una.cum vapore vel halitu, in interflitiis nervorum cellnlofis concen- to. Hicce vapor , totum nervum. lubricando , multum conferre videcur ad eius actionem pro- movendam, dum praeterea confiderari debet tarnquam opcimus fubcilisfimi iraponderabilis fluidi nervei conductor. Neurilema igitur , medulla , et vapor ille nerve- us communiter requiruntur ad fubtilius illud flui- dum imponderabik in actum deducendum: a quibus quatuor tota nervi actio pender. Et hinc facile refellitur obiectio, contra praefentiam ta lis fluidi nervum ambientis , a ligato nervo de- fumta. Quaerunt enim cur, nervo ligato, eius actio de(inat 5 cum talis fluidi moms non a H- gatura impediri posfet. Respondents autem nervi actionem minime tantum a fluido illo ini- ponderabili pendere, verum etiam omnes nervi panes, illud conducentes, integras requiri. Quod ad naturam huius fluidi imponderabi- lis, multum de ea philofophati funt recentiores pbyfiologi ac phyfici. Nonnulli illud analo- gura dixerunc materiae lucis ? fluido electrico, mag- magnetico aliove. Alii, quos inter Girt an* ner ec Acker m an n, oxygenium eius prin- cipium habuerunr. Attamen nil certi de eo conftac. Eius natura nos adhuc iatet et forfan Temper latebit: neque dcfinire posfumus -, num. procesfu quodam chemico-vitnli in ipfo cor- pore animali formetur, eique' privuiti fit , an po- tius partem conftituat fluidi caiusdam aetberei, per totam rerum nacuratil difFufi* Ac ne fluidi quidern nervei nomen meretur; cum fecundnm H u m b o 1 d c i u m non folum nervi , fed etiam musculi , aliaeque panes , ab eo animentur. Alia quaestio est, an nervus, durante actio- ne fua, tamquam conductor mere phyficus fit c on fi deran dus? num vero intima eiuschemica mixtio, ratione polaritatis eum inter et partes adnexas, aeque ac iu catena Galvanica claufa mutationem Aibeat? Et profecto hie iterunvnobis aquam baere- re ingenue est fatendum. Quanta' enim fidncia et auctoritate nova ilia theoria, fecundum quam ornnes vitales procesfus functionesque , gaivani- corum procesfutim in modum, polurica elemen- torum directione peragantur , et ubicumque ma* nifcsto , inter omnes animalis corporis partes , po- laritates illae ostendantur, in vicina Germanic ventilata lit, mihi tamen videtur nondum ira plane extra diibitationis aleam esfe pofira, fed va- C Ml > Variis adhuc difficultatibus premi. illam ncrv.os inter et muscuJos, huius fyftema- tis propugna tores evidenter deraonflrari posfe putanr. .JNervos fcil. hydrogenio, musculos ve- ro oxygenio icatere perhibem: durn nervorum velamenta inter ec pulpam m-eduJlarem polari- tas ilia etiam locum habcat, hanc enim nega- tive, ilia vero poficive eleccrica Ihtuunt, unde concludunc nervos non folum Galvanisrni con-, due tores , fed etiam motores esfe , ut cum Vol- tae columna comparari posfint, procesfusque, Galvanico - chemici continue ab iis excitentur. Tandem probabile mihi videtur, eandein n*r* yl irrltationem fimul mvtum In musculis et fen- fationcm in fenforio producers. Scio equidern cum hacce opinione multas obfervationes , de fenfu deperdito , fnpcrilite menu , in pane qua- darn morbofe affecta, non congrucre; cxplica- tiones vero huius phaenomcni pathologic! , quas tentarunt phyliologi, minime conveniunt. Dis* tinctio enini veterum inter nervos motorios ec fenfifkos minime ufu venit, dum dudum iam demonilratura fit, eundem nervum partis alicu- ius motui et fenfui infervire. Alii ftatuenint ia eodem nervo fibras feparatas motui et fenfui destinatas esfe; hoc vero, cognita nervorum intima ftructura canaliculata , qui canaliculi anostomofibus et plexibus invicem funt con- iuoc- loncti, non magis veri fpeciem babet. Paste- riore tempore Treviranus dubia 'ilia folvere conatus est : dum mocum nervorum membra- nis, fenfum vcro medirllae ope perfici puta- ret. Convenire posfet haecce explicatio, ii nervi unum canalem, medulla farcitum, conili- ruerent, canaliculaca vero eorum flructora pror- fus jmpedic membranarum cc medullae fepara- tarn accionem. Phaenomenorura igitur talium patbologorum explicacionem mictamus oporcety donee nos dies meliora doceac ! Sic igicur penfurrr, mihi propofitirm ^ pro viribus exiguis abfolvi. , Explicationem , quae mihi maxims probabilis videbatur, expofui;. mulcum tamen ei deesfe, ec eercam haberi mi- nime posfe, hibens fateor! Dolendum ccrte noscram incimae organifationis animalis cognitio- nem, etiamfi ab ultimo praecedentis feculi de- cennio usque ad nostrum tempus mulcum pro- fecerit, toe ac tanrs dubiis premi, et adeo va- riationi obnoxiam esfe, ut hodie adhuc nobis cum Plinio caufa fie querelae^ Mlrum et indlgnum null am art mm Me*. dlclnd inconftantiorem fuisfe, ct ctiamnum . faepius mutari y cum fit fructuofior nulla ! STEPHAN1 IOANNIS MATTHIAE VAN GEUNS , &HENO - TRAIECTINti LITT. HUM. CAND. IUR. STUD. IN ACADEM1A RHENO - R. E S P O N S 1 O \ AS QUAESflONEM, AB ORDINE PHIL OSOPH IAE THEORETIC A E ET LITERARUM HUMANIORUM Quam vim habuerunt apud Romanes foeminae in res eorum politicas) lellorum civlliwn temporlbus? Adilcidtur hulc disqui- fitioni foeminarum Romanarum characterismus* qXJAE PRAEMIUM REPORTAVJt. ruv vavrw *v$p6irM 7 faw tie ul y write* CAT'O jstorla generis huttlatii utriusqtie fexiis, tiis- toriam procul dubio continet , nee rite illi ope* ram dederimus* nifi tarn foeminarttm * quain Virorum efficaciani apiid varias genres confide- raverimusy Vulgd existimatur geritiitm fata tmice a viris pependisfe* viros rebus adminis- trandis praefuisfe, viros leges dedisfe, re- ges creavisfe, bella gesfisfe , alia multa pere- gisfe^ tjuibus gentium conditio vel mutaretur, Vel iirmarettir-, foemfnas contra ad nihil aliud valuisfe, nifi ad libefos procreandos c educandos ac res domesticas 'curandas Qui- cumque vero, five antiquarum* five tecen- tiorum gentium fata accuratius confiderave. rit, facile amiT>advertit$ paucas ortas fuisfe re- rum converfiones , pauca memorabilia exxfticis- fe , in quibus foeminae non aiiqu^i ratione fuaS egerunt partes. Ubique occurrunt foeminae, quae rerum domcsticarunl cura non contentae, rebus politicis fe immiscuerunc. Nullus vero populus talia nobis praebec exempla, qualia H 2 at apud Romanes exftant. lam inde a primis Romanorum incrementis usque ad genus lap* fum , modo palam , modo minus aperte, maxi- mam vim habuerunt fbetriinae in res eorum po- liticas. Sumrm moment) foret, dad operA illud ostcndore, enmque in finem univerfam Romanorum invest-'gare histofianl. Nostrum vero propofitum nunc tantum eo fpectat, ut inqniran:us , quam vim habucrinc apud Romanes foeminae in res eorum politi- cas, bellorum civilium temporibus, iscique dis- quificioni Romanarum fpeminarum characteris- mum adiiciamus, antiquorurn fcriptoruni testi- moniis fingula firmantes. Hac disqnifitione respondere conabimur quaestioni historicae, quam Academia Rheno- Traiectina propofuit; etiamfi exiguas nostras vi- res tantis aufis impares femiarnus. . Primum igitur varia beJJa civilia percurre- mus, foeminas, quae in ilia fuam vim exer* cuerunt., notabimus, casque accuratius depin- gemus ; uc dein ad alias etiam progrediamur, atque ex earum omnium confideratione, foemi- narum Romanarum characcerismum efEciamus. PJRS ' P 4 R S P R. I M A. FOEMINARUM ROMANARUM VIS IN RES POLITICAS BE^LORUM CJV1L1UM TEMPORIBUS. Qracchorum feditioncs* . J3ella civilia, quae vulgo ita dicuntur, cer* te ante Marium ec Syllani non exflinerunc; fediciones autem, quarum Tiberius et Caius Gracchus auccores fuerunc, inde ab anno. U. C. 620. primum belli civilis dederunc fpeciem. Ancea Patricii ec Plebeii faepius fibi oppo- liti fuerant, turbasque in fe invicem excitave- rant; fed numquam cives aperco impecu alios cives aggresfi fuerant, eosque trucidaveranc ; id demum obrinuic in Gracchorum fe.dicionN bus; illae viam flraverunc, qua demc.eps toq turbae civiles ortae func, Non alienum igicur iudiqamus a contemplatio* ne bellorum qivilium, etiam res gestas Grac- cho* C 118 ) Chorum confiderare, atque indagare, \cjjiam vim foeminae in illas exfcruerhir. Magis cti'afii eo adducimyr, ut Gracchorum (editiones nos* tii conrempladone comprehendamus, cum in Gracchorum historii ftatim occurrat foemi^ na',, dignisfima profecto, a qua disquilicionem nostrum ordiarnur, Cornelia, Scip ion is -African! fil^a, Grac- chorum rearer, Illam uxorem duxir Tiberius Sempronius Gracchus, cuius fumma fuic laus in Republic^ admjnisrranda. Ex eo Cornelia duodecim liberos iuscepit, quo- rum plurimi posr patris obi rum imrnaturl mor- te decesferunc \ marri fuperftites "rancum fue- runr Tiberius, Cains ac Sempronia. His liberis educandis fummas laudcs iibi pepcric praeft^nrisfima mulier. Filios ram praeciare informavir, ur magis etiam ipiHcuti , qLiam nati, ad virrurem crederentur ( i), Illi-i-s diligenrut filii inde a pueris docri, er Graccis lueris crtir did fuerunr (2), Cornelia non tantu ii cu> rabat, ur filii exquHiros haberent magsstros, fed ipfa illos docebar. Unde Cicero ihicu c: iipn tarn in gremio educates, cmam iq fer^ (1) Plutarch. Fit a Grated, p. 854, (2) Cic. Brut. Caf. 27, Di a 1 og. p. 28. fermone matris (0- Hi3 filiis ^Ikem merit* fc iactnre poterat ; cumque Campana quae- dam matrona, apud illam hospita , ornament* fua pulcherfima ostendisfet , Cornelia libe- iros fuos e fchola redeuntes ei monftravic, tam- quam fua omamenta praeftantisfima (2). Re* gem Ptolemaeum, qui illarn peteb'ac uxo- rem, abnuit. ac maluic vidua liberorura edu* carioni penftus vacare (3). In filios linice intenra erat , filios praeclarisfimos reddere ftudcbat, ipfa flmul per filios inclarescere cupiebac. FHia eius Sempronia nupta erac Scipioni Africano minori 9 acque inde Cor- nelia vulgo focrus Scipionis vocabatur; iatti vero Cornelia Tiberium fuum et Caium excitabat, uc egregium aliquid praeftarent, quo ipfa non tancum tamquam Scipionis fo- crus, fed maxime tamquam Gracchorum ma* ter omnibus innotesceret (4). Huic materna voto filii eximie fatisfeeerunt. Primum Ti- berius, qui antea in bello Punico tertio fortisfimum fe gesferat, dein ad Tribunacuni Pie- (1) Cic. Brut. Cap. 58. (2) Va'l. Max. Lib. 17. Cap. 4. ex. i. (3) Plutarch. Fit ft Gracch. ]>ag. 824. D. (4) Ibid. pag. 827. J2. Plebis adfcenderat, Jegem propofuir de agris hostium devictis inter cives rite diyiden- dis, prout. antea lege Licinia fancjtum fue^ rat. Tali lege Plebem omnino fibi devin* xit; ^divites vero, qui agros devictos posfi* debant, fibi infestos reddidit, Variis difficul-r tatibus remotis, Tiberius yoti compos factus est; , Octavius, eius collcga, qui divitum parti fe adiunxerat, Tiberio fuccumbere de- buit ; lex Agraria fuit lata; plebs RQ-* mana fummo honore Tiberium afiecit. Cum vero deinceps Tiberius ulterius proizredere- tur, et conten.deret Regis Attali Phi]opar tris haereditacem plebis dispofitioni relin- quendam esfe, fenatum gravius etiam offendit, pluresque libj inimicos reddidit. Qonfilium, " ideo ei datum fuit, ut denuo Tribunatum pie-, bis ambiret, eoque adverfus inimicps ; fe muni-, ret; fed ipfo illo die, quo Tribuiii crcandi erant, adverfarii in Capitolio Tiberium ; ag gresfi funt \ ipfum , multosque eius amicps trun cidarunt. Cornelia graviter hac filii morte afflic^ ta fuit , quod maxime cernimus in istis Caii Gracchi yerbis, a Cicerone adductis: qna >, me mifer confer'am? quo vertam? in 3> capitoliumne ? at fratris fanguine redundar. f , An domum? matremne ut miferam lameman- cemque videara ec abiectam?" CO Dein etiam Tiberii fato edocta, Caio prudentiatn Temper commendavit. Eius epiftolae Cicero- nis aetate celebrabantur (2), quas nobis tern- pore abreptas maxime dolemus; hamm tamen" ffagmenta duo fuperfunt, quae, licet parva, plu- rimum eo faciunt, ut Corneliam rice cog- noscamus, et cernamus, quomodo filiis cooll- Ijis fuis adflicerif, Fragmenta ista epiirola- rum post Tiberii caedem ad Caium Gracchura ipisfarum, hie negligere non potuimus, illaque Ij]j:egra hie apponimus, Prius fie fefe habet. Dicis, pulchrum esfe inirnicos ulcisci. Id neque raaius, neque pulchrius cuiquam atque esfe mihi videtur, fpd fi liceat republicii falvd ea perfequi; fed quatequs id fieri non potest, multo tem- 9, pore, muldsque partibus, inimici nostri non peribunt; atque uti nunc funt, erunc 9 , popus, quam respublica profligetur arque pereat", In altero fragmento eandem prudentem , patriae amantem, & de filip follicitam macronam lie Ver- (i) Cf c. da Orat. HI. Cap. 56. (.2) C i c. B r u t. Cap. 55. Verbis conceptis deierare aufimv praeter- quam qui Tiberium Gracchum necarunt, ne- minem inimicnm tantum molestiae, tantum- qne laboris , quantum te ob has res mihi tra- : didisfe : quern oportebat omnium eorum, quos ante habuerim liberos, partis eorum tolerare: atque curare, ut quam minimum ,, foJlicitudinis in feneqta haberem, utique quae- " cunque ageres, ea vclles maxime mihi pla- 5 , cere: atque uti nefas haberes rerum maiorum adverfum meam fententiam quicquam facere. Praefertim mihi, cui parva pars vitae fu- perest, ne id quidem tarn breve fpatium po- 9 , test opitnlari, qnin et mihi adverferis, ec RciTipablicam profliges, Denique quae pau* fa eric? et quando define* familia nastra in- ? , fanire? et quancio modus ei rei haberi pote- ,, ric? et quando defincmus, et habentes, et 5, praebenrcs, rnolestiis defistere, et quando perpudescet miscenda atque perturbanda Re- r-ublica? fed ii omnino id fieri non pocest, ubi ego mortua ero , petito Tnbunatum; post me iaci'o , quod Hqebit, cum ego non fen- tiam ; ubi mortua ero, parenmbis mihi, et invocaHis Deurn parentem, In eo tenipore non pudet re eon:m Deurn preces expetere, quos vivos atque praefentes relictos atque de- fertos hubueris. Ne ille finat lupicer, te ea ea perfeverare, nee tibi tantam dementiam venire in animum; ec fi perfeveras, vereoy ,) in omnem vitam tantum laboris culpft ma re* cipias j mi in nullo tempore tute cibi placcre posfis (i). ; Nq vcro his.episcolis in earn ducatnur opinio* necu, Caium matri obfequium nan praeftitis* fe. Quamvis iuvem'lis fervor inacernae pruden-* tiae fubinde adverfiirecur, Caius iu ,^mo amo- re Cornejiam profequebatur, eius conflliis faepius utebacur, eiusque honorem adverfus inimicos rnaxiino fervore vindicabat. Cum Caius legem propoqcre cupercc, , qnae Oc- taviuin Gracchorunv adverfurium omni mune^ re publico pri^arei!, nmternis confiliis ab hoc propofito destitit, ac palam" id profesfus fnic, Populo id -quam inaxime placebac , quippe qui Corneliam, ec propter patrem, ec proper fi- Jios , pjurimum venerarerur. Postea etiam Corneliae Hatuam aeream erexic populus, qaae ad posteritatem eius laudes transterrec (2), Caius autem, non ilM prudemia uius ,. quam Commendaverat perfpicacisfirna mater (33-. fra- iris inilar, Plebis privilegia adverfus Patricios viii- (1) Fragment a C. N e p o t i s fcrfptis adiuncta. (2) PI ut. vita Gracch* pag. 836. f (3) IM. $ag. 840. D. C 114 ) vindicavit; fed tandem optimorum conaminmn victiina cecidit. Cornelia hanc calamitatem magnanima tulit; quippe quae virtute moe- rorem vincere didicerat. Reliquam vitam in villa fua ad JMifenum transegit, multos Grae- cos philologos aliosque hospitio fuo excipi- ens; reges etiam dona illi mittebant, ac vi- cisfim ab ilia accipiebant. Loca facra, quibus ceciderant filii, tumuJos illis dignos dicere fole- bat. Omnibus familiaribus gratisfima erat , quum patris Scipionis vicam rnoresque exponeret; 'ant filiorum res gestas narrarer, Multi pror- ftis ilupebanc, quod tant& animi tranquillitnce filiorum mentionem faceret, eorumque fata ita traderet, ac fi prioribus faeculis viguisfent; non iacis animadvertentes , quantam efficaciam indoles egregia exercere posfit ad pellendum 'inoerorem (ij, Sic igitur Cornelia, ad fenectutem us- que, a Romanis aliisque cuLa fuit; cuius historiam hie fufius expofuimus, ut pracftan- tisfinja haec foemina accurate cognosceretur. Prout Gracchorum feditiones bellis civilibus viam aperuerunt, ita Cornelia, isca educatio- ne, quam filiis praebuit, istis hortadonibus, quil.'US uTosque incitavit, his fe-iitionibus an- fam dedisfe videtur. Ddn eciam fuis. confiliis ca- (i) Plut. vita Gracch. p. 843. C 1*5 ) cavit, ne Gracchorum conamina maiorem etiatn turbam in Romana civicate excitarent. Pares huic Corneliae paucisfimas foeminas Romanas inveniemus, cum, quod acLindolem, turn etiam, quod ad vim in res politicas. Aliae tamen iingulae fuis laudibus celebrantur , in- ter quas praetermittere hie non posfumus Semproniam* Corneliae fiiiam r Sci- pionis Africani minoris uxorem. Hanc me- rito laudavic Valerius Maximus: nihil a fuorum amplitudine' degeneratam. * Equi- tius quidam Tiberii Gracchi filium fe fimu- labat, atque ad plebis tribunatum evehi ftu- debar; cenfor vero Q. Metellus, aliique il- ium agnoscere nolehant, idque Lucium Apu- leium, tributjum plebis, permovir, uc Sem- proniam in publicum producerec, quae, dato osculo , Equitium , tamquam fratris filium , ag- nosceret. Sempronia vero fexus fui imbe- eillitati non fuccubuit, qua alii abuti cupie- bant. Neque minaci vultu magistratuum , neque clamore plebis permota fuit , ut L. Apu- Jeio morem gereret; Equitium repulic, istd- que conftanti fud magnam vim in Romanae reipublicae conditionem habuic (i^. Non aufim huic Semproniae neque Cor- ne- (i) VaU Max, Iff. C*j>. 8. ex. 6. tielfae matri^ caedem tribuere ScipioniS' AfrU cani minoris , cuius nonnulli historic! illas ac- cufhrunc (i). Uiriusque enim huius foeminae indoles a cali feel ere abhorrere videtur Qnantopcre hoc tempore foeminae rebus po- liticis fefe immiscere, viri- Ipfa prius corifuli cupifbar, quam maritus aliquid dj corrmnni fiii^ llatuerec'; fed Tiberii Gracchi arrifttem tanto pretio habebat , uc, ipfa inconfulti, filiam ei concedi 'pateretuf. Quamvis Livius (3) eadem referat de Sci- pione Africario minore* eiusque uxore Aemi- Jia, quorum filia natu minor Tiberio des- ponderetur; Phrarcho hie maiorem fidem habemus, qui post Livium accurate rein inda* gavic. Ea- (1) Appian. Alex. I. p. 3614 (2) Plut. vita Graced, p. 825; E* . - - (3) L i v. tiifl. L. XXXrill. Cap. 57^ ( "7 > Eadem istd aetate cernimns Lie in! am, Caii Gracchi uxorem , confiliis fuis morito adfhm- tern, eiusque politicara agendi rationem regere ftudentenh Ilia pfaevidebat* quod ipfe Ca- ius cernefe nolebat; ilia rnaritum praemo- nebat, eum perditum in a fracris percusfori- bus* "> Cum Caiiis in forum procedere vellec , dum hostes arma illi parasfent, Licinia, al* tera manu maritum, altera filiolum tenens, il- ium ab hoc propofico avocare ftudebat. Sed ipfam audiamus maritum hisce hortantem: 51 Noil ^ ad rostra, mi Caie! te dimitto, ut antea, tri* 3, bunum et legislacorem , neque ad belliim gloriofum , uc mihi, etiamfi quid humanitns ? , pasfus fueris , honorificum certe luccum re- ?> linquas ; fed Tiberii ficariis temec ip- fum obiiciSj inermem quidem pulchre, 5 , ut potius iniuriam patiaris, quam inferas; fed ad nullum Reipublicae ufum perea"s* 5, lam deteriores parces funt victrices ; iam vi 5, ac ferro ius administratur. Si frater tuus 5, ad Numantiam cecidisfet, eius cadaver pacto nobis redditum fuisfet; nunc et ego forfitan 5, flumini vel mari cuidam fupplex ero , ut ,5 aliquando corpus tuum decentum appareat; 55 quid enim ultra legibus aut Diis fidem ha- bes post Tiberii caedem "? (i) Caius vero uxo- (i) Plutarch, vita GraceA. pag. 841. Z), E. uxoris monita non audivit, eius ampleXibuS folucus in forum abiit; dum Licinia humi delapfa animae defectum pateretur, et domum fratris Crasfi veheretur. Neque diu post factum esc, quod Licinia vaticinata fuerat: Caius cecidit* ipfa ne dorem quidem fibi fervare potuit, at- que ab omni luctu abftinere coacta fuic (i). Bellum Civile Mariamtm. \ Gracchorum eontentiones exeiiiplum praebite- rant belli incestini, quo cives civium fangui- nc'ii palam profunderent; illisqqe post aliquot annos graviora bella civilia fuecesfernnr. la hivsce primum exflidt bellum inter Marium et Syllam , cuius belli tempore variae occurrunt foeminae , efficacia fua in res politicas confpi- cuae. Romanis bell urn gerendum erat adverfus Mithridatem , Pond Regem , anno U. C. 665 ; eiusque belli prindpatum Marius ec Sylla, utrique fibi cupiebant* Marius auc- toritate P Sulpicii, tribuni plebis, adiu- tus , voti compos factus esc. Sylla ve- ro (i) Plutarch, vita Gracch. pag, 842. F. ro cum copiis fuis Romam ingresfus > ' Mariuiii cocgit, ut fugi vitam ' fervaret. Variis pericu^ lis Marius hac fugii expofitus fuic; tandem ad icnem quemdam prope Minturnas fe contui.it , qui in vicinam paludem eum immifit, uc ab equitibus infequentibus tutus foret. Mox ve- ro equites isci Marlum ex palude eduxerunc, eumque nudum, coenoque oblitum , Mintur- narum Magistratibus tradiderunr* Isti viri mul- tum dcliberarunt , qu& ratione Marium trac- tarent, cuius caedeni adverfarii iflsferant; in-, terim autem illius curam inulieri conimife- runt. Aderat Minturnis Fannia quaedam, foemina nobih's , quae antea impudicitiae rea, a Mario fextertio nummo damnata erat, earn- que ob caufam Mario infesta eredebatur. Il- ia vero istius ignominiae vindictam fumere no- luit; ope, quantacumque potuit, Mariuin ad- iuvit (i). Fanniae profecto niaximam parteiii tribuendum videtur, Mincurnenfcs Mario peper* cisfe ; nifi hqec illi bene confulu^fct, Ma* rius verofimillime fospes Minturnis non egrcs- fus fuisfet. Marius igitur Fanniae viram de- buit; Fannia Marium fervando omnibus istis' an- (i) Val. Max. Lib. Fill. Cap. $. fyc . 3, Plu- tarch, vita Miirii pag. 427*428. i anfam dedit, quae dein a Mario in Republica Romana gesta fuerunt. E3dem aecate viguit Me tell a, quam L. Sylla uxorem duxit, ftimmoque loco habuit. Haec per Syllam in res political rnagnam vim exferim ; haec Sylbe confijja facpitis rexic. Cum populus Romanus Marianos revocare cnperet, Sylla vero id concedere nollet, Romani Me- tellam adierunc , uc flid intercesfione hanc revocationem impecraret (i). Mctella *5y!lam comitabattir, quocumque fe conferret, etiam ad moenia Athenarum . quas ille obfidione cin- gebar. Aristion Athenarum tyrattnus, aliique Athenienfcs, qui, ut ipfum Syllam , uxorem quoque Metellam ludibrio habuerant, Athcnis captis, eo graviori poena a Sylla affiigeban- tur (2). Dein etiam Metella Syllae nuntia fuit, Marianas partes Romae victrices esfe fac- tas; Syllainque incitavit, ut Pvomam rediret, ac fuos vindicaret (3). Sic foemina ista Syl- lae confiliorum particeps erat, ejusque actiones regebat, qtio magnam vim in civitatem Ro- manam habuit. Aliam foeminam peculiarem prorfus hie prae- ter- (j) Plutarch, vita Syllae p. 455. ("2) Ibid. pag. 460. A. (3) Ibid. pag. 466. B. ( -13' ) termittere non posfumus , quae aperte ostendit , quantopere foeminae Romanae hoc tempore clarisfimorum virorum cOnfortium defideravcrint , uc ipfae per illos gloriam atque auctoritatem acquirerent. Signlficamus Vale r lain Mesfalae filiara, Hortenfii oratoris fororem, a priore rna- rito nuper divortio feiunctam. Haec Syllae vicina in gladiatorum fpectaculo adfidens , e loco fuo furrexic , ad Syllam a tergo acces- iic floccumque ex eius toga avulfit; dein in fedem priorem rediit. Sylla respiciens, hanc agendi rationem magnopere mirabatur; cui res- pondic Valeria: Cuperem, Impcrator! tuae gloriae tantillum particeps fieri." Huius voti brevi compos evafic audacisilma foe- mina. ^Sylla, postquam illius eonditionem cog- novit, Valeriam uxorem duxit. Inter illos enim, uti Plutarchus nativa adeo ratione de- pingit: tandem fequebantur ttfAwv (i}. (i) Plutarch, vita Syllae pag. 474, C. D. I. * S 3- ( 138 ) S 3- Eellum Catilinariutn. Quemadmodum foeminae in variis Romano- rum bellis civilibus .magnam vim exferucrunt; in nullo profecto vis ista foeminamnvadeo elucer, atqne in bello Catilinario. Coniurationi Cacili- nariae maximam partem foeminae anfam dederunc; foeminae illins fociae fuertrnt; fed foeminae quo- que prohibuerunt, quo minus hac coniuratione Respublica Romana penitus everteretur. Primo loco hie notanda eric Aurel la Ores till a, quae nubere Catilinae dubitabat propter filium, cui hae iniptiae non placuisfent ( i). Hunc autem e medio fustulit Catilina ; eaque res Sallustio merito vifli fiiit caufa fuisfe facinoris maturandi: Nam* que animus impurus , " (nc ille ait) Diis hominibusque infestus, neque vigiliis ne- qne quietibus fedari poterar; ita confcientia v menrem excitam vastabat " (2). Orescilla igitur Catilinam ad tale flaginum impellendo, rel.iquis fceleribus aptiorem ilium reddidic. Aliae vero foeminae magis "aperte coniurationis Ca- rilinariae parcicipes memorantur. Multac mu- lie- (i) A p p i a n. A 1. fa Bell. Civ. II' pag. 428. (i) Sallustii, Bell. Catil. Cap. 15. C J33 ) lieres illi fe adiungebant, luxuria perdic.ae, quae rerum novarum lludio ducebantar, uc cL k -acre alieno non tenerentur , vel a muritis liberarencur. Cacilina per illas fervicia urbana follicicarc, earumque viros iibi adiungere, vel e medio* collere posfe credebac (i). . . Uc istarum foeminarum mores cognoscamtis,. iuvac hie adducere effigiem, quam Sallustius no- bis reliquic S e m p r o n i a e , inter bus coniura- tus valde- confpiquae llaec mulier, qune multa faepe viriiis audaciac facinora.com- miferac , genere atque forma, praeterea vi- ro , liberis fntis fortunata : litceris Graecis- atque Latinis docta: pfallere, foltare elegan- tins, quam neccsfe esc probue: mulia alia, quae inilrumenca luxuriae. ed ei cariora femper omnia, quam decus atque pudicitia fuit : pecuniae an famae minus parceret , hand facile decerneres : lubido fie accenfa , uc faepius- pecerec viros, quam pecerecur, Sed ea iltepe ancehac fidem prodid^rac , creditum abiu- raverac , caedis confcia fuerat-, luxuria acque inopia praeceps abierac. Verum ingeniura eius baud abfurdum ; posfe verfus facere > 5 , iocummovere, fermoneuti, vel modesco, vel (0 S a U u 8 1 i i , BJI. Catll. &?. 24, A p p. A 1 /. ( 134 ) molli , vel procaci ; prorfus multae facetiae , multusque lepos inerat " (i}. Huiusmodi foeminis adiutus , Catilina Roma- nae civitati interitum parabat, Aliae vero foeminae huiusconiurattomsfucces- fus profperos inhibuerunt. Aderat inter Catili* nae coniuratos Q. Curius, vanlcate ac garruli- tate infignis , cum Fulvia quadam, mnliere nabili , clandestina confuetudine iunctus. Haec foemina ex Curii vaniloquio intellexic r quan- tum Romanae reipublicae immineret pericu- 3um; idque, auctorem reticens, compluribus Sndicavit. Huius rei fama mulcos per mo vie, IK 3VI.' T. Ciceroni confulatum mandarcnt , qui ad earn dignitatem evectus, fortiter coniuratis refistere pocuit Cii), Fulvia igicur, reipubli- cae periculum indicando, effecit, ut Ciceroni facultas daretur, qua cunctis viribus illiid aver- terec. Nifi Fulvia reipublicae falini confulere inalnisfet, quam coniuratorum partibus fe tra dere ,- incautos Romanes Catiiinarii facile fu- perasfent. Deinde civitati etiam utilisfima fuic Fulvia, cum coniuratorum confilia, fibi a Cu- rio expofita a continuo Ciceroni nuntiaret (3)* Ca- (1) Sa 11 u s r. /. /. Cap. 25. (2) IbU. I. L Cap. 23. (3) Sail ust. /, /. Cap. 2$. , ( 135 ) Catilinae duo eqttites fe obtulerant, ut Cice- ronem , coniuracorum propofids molescisfimum, e rnedio tolierenc. Conftuuerant, u.c, cum ar- matis hominibus, vehit fahuandi canfa, eildera ( nocte ad Ciceronem imroirent. Fulvia vero, cui Ctirius hoc propofitum prodiderat, cum Cicero- ne illud communicavic; coque eflecit , uc Cicero ista nocte adverfus coniuratos f^fe muniret, ac poscridie Catilinam in fcnatu palam aggredere- tur (i), Huic igitur foeminae Cicero vkain debuit; totaque civitas Romana per illam a inaximd calamita-te liberara iiiit. Nee vero Fulvia Tola fuit foeniina, quae, Ci- ceroni vim tribu ret in Cacilinarios. T e r e n t i a quoque , Cieeronis uxor , adverfus istos eum incendic , atque audacia implevit. Teren- , ov^s TTpotelu. rig $vSe t^To^f^og ryv (pvarw , ihorifjLog ywy ) uti Plutarchus ait, inagis politicis mariti confiliis fe immiscere folebat , quam ilium domesticae cnrae pai'tieipem pa- ti. Haec foemina, unde omnes opem pete- re folebant (2) , maritum regebac , et ab eo raulcum impetrare poterac. Id etiam oppor- tu- - (1) Sal lust, /. /. Cap. 28. C i c. Or at. Catil, L Cap. 4. P 1 u t a r c h i vita C i c. p. 868. D. (2) Cic. Epiit. ad Tereoi. //. Eft's/. 14. ( '3* ) tunltare huius coniurationis Catilinariae palam lecir. More Romartorum in aedibns Ciceroni's , quip- p e eo tempore Confnlis , nobiiisfimae foeminae , pracetinte Terentia nxore, praefidibusque Viiv f inibus Vestalibus, annua Bonae Deae festa ce- Jebrabantur. Istis mulieribus facrificantibns fplendida flamma fefe obtulic, qnam Vescales ramquam faustisfimum omen accipienres, Te- rcntiam emifcrunt ad monendum Ciccronem, ut intrepide exfequeretur , quae ad Reipu- blicae falucem fibi propofuisfet. Cicero ea- dem v nocte , propter Bonae ijeae facra ae- dibus fuis cclebrata , domuin cuiusdam ami-* ei ingresfus , multum deliberaverat , qua rati- one Carilinarios opprirneret ; iam vero, nuntio isro a Terentia accepto , eius horcadonibus pcrmotns fuic, ut fordter coniuratos aggrede^ retur (i); poscridie in fenatu fencentiam defen- dit istos coniuraros morce damnandos esfe; mox illos in carcere interficiendos curavit. Post^ quam Cicero isto die hac re occupatus fuerat, vespera per forum domum fc conferebat; eoque irinere non tantum a viris, fed maxima eciam ^ foeminis finnmp bonore afficicbatur. Mujie- (l) PI u t$rch. vita Cic t p. 870. ( 137 ) res, quae nntea coniurationis fama perterritac, jpagnopere fefe adflictaveranc, ac fupcrbia de- Jiciisque onrisfis, fibi patriaeque diffiderant (i) v laudibus funimis Ciceronem extollebanc ; ex tectis praelucebanc, ut etim contemplarentur, atque honorarent C^). Sic igitur Tercntia, five revera flarrima quie- darri non vulgaris Vescales Virgin.es in huius- niodi opinionem induxcric; f]ve,iam antea inter illain et Ciceronem de huiusmodi nuncio fercn* do ; convenerit; five ettam ipfa eiusmodi qnid confmxerir, uc efficaciara in Ciccroncn exfereret; maiorem vim Ciceroni praebuic, uc Catilinari- os opprimeret, anfamque dedic , uc Respublica Jlpmana a magnil calamicace felicicer liberare- tnr, Aliis eciam temporibus fumma Terenciae fu;c efficacia in confilia Ciceronis policica. Clodi- us clandescino amore Pompeiae , Caefaris uxo- ri , coniungebacur ; illamque vifere ctipicns op- porcunicace Bonae Deae lacrorum ucebacur, quae in aedibus J. Caefaris peragebancur, mu-. Jiebri veste indutus. aedes iscas ingresfus fue-. rac; fed paulJo pose ab ancilla quad-am agni- lus, atque Aureliae curf dececcus fuit. Deia ve^ (i) Sail ust, /. /. Cap. 31, (2; PI tit arch, vita C i . j>. 871, C 138 ) vero hums facinoris reus contendere ftudtiic, fe isto tempore Romae non adfuisfe, quo Bonae Deae fescum celebratiim esfet. Ipfe Caefar, quamvis Po.i peia repndiara- Clodium non dam- nabat. Cicero vero tescimonium protulit, fe , jpfo peractorum facrorum die, Clodio Roroae obviuin fuisfe. Idque Cicero tescatns fuisfe non videtur, propter aequicatem, vel propter iimnl- tatem cum CJodio peculiarem , fed uc dominae fuae Terentiae morem gcrerec (r> Clodius enim , Catilinaria coniuratione flag- rante, Ciceroni fe adiunxerat, illique amicum ac defenforem fe praescicerat ; Terenda vero , quae Clodium credebat fororem Clodiam Ci^ ceroni uxorem daturum , Clodio infestisfima erat, ac Ciceronem incitabat, uc ilium hocce testimonio premeret. Ipfe Clodius deinceps id fatebarur, ideoque quodammodo cum Cicerone reconciliarus fuic (2); fed fpecie magis, quam re vera conciliatio ista obtinuic, Testimonium istud a Cicerone latum Clodium adeo in Ci- ceronem exacerbavic , ut deinceps auct ricare pollens gravisfimam de istd iniuria vindicram fumferit, Ciceronemque coegeric, uc in exiliura abirec, Om- (O Plutarch, vita Cfc. pag. 874, 875. (2) Ibid. pag. 876. A. Omnes igitur tnrbae, quae propter istani Clodii a Cicerone alienationem in civicate Ro- manorum exftiterunt , hisce Terendae incitamen* tis originem debuerunt. Eadem vero Terentia fumma ope nifa fuit, ut Cicero Romam revo- caretur; eius calamitates quam maxime levare fluduit, idque feliciter etiam peregic. Ex Ci- ceronis epiftolis aperte illud incelligimus. Lic- teris nniltorurn ec fermone omnium ad Cice- ronem perferebatur , incredibilcm Terentiae for- titudinem esfe, illamque, nee animi , neccorpo- ris laboribus defatigari (i). Cicero ab.ill& omnia fortisfime en amantisfime fieri cernebat; illam omnes Jabores excipere, in ilia omnia es- fe videbat. Terentia Romae magni contume- lia, Ciceronis gratid, afficiebatur, ac vcndebac, quae ipfa fibi propria haberet, nt Ciceroni* caufam agere posfet C^. Terentia literis con-* tinuo Ciceronem certiorem faciebat, quid ei agendum esfet; in quemnam locum fe conferrer; quae Romae peragerenttir, aliaqne multa ill! utilia mandabac (3). Ipfa ad Ciceronem fe contulisfet, ut in exilio ei adflaret; hie vero, qui fciebat, magnam oneris partem Romae ab ilia Cic - Ep. ad Ter. i. (2) C i c. Ep. ad Ter. 2,3, 4. caet. (3) Cic. /. /. 3. ilia fustineri , istic Tercntiam reinnnere ma- Jebat. Tcmpore huius exijii , ac deinceps quo > que, literis fuis Cicero Terentiam continuo optimam, fidisfimam, ac fuavisfimam fuam vocnt ' nxorem ; facpius ei fignifkat : illd fibi carius nil esfe , nee umquam fuisfe. Tandem vero ma- nifeste ostendit, laudes istas non ex confhmii animi fententia, fed obfcqtiii caufa Terentiae tributas fuisfe ; vel ex imbecillicate quadani ori^ ginem duxisfe. Terentiam enim, quae rebus policicis fe immiscere malebat, quam rei do- jmesticae asfiduam curam habere, fenex repu- diavit, anfam arripiens ex aere alieno, qua ilia ipfum oneraverat (i), Cicero deinde Pu-r bliliam quamdam, divitiis fe commendantem, duxit; Terentia etiam ad fecunda ac tertia vo- ta tranfiit, annumque aetatis centeflmuiii tercium cxplevit (2). In Ciceroni's historic verfantes , negligere hiq jioluimus T u 1 1 i a in , praeflancisfimam Ciceronis filiam, quae in Ciceronem, eiusque confilia poll- tica fummam vim exercuit. Hanc pater piuri" mum aniabat , eique pecenti Jubenter fatisfacie^- bat. Tullia fcribcndo Ciceropi confilia dabat, vel amicorum fememias cum eo communica- toc (i) Plut. vit. CtQ. p. 881. Val, Max. yiU. Cap. 13,-^. 16, bat CO; atit ipfa ad patrem fe conferebat, ut fiti praefencid ilium bearet. Cicero ex eius virtute , human! tate et pietate fummam capiebat volupta- tem (2). Tullia primum Piibni, dein Crasfi- pedi, tandem Dolabellae nupta fuit; cnitis a- nlmum tnrbulencum fua prudenda vifa fuerat temperatura (3). Divortio tamen ab eo fepa- rata fuit , pauloque post interiit ; qua morte Cicero tanti tristitia afficiebatur , ut neque phi- lofophi, neque amici, five fcripto , fivevoce, illius dolorem fedare posfent (4). Itaque iam confideravimus, quantam efficaci- am foeminae exferuerint in res Romanorum po- liticas, tempore belli Catilinarii , ut et in Cice- ronis fata , cuius tanta anctoritas apud Roma- nes fuit. Progrediamur deinde ad belluni Cae- farem inter et Pompeium , cuius fpatio foemi- nae multum quoque ad civitatis conditionem contulerunt. (1) Ep. Cic. ad Att. X. 8. (2) Kp. C i c. ad Att. XI. 17. C3) Ep. Cic. adFam. FllL 13. (4) Plut. vita Cic. pag. 882. A. 4. S 4; Eellum Caefaris et Pompeii. Magnam vim in civitatem Romanam habuic I. Caefaris cum Pompeio coniunctio. Hanc aut^m Tola effecit I u 1 i a , Caefaris filia , Pom- peio in matrimonium data. lulia ista pacific! erat ingenii , Pompeiumque perquam diligebat, adea, uc tunicam Pompeii fanguine maculatam cernens, post rurbas quas- dam in foro exortas, ilatim animi deliquium pateretur (i). Haec igicur, et apud patrem Cae- farem, et apud maritum Pompeium, iua effica- ci^ utebatur, ut pacem inter illos fervaret. Lucanus earn hac de caufa* fie alloquitur: Tu fpla furentem Indevirumpoteras , at que hlnc retinere parent em ^ ^Armatasque manus eoccusfo iungere ferro, 5 , Utgeneros foceris mediae iunxere Sabinae" (2). Dum vivehat lulia , tranquilla erat reipubli^ cae conditio'; fed vix ilia morte immaturd dis- cesferat, quin fubito Caefar et Pompeius an- fam (1) P 1 u t. vita Pompeii^. (2) L n c a n i Pharfal. /. v. 115-118. C '43 ) fam quamdam arripere fluderent, ut arma in fe invicem convenerenc. IstA aetate plurcs eiusmodi nuptiae viros in republic^ pollentes inter ie iungebant: quod Cato maximopere reprehendit,imolerabile aiens, viros per foeminas ad imperia milicaria, ad mti- nera, ad auctoritatem omnino qualemcumque fefe invicem evehere (i). Ipfe Caco, quum Pompeius, lulia nondum uxore ducta , illius filias utrasque, fibi ac filio Sexto uxores peteret, ut Catonem fibi devinciret, Pompeio morern gerere noluic, etiatnfi filiabus uxorique Cato- nis , gloriae ec auccoritatis ftudiofis , tales nup- tiae acceptisfiiriae viderencur (2). Quantum hoc tempore foeminarum aura capcaretur ab iis, qui auctoritatem fibi in civitate quaerebant^ ex I. Caefaris exemplo patet. Hie enim bel- lis Gallicis occupatus, aurum, argentum* reliquamque praedam Romam mittebut: his donis non tan turn IVIagistratus complures, fed et eorum uxores fibi adiungere, fimul Pom- peii potentiam labefactare Jtudens. Dein quo- que e Gallicis bellis reduci, obfequii gratia, vi- (1) Pint, vita Caef. p. 714. A p p. Al. //./>, 435- (2) P 1 u t. vita Pompeii , p. ^42. C. C 144 3 Vlrorum mulierumqxe ingens numerus Caefafi qbvius ivic (i). Post luliae obitum Pompeius uxorem duxit Corneliam, Mctelli Scipionis fiJiam, quam maximo profecutus est amore > confiliorumque parcicipem habuit. Haec foemina forma , inge- nio, moribusque magnopere praeilabat; Jitera- rum, mufices, geomecriae, uc ec philofophme peridd fe commendabat (2). Bello inter Cae^ farem Pompeiumque flagrante^ Cornelia in Les- bum abiit, uc illic pugnae evenrum exfpecta* ret; rebusque felicicer a Pompeio ad Dyrra- chium gescis, mulci ad illam in Lesbum navi- garunt, ut istius victoriae nuntium illi fer* rent (3). Interim vero rerum facies magno* pere mutata fuit: Pompeius in fugam fe con- vertit. Cornelia, quae marito victori obviam ire cupiebat, fugitivum fibi appropinquantem cognovit. Hacce calamitate compered, Corne- lia prorfus obftupuit; exanimis humum delapfa fuit; mox autem vires recollegit, ad mare fe contulit , ut cum Pompeio aufugeret. Quum in Pompeii confpecttim venisfet, fibi faroque fuo infausto inforcunii caufam attribuit. Pom- pe- (1) Pint, vita Pompeii p. 64.6. B. (2) Ibid. p. 648. . (3) Ibid. p. 654. C. C '45 ) mox illam fedavit, atqiie ad fpem ex- eicavit Cornelia igitur, opibus fuis ex urbe sdcJua-is, Ponipeium iuvit, illumqiie navi fu gientem comitaca esc; deiride vero ^ quamvis-. ihvita ^ anfara praebuit ^ uc mortem Pompe- ius obirec. Hie enim ad Parthos fe con* ferre cupiebat, ut praefens periculiim evitarec^ dpemque adverfns Caefareni peterec; fed ab is- to propofico Theophanes eum avertit, indignuni cenfens, Corneliam ^ mulierem nobile.m , ad bar- baros deportare. In Aegyptum igitur tenders conftituic Pompeius; ad Regem Pcolemaeuiu progresfus esc, qui, confiliis principum viro- rum auditis, caedem ei parabat. Cornelia eius exicum iam deplorabac, eum Pompeius ex navi fua in naviculam Aegypciacam procedens , falu- tern ei precaretnr. Anxia cum fociis rei even- turn fpeculabaciir , donee Pompeium iecibus vi- rorum Aegyptiorum pefcusfum cerneret; mox aucem magno terrore confecta , ancoram navis folvi euravit, ac fogae fe mandavic (r). Hac racio- ne Cornelia Pompeii neci opportunitatem de- dit. Nifi Cornelia Pompeium comicata ftiisfoc, Pompeius Aegyptiim non peciisfet, fed ad Par* thos, vel ad lubam^ Numidiae Regem fe con- tulisfet, acque ab istis opem accepisfet, qua Cae- (3) Plutarch. Ftta Pompeii pag. 658-661. K C Gaefhrem forte fuperasfet ; alia omnino civitatis Romanae conditio exftitisfet* Duabus Pompeii uxoribus, lulia Cornelia- que* confideratis, alias etiam duas foeminas at> tendamus, quae in Inlium Caefarem magnam vim exercuerunt * matrem eius Aurcliam, itxo* remque Calpurniam. Plurima fane egregia, quibus I. Caefar eluxit, praeclarae inftitutionl debebantur, quam illi mater Aurelia procu- raverat (r). Hanc Caefaf deinceps magno ho* nore profeeutus fait . eamque confiliorum con- fciam habuit. Caefare Pofttifkis Maximi mU* nus ambiente,- Aurelia > de filii falute valde fol- licica fuit , eique Caefar, die inftatite , foras egre* diens dixit : O mater ! hodie vel Pontifi- cem Maximum , vel fugitivum me videbis (2 )".. Caefaris nxorem , Poinpeiam , a Clodio ama- tarn , diligenter obfervabat Aurelia (3) ; istum- que veste muliebri ad Pompeiam accedere co- nantem asfidud fua cura detexit (quod fupra iam vidimus (4 ) ). Sic per totam vitam egregia haecce matrona Caefaris commodo ferviit, ei- que confiliis aditidt. Mag* (1) Dialog, cte Or at. Cap. ag. (2) Plutarch, vita Caef. fag. 710, D. (3) Ibid. pag. 711. D. C u? 3 Magnartl quoque laudem fibi vindicat Caj- ptirnia* ciiius cum Caefare nuptiae Pifonent Caefafi adiiirixerunt , huiusque vires auxerunt; Confiliis fu is Caefarem Calpurnia iuvarefolebat* quibus fl pariiisfec, fupremo vicae die mortem in fenatii nori bbiisfet. Ilia enim hon tantuin foiiinid terrifico, verum aliis eciam indiciisTibi perfaadebat + magnum Caefari inftare periculum ; ideoque Caefarem horcabatur, tie in fenatum fe eonferret.- Monicis hisce neglectis^ Caefar ad fenatum abiic, ibique iccibus Mi Bruti, feli- quorumque coniuratorum periic (i)* ^ 011 fosfumus Caefaris caedeni'attendere, ac Bru- turn illius auctorem contemplari, quin fimul foeminam prae(tantisfimam cogitemus , quae Bru - turn ad istam caedem reddidic alacriorenu Porcia^ Catonis filia^ Mareo Bruto nupta, coniuratidnis confcia fuit, Brutiimque magno- pere excitavic, Ut prof>oficum audacter exfe- queretur. Bruco Caefaris interficiendi confi- lium fecuni volvente, perfpicaeisfimam Porciam hon latuit, maritum fnaiora quaedam fovere propofitai Ut igitur fortem Bruco le ostende- ret, dignamque fe praeberec, cui fecrera. crede- tentur confilia, acuto cultro ipfa fibi [femur Vulneravir , ac magnam inde fanguinis iacEuram (0 Plutarch, vita Caef. p t 73?. K 2 C 148 ) pasfa, Brutum exfpectavit, eumque hac ratio- ne alJocuta fuit: Ego, Brute! quae patre 3, Catone gaudeo, non pellicum"; inftar, ad lee- ti tantura et menfae confortium tibi nupta ,5 fui; fed et ad profperae adverfaeque fortunae ,3 focietaterti. Tua quidem catifd nihil esc, 99 quod de nuptiis -querar; fed quidnam oblec- 5 , tamentum, aut documentum tibi e me pro- veniet , fi neque reconditum animi crucia- turn , neque cufas fidem requirentes tecum 53 fcram? Procul ^ubio novi, muliebrem natu- 3, ram fecretis fervandis imbecilliorem videri ; 3, mihi vero contigit, ut Catonis fira filia, 3, Brutique coniux, qulbus antea quidem mi- 3, nus freta, nunc memet ipfa ad dolorem in- 3, victam cognovi". His verbis auditis , perfpectoque vulnere , quo Porcia de fe ipfll periculuni fumferat, Deos invocavit Brutus , ut fuccesfus ipfi felices praebcrent, dignumque tali fe muliere redde- rent inaritum. Porciae dein coniurationis .propofita aperuit, eiusque fortitudine incica- tus, Caefliri necem paravit (0 Una confciit lixore, Brutus pugione accinctus ad fenatura progrediebatur, ut propofitum exfequeretur. Quid mirum ? fortisfimam caeteroquia foemi- nain (i) Plutarch, vita Bruti p< p8^, ppo A. ( 149 ) nam hoe tempore fexus infirmitati fuccubuisfe, et prae magna fua de Bruto follicitudine animae deliquium pasfam fuisfe (0, Porcia deinceps confiiiis fuis Brittum iuvab^t ; cum illo , aliis- que perpendebat , qualem agendi rat i one in Bru- tus et Casfius post morcem Cae&ris ii^flitue- rent (,2). Quum dein Bru-rus ec Casfius Icali- am relinquere conitituisftqp, uc Macedoniam Syriamque peterenn, Porcia ad Veliam usque eos comftata fuic, Ramam inde reclitura, Ap- propinquance reditus teinpore, piccura quae^ dam , quae Andramachen Hectori valedicencem referehac, Porciae lacrymas .faepius expresfit. Hinc Acilius quidam, Bruti amicus, Androma- ches ad H^ctorem vejba Porciae cpnvenientia, obfervabat 5 ar&p vit ftof scrpi KtXTyp , KM\ WQTVIK fi$Tqp 9 Ciii retulic Brutus: attamen Porciae ft non mandaturum , quo<3 Hector Andromachae prae- cipiebat : rs Porciam enim corporis quid^w iiidQle vi* (l) Ibid. pag. pc>i 4. (2) Ep.-tfi/^//. xr. i.i. (3) Iliad n. v. 429, 43* 8 (4) Ibid. v. 49 j 99 rilibus facinoribus imparem , animo virilkcr prq patria pugnare" ("i). Tali laude ornatam Brutus Porciam rcliquit ; Athenas ipfe profectus fuit; Honiara iiJa rer diit Cs). Quamvis Plutarchus ex qindam Bru- ti epistoM , ctii ipfe plenam fidem non habc 1 , de- monflrare cpnetur, Porciam mqibo perii^fc ("3), ab huius mulieris indole aliena non yidentur, quae Valerius Maximus T4)> Bio Caslris (5)* Appianus Alexandrinus (6j, aliiqu;- dc Porciae fuicidio memoriae prodiderunt. His testibus, post caedem Bruti cognham, Pprc : a accurate a familiaribiis obfervabatur, neviolentas fibi ma? nus inferret. Ilia vero patris maritique exhiin imitari vitaeque finem fibi ipfa imponere ( ens, ferro deficiente, prunas ardentes ore bau- fit, modoque is:o exfpiravit* Quemadmodiim Porcia magnara in Pruttnn feabuit efficaciam, ira in Bruti historia, mater ems Servilia non exiguas egit panes. Scrvilia ista, ante alias aniicas a Caefare dilecta fuit; qui "(i J Plutarch, vita Bruti. p pp4 D. E. (fa) Ibid. p. 994. D. E. (3) Plutarch, vita Brut i. p. loop. C. D. (4) Valer. Max. lr. Cap. 6. ex 5. (5) D i o C as f. XL71L pag. 238, A pp. Al, i qui inter varias donationes, margarita qua* dam, fexagies HS. empta, praediisque araplis- firms profcriptorum, illam donavit (i). Prae- dium Poncii Aquilae etiarn -tencbat > qui Bruti focius in occidendo Caefare fuerac; unde me* rico Cicero inter istius tampon's uwovohoiza re- ferret: matrem tyrannoctoni Pontii bona pos- fidere ("2.), Post , Caefaris neqem apud partes Caefarianas magnam.iibi fervabat auctoritatem, adeo ut et fenarnscorfuka posfet immutare; Brutnni aurem conlilio precibusque regeba^-Cs^ Quum fjJrdo, Ciceroni, aliisque necesfe vide- retnr, Brutum Casfiumque Italiam nondum re- linquere, Servilia apud filium effecit, ut ab Ita- lia non discederent (4}, Cicero deinde Antium ad Brutum ec Casfinm fe contulit, ibique Ser- vilia,. Porcja, Tertiilla Casfii uxore , aliisque audientibus, deliberarunt , qualem agendi ratio* nem inftituerent, Brutus efc Casfius in Afiam atqne Sicilian! tendere nolebant , in qtias re- .giones fenatns ad frumenti curationem eos emit- tere decreverat. Casfius in Achaiam fe con- ferre , Brutus Romam redire qupieba.t ; quamvis (i) Suetonius, vita Caef< Cap. 20, 60 Cicero, Epifl,,ad A 1 1. A7F, ai (3) Ibid. Xr. 10. (4) C i c. fy$, ad A 1 1, W. & Ciceroni ista propofira multum di splice rent-. Quum vero Servilia poiliceretur fe curaturam, ut ilia frumend curatio de fenatusconfuko tol- Jeretur, cuius ignominiam non ferebant, Ci- ceronis confiliis obfrqui conftimerunc (i}. Tan?- tam vim Servilia in filium . atque fimul ita uniyerfam feipublicae condicionem exferebac. s- Sellum Mutinenfe. Mortuo Caefare, Romarh petiit Octavrus five Octavianus, Caefaris ex iororis filia nepos , HE Caefaris haereditatem adiret, eiusque neccm vindicarec. Juvenilia ista Octaviani conaniina rexic, atque adiuvic At{a, prudentisfiina ma- trona, Octaviani mater, primum C. Octav ; o , dein Marcio Philippo nupra. Corneliam Grac- choriim, atque Aureliam, I. Caefaris matrem antea laudavimus ? qiiae ipfae filiorum educa- tioni praefuerunt \ istaque curd principes fi- lios prodiixerunt ; eandem verp laudem Ada fibi vmdicat (2). Octavianus, qui qu'adrimus patrem amiferat, maternd inflitutione praeclare foformatus fuit; deinde quoque, aeww "lagis prq- (1) C i c. Ep. ad Att. XV. 1 1. (2) Jp i a 1 o g, de Orator. C0J>. 2& a ( '53 ) provectd, e maternis confiliisfummam utilitatem cepit. Morte lulii Caefaris comperta, Octavianus Romam ftatini ire cupiebat , Caefarisque cae- dem vindicare ; quod force incantus peregis-^ let, nifl Ada, vitricusque Philippus lireris prudentiam ei oommendAsfent (i). Eornm vero confiliis permotus , primum accurate de Caefaris morte cognovit , ac Romae con- ditionem fcnuatus esc , anteqnarp aliquid co- iiaretur. . Quum deinde Romae conditionem fibi opportnnam incelligeret, plurimiquc Caefaris amici illi fe adinngerent , Romam progresfus fuit; ubi denuo .mater atqne vitricus conflliis JJJi adlhrent, einsque te-merhate paululum fol^ licitarentur. Macrem Jam allocums fuit Occa- vianus , AchiJlis ad Thetidem verbis : AVTM& rfQvafijv , lire) oux ap Acque alia addidit, quibus ostenderet, offi- cium Caefareae necis vindicandae fibi incum^ bere. Ilia, hisce permota, gaudio mewm de-. pofuit , filium amplexa, folum Caefare dignum it; eumque commonuic, ut, Diis faven- decreta exfequeretur ; fjmul vero pru- den-- (l).Ap.p. A 1. de Bell. Civ. HI. pag. 532. (2) H o m. Iliad,. XWU. v. 98 , 92* C 154 ) dentiam ac patientiam magis, quam apertara au- daciam ei commendavin (ij. Octavianus ma- terms confiliis obfeciuurum fe pollicitus, asfi- due ilia obfervavit, istaque ratione ad tantam auctoritatem evectus fuit. Initio enim ab om- ul vi abftinuit; ipfe M. Antoniutn adiit, qui Caefaris bona occupaverac , eiusque vindicem fe praebere lludebat; iniurias ab Antonio ac- ceptas pacienter tulit. Delude fenfim fenfim- que auccorjtatem fibi quaefiyit, belloqtie Mu- tinenfi , cuius Antonius adverfus D. Brutuni fuorac auctor, fenacui fe addixit, istiusqtie cau^ fam contra Antonium defendit , ut huncce acU- verfarium opprimeret, Mox isto voto potitns, confulatum a fenatu vi armad fibi extorfit; cum Anconio Lepidoque foedus iniit ad Cae* laris inimicos exftirpandos , atque cum iis Tri- umvinitum conflituit, qua atrocisfima quaeque in civitate Romana peracta fuerunt. Non om- nia vero triumvirorum propofita fuccesfus habu- crnnt prosperos; focminae maxime eos inhibue^ runt. Triunwiri omnes Caefaris adverfarios pro- fcribebant; fed plurimae fueruqc uxores, foro^- res, aliaeque nuilieres, quae inaritorum,fratrum, ^liorumque vitani fervarunt ad laeciorst Roma^ no- (i) App, Al. de Bell. Civ. Ill* pig. 533 > 534 C 155 ) aorura tempora, quibus iidem ad magistrates ur* banospervenerunt v exercitibusque praepofiti vic- torias reportarunt (i), Acilium , omni mundo fuo jmuliebri militibus prolato , horum milimm ope fervavic uxor fidisfima (2). Apuleias , quia uxor comitabatur, fugae fuspicioncm evitavic. Reginus ab uxore occultus fuic, donee tempus fugae -opportunum adcsfet. Coponii uxor, hac~ tenus pudica , proftrad apud Antonium pudici- tja, vitani marito fervare conflituit (3). Thuria maritum Tuutn Q, Lucrecium , qni deinde ad con- fulatum evectus fuh r inter cameram et tectum cubicnli, und confcid ancilld , abdidic, eumque hac ratione, ipfa periculum fibi non verira, tu- fum praefticic (4). Plura hulusmodi foeminarum memorantur exempla, quae cur3 fua ec audacid profcriptos fervarunc, magnaraque vim in civi- tatis Romanae conditionem habuerunt. Aii^ etiam opporcunitate , foeminae Triun> virorum conarainibus fortiter fe oppofuerunt, Quumprofcriptorum praedia vilius venderentur, quam Triumvirorum cupiditas exfpectaverat , novam yiam ingredi illi conflituerunc ? ut num- mps (i) App Ah IF. pag, (2)' Ibid. pag. 6 1 1. (3) Ibid. IV. pag. 612. (4) V a U Max. J /L Cap. 7. ex. 2, rnos fibi colligerent , belJumque gerere posfent, *Mulieres miile ec quadrimrentas diciores de* iignarunt, quas eogere ttudcbanc* ut bona fua profiterentur , ac fin^ulae tantura ad belli appa*- ratum tribuerent, quantum Triuinviris placuis- fee, Muiieres iilae . hancce iniuriam aegerrirne fereares , viri alicuius patrocinium frustra quae- liverunn, Triumvirorum cognatas adierunc, fed -a Fulvia Antonii uxore repulfae fuerunt. Ipfae igiturfuain caufamagereconftituerunt; Horten- fiara, celeberrinii Oratoris Hortenfii filiam, fibi ducem praepofu^runc; in forum usque ad Tri- umvirorum tribunal fe contulerunt, ibique hunc in modura intrepide Triumviros allocuca fuit Hortenfia: Quod nos decebat, opis vestrae egentes, ad cognatas vestras canfugimus; quod vero non decebat a Fulvia pasfae, ab ea coactae fuimus ut iina forum peteremus, Vos nobis iam ademistis parentes , filios , maritos , fra- 5 , tres , crimeri illis imponentes, quod laeli fids ab iis : fi etiam opes nobis auferatis, ad ea f> nos adigetis , quao nee genus nostrum decem, 9> nee mores, nee fexum muliebrem; fi quidem ? , a nobis, prout a. -vlris iuiurjam 'vos- pasfos dicacis, nos etiam ut illo.s profcribice : quod li mulieres neminem vescrtun hostem . iudica- verimus, ijequq cuiuscjuam acdes diruerimus. 57 ^ nut exercitum corruperimus , aut aliqlietti coegerimus, ut magistratum honoremve al- teri concederet; cur poenarum participes fu- mus, quae ab iniuria alienae fuimus? Cur tributis gravamur, quae nee de magistratibus, ,> nee de dignitatibus, nee de praefecturis con- ? , tendinitis , nee de republic^ adminiftrandil , de qud vos tantopere pugwads. An, quia bel- ?> lum inflare dicicis ? at quando defijerunt bel* ,, la? et quando tfibuta a mulieribus petica )7 funt, quae inter homines ipfarum naturd ab ^ omnibus func immunes? Matres nostrae ali- quando fupra istam naturam tribuca tulernnt; quum . totutii imperium, ipfaque urbs pern , v culo verfaretur, Poenis prementibus : tune 5 , etiam ukro conculerunt tributa, idque non ex agris, aut villis, aut pecunia dotali, aut ae- dibus, fine quibus ingenue non vivendum est $ fed ex folo mundo muliebri, neque ad cer* i, turn cenfum, neque propofitis indici prae- ? , miis , neque ob vim ac necesfitatem V fed quantum ipfis pJacueric. Quid autein nunc imperio vel patriae dmetis ? Oriatur cum Gallis Parthisve bellum , matribus ad patriae 55 falutem non deteriores erimus: ad bella vero 5, civilia, neque tributa dabimus, neque openi vobis feremus inter vosmet dimicantibus. ,, Neque enim Caefari Pompeiove tributa tu- it limits ; neque Marius , neque Cinna eo nos *, coegit; neque Sylla patriae oppreslbr. Vos autem rcnipublicarrt eonftituere pr.ofi.temi- m. . Dolendum profecto * Hortenfiae oratioiieiii noti fcifi Graece nobis apud Appianum exftare, eam^ que non integram ad nos pervenisfe. Qiialicum- que vero ratione nobis innotueric , fads inde in- telligimus, qu^nt^ fordtudine , quantaque far cundia, Horrenfia ilia Triumviris ea expolue- rit, quae viri illrs palam facere non audebant* Quis miretur, Triumviros molesrisfime Hor.- tenfiae verba tulisfe, ac iusfisfe^ ut mulieres a tribunal!' fubmoverentur ? Adftantis mukitudinis clamor Triumvirorum apparicores cohibuic, quo rrJniiJ* illud mandatum exfequerentur. Triumviri coacti fuerunt, uc in crastinum drcm rem difFerrent, ac dein mille ec quadringentaruiii mulierum loco, quadringentis tantum dicisfimis praefcripferunt, un triburum ipfisconferrencfi^ Sic foeminae', dum viri triumviris ir.orem ge- rerent, eosque adularentur, illis refistere aude- bant; illorum conamina avertebant, ac mag- nam efficaciam in res publicas exercebant* (i) A pp. Al. If. pag. 608, Vtl* U**.rtfb C. 3. C '59 ) S 6. Bellum Perufinum* Varias confideravlmus foeminas Romanas , per filios, maritos,, aliosque multa efficerenc* quae civitatis Romanae conduionem, five im- mutarent , five confirmarent : iam vero ad foe* minam acccdiraus, quae per fe ipfa plurima peregir. Accedimtis ad Fu 1 v i a m , M. Antonii uxorera* Haec mulier, ut ait Plutarchus, non lanifi- cium vel domestica negotia curabac^ neque virum privatum regere cilpiebat'. unice fludebac ap%Qvro$ ap%Wt xw Spartiyovvroe spaTyysiv CO* Primum Clodio , quern Milo trucidavic , deiti Curioni, qui cum legionibus a luba in Africa deletus fuit, tandem M. Antonio nupfir; va- riis iam ante opportunitatibus, rebus policicis fe immiscuerat , genioque fuo indulferat, ac profcriptionis tempore, quam modo memoravi* mus, atrocisfime faevierat. Ciceroni's capuc, ad ipfam allatum^ omni contumelii afFecic, uc mortuum etiam puniret, qui et Clodio et" An- tonio inimicisfimus fuerat (2), Rufus quid.nn Ful- (i) Pint, vita A nt o n ! i pag. 920. (s) D i o C a s f. XWIIL pag. 3. C tulviae pridem aedcs fua&, et opportunas, veil- dere noluerat ; tune vero * quamvis illas ei con- cesfisfet , profcripcus fuit. Huius caput ad An- tonium ac dein ad Fulviam adducmm fuit,, quod ilia ante istas aedes exponi iusfir, ut cui- que inriotesceret , qoain ob caiifani Rufus in- ter profcripcos felatus fuisfen (i) Pari ratione* mulcos mdrte affecit Fulvia, Antonio num- quam cagnitos. Maxiwe vero c'Onfpicua facta fuit bello Perafino, cuius ipfam auctorem cer- nimus. Ppstquara Antonius atque Ocfavianus ad Philippos Bruturn Casfitimqiie devicerant, fuam auctoritatem firtnavei'anc', atqlie imperiuni . inter fe dividerant', Antonius in Orientem fd contulit, ibique amoribus Cleopatfae corrup- tus, inertem et lascivam viVe'ndi rationem in- fHtuit. Cum ilia Alexandriae turpiter tempuS trivit. Interea L. Antonius, Triumviri frater ^ et P. Serviliiis Vatia Ifauricus Romae confu- lari mtinere fungebantur, fed re vera Fulvia Romanam civitatem fegebat. Ilia enisn , cuiuS Ulia Clodia Octaviano in matrimonium data fuerat, tamquam Octaviani focrus , atqtie nritonii uxor, Lepido ob ignaviam nihili habito, fum- md auctoritate pollebat. Neque populus, n^* que Senatus aliquid flatuebat, nili Fulvid pro- ban- (i) A pp. Ai, ir.p*g. 606. Write. Quum L. Aritoniufc triumphum agere cu- peret de quibusdam Alpum incolis devLtis, as- fequi iilud votum non pocuit, quanldiu Fulvia ei refisteref; Fulviam vero deprecatus^ istaque annuente, tnurnphiim impetravit. Sicfpecie qui- dem Antoniiis de victoria ^ quam prae fe fer- ; ret, triumphum egit, fed re vera Fulvia ho- nore afficiebatur eft triumphabat ; praeftat enira triumphandi facukatern alicui concedore, quam isd facukate ab alio accepdt* triumphum age- re (i). Dum Fulvia Rorrtae tancam exferebat aucto- ritatem^ Romam rediit Octavianus, quern pri- niurn flbi devincire conata fuit ; deinde bello opprimere ftuduit, ut iniuriam , ab Oetaviano acccptam , vindicaret, ac fimul Marcum Anco- nium Ro;nam revocaret, eumque a Cleopa- trae amoribus aver,teret; Octavianus agrorara divifionem infticuere eupieban inc^r fuo^ ac IVIarci Antonii militesv quemadmodum antea; cum i.s'to paccus f.ierat, Fulvia contra con-, tendebat: (ibi. Lucioque agros Marci militibus esfe dividendos; isdque ratione eontroveriia-n cum Occaviano ordiebatur. Quum vero Qcta- vianus agrorum dominos, quos militibus con- cedcre iiatuerat^ plurimum exacerbasfe; y Ful- via CO D i o C a s f. XLflll. pag. 240* L c via et Lucius hisce fe adiunxerunt; tiorum caufam adverfus Octaviamim fusccperunt, mi- 1/tibus interim os'endeutes* agrorum divifione lion opus esfc, fed hosriuitl bona optime iilis concedi posfc. Hisce Fulvine Luciique cona- niinibus Octaviantis in nnglistias adeo adductus ftiit, ut pacero cum illis componcre ituderet* 111! vero laero fuccesfj freti , Octavianum non nndiverunr, fed bellum adverfus eum fnOrnxe- runt (i), Fulvia Praenesten occupavic, fe- mtores et equites fibi adiunxit^ cum istis con* iilia inivic, ' edicra propofuic* gladio fe accin- xit, militibus iiifignia dcdit, concionem faepias inter isros babuic, viriliter on;nii peregit (2). Sed belli eventus Fulviam .fefdlit; pose va- rias contentiones et excuriioncs, (quas hie ex- ponere lonjnim forer) Occavianus 1 ucium Pe- rufio continuic; pose gravcm obfidionem , ur- bem fame conflictam cepir^ Lucium devicic^ Fulviam coegit, uc fuga fibi libcrisque confule- ret. Ad maritnm fe ilia ccmulit, eique Achcnia obviatn vcnit (3)* Marcus Anconius autern Fulviam tanquam belli Peruilni auctorem m- (0 D I o C a s f. 'ZLVIIL fag. 241 , (2) Ibid. p*g. 243. (3) A p p. A U /^. pag. 701. . C '63 3 cr'-epabat* illamque delude, Sicyotie tem, non curabat. Ambitiofisfima mulier aeger- rime istas querelas tillh.; prae moerore'apfa iibi mortem accivisfe creditor. (i> >Hac raorte caufa iublata fuir, quae belio Brundufino, inter Octavianum atque Marcum Antonmnu :origi- hem dederat, ac brevi-pose pacem ill( ' inter 1& compofuerunc (2). Sic Fulviaith Gonremplati fumus ^ quae tan- tas mrbas in cbiiaie Romana excimtemr^ qua0 belli Perulini ipfa exflitenit auctoi-'j iacoque belium Briindufinum pepererat. Nunt tcro ad dias foerriirias 'progrediinnr, quartim efficacia in res Rftrnanoftim polidcas bella nori exci- tavit, fed pacera atque concordiam peperic. Confiderandue nobis rcscunt luiia, Marci Anto- iiii mater, ec Octavia Viri eiusdem uxor, Oc* taviani (bror. I u 1 ia y praertandsfima miiiier / Awtfnio Cre- tico nupca fuerat, qui nimid liberalitate facile abreptus , acefrime ah uxore obfervabatiir, ne rem familiarem corruinperec. Quum alitnmndo fcyphnm argenteum amico egenri clancnlnm de- disfet Aritottius , ftatim luliu % aedes - pcrkistra- tit, omnes de isto fcypho inqnifivit, donee (i) A pp. Ai. tr.-.p*g. 706. (2} Plutarch, vita Ant. pag t L 2 C 164 ) opuv xKteKufaovf&v TVIV yvvotlxK , rem con* ficeretur, uxorisque confenfum precaretun Post huius Antonii obitum, luliara uxorcm duxit Cornelius Lemulus, quem Cicero inter Catili* nae coniuraros deprehenfummorte dammm ,'i> Filium IVL Anconium furrtiM curd edncav.r I r i* lia, ac per tocam vitam magnam vim in ilium exfcruic. Tempore profcripj'onis L Anconium, triumviri avunculum, cuius necem Occuvianus postulaverat, aedibus fnis fervaviti Centurio* nes earn diu revpriti iueranc* tandem vero eius aedes intrare conftkuerunr, uc Luccei'im inde prorraherent. Isco propoiku cognico, lulu in forum fe contulit , Triumvirortim tribunal adiit, ipfa fe indicavic, quae Lucceium recepcrac^ quae poenani eandem meruerat. Antonius il* lam reprehendic, quae opcimam fororem ma- gis quam probam matrem fe^praeflitisfet; at- tanien morem illi gesfit", avunculum . ferva- vie Ca). Bello Perufino flagrante , lulia Romam re- 3iquic, ad Sextum Pompeium in Siciliam con- fugit, qni amicisil.ne illam excepit^ eamque emific, ut filium M. Antonium cum ipfo con- ci- (i) Plut. vita Ant. pag. pi 6. A. B. '(a) A pp. Al. IV- pag. 611. D i o C a s f. XLV1L a. 221. C ciliaret (i). Sed maip.r luliae fuit efficacia in Qcuviano cum iilio M. Antonio conivingendo. Posr Fulviae obi turn optima oriebatur oppor- tunitas, qua Octavianus cum Antonio pacem de- nuo conipoiTeret, - Um'que confoederationem cupiebant, jpfi vero ad illam ppimum accedere vercbcintur, Cocceius igitur, utriusque aniicus ad .Julia ' fe converti?, cujus intercesllone ad concordiarn reduci posfe videbantur. Neque fpem Cocceii iefellit ev^nais. Julia precibus corifiliisque mis a,b Antonio impetravit, uc ami- citiam quin Octaviano iungeret (0, Hanc amicidam diu quflodivic Octavia Octaviani foror , isto temporre M, Antonio in ipacrimonium data. Quum pose Antonii de Parthis victol-iam , inter fratrem a|:que maritum li ran leas quaedam exorta esfet, (cuius caqfam veteres non accurate tradiderunt) Qctayia prohi- buit, quo minus ista in bcllum tranfiret, Au- tonius trecentarum navium clasfe in Itajiam teten- ; Quum t\d marittim navignre conftituisfet Octavia , at- que "Athenas venis'fet, literis'ci mandavit Anto- mus, ut illic pracftolarecur. Atculerat autem Antonio vestes permultas militares, plurima iu- Ti) Plut. vita Ant. p. 931. 5)32, A* A pp. Ai. ^i pag. ?z6. C 167 ) , pecuniam, dona dncibus ami-eJsqiie tri'm* enda, niilhes praecerea bis mille dilectos; idque Nigri cunsdam ope Antonio fignificavit. His compertis, maximopere verebatur Cleo- patra, ne Antonius Octuviae- fese traderet, ip- farnque defere'-et. Omni ope nifa : fuic, ut ab tixore ilium- avercerec; idque' canto fuccesfu per- fecit, nt Oct-via coBtemp'tus' impatiens Athe? nas reliquerit, ac P.amani .redierit, Domnm reverili , Oc tavianiim facilUme pff'r- movcre potui-.fet, ut iniuriam (orori illatam viri* dicaret, et arma adverfus Ant'on'um fusciperet. Octavia vero vin die tarn nort ' fpiravic ; -fratrem oravit : ut rebtis fuis mm nioveree'ur , nili zlri de caufU Antonwm hello petc're coniiituisret. Antonii aedes, proutsintea, inhabitavic, einsqtie liberos ex Fulvia natos praeclare educavit. Ann- cis Anronii , honoresant munera iibi cupiend'bus , ab Octaviano impetravic quae posrulasfcnr, Is- td ratione effecit, ut ipfam honore acque air>orc omnes profcquerentur; at - maxime -Antoninm i contemherent, qui talem fpcrninam Cleo'pacrao postponeret (i), Ille vero ma^is magiscjue XHeopatrae fubiecrus fuic, ae tandem egregiam repudiavit, quaQ i(} imprimis CO PUtvnV^ 4///, 940, p^T, 4* .belli intcsrini caufam ipfam fieri invitara Dirupto cnim vinculo, quod Qctayia inter ma- rifum et iratrem fervayerat, Octavianus Anto- nium atqae Cleppacram bellp petiit, tandem ad rtctium eos devicic, bellis qiviiibus finem impofuit, Imperatoriam d'gnicateiTi adeptus. esc, fplus Rp^nanam ciyicacem gubernavit. taque iam ad finern p.erduxJmus, quae de foeminis Romanis, bellornm civilium tempp- ribus, disquirere cupieiunjus. BciJa qivilia ina- xime inljg.iia notav^mus, ac tcmpusa proxime cum istis coniuncta percurrimus, qt foen inas depingeremus ., quae his temppribus in res Romanoruqi polin'cas vim ec efficaciam habue- runt. Pose takm disqui^rionem cuique fac : le pa ebit fo minasapiid Rpma -us, in rebus eorum poluicis ., isco fpat a nTaximas egisje partes. Foeiiiina primam bellis ciyilibus anfam dedit. Foeinina Marium fcr^Tiylt, qui rantas deind^ '.tnrb: ; ;i in p pa ea S a h itia ! Ve t u r i a Go- riolani et A'g r i p p i n a Neronis marer ! Quancum intercut inter prirna Romanorum ten. pora, quibus portenturn ci dcrtcur, fi foemina caufam (iiam in foro ipfa egisfet f i ) , et II o r t e n f i a e aetatem ! Quantoncre inter fe differunt priora Romanorum faecnla, quibus , ad Tarquinium uscjue Superbum, nuJlae mulierum rixae innotuerunt , nifi T h a 1 e a e Cuiusdarn, Pinario nnptae cum Gegania focru Jicigantis &), et belli Catijinarii fpacium! Quan- (i) Plut. v$ta Nitmae f, Ibid, topere discrepant antiquae Romanorum mullet res, qulbus vini tifus interdicebatur CO' Hcec ea- rum mores variis : cemporibus admodum varii ftie- rinr, nonriulla m jis omnibus infignia apparent, quae Romanariirn foeininarum indolem conilitu- line, Neque ctiam ad istam : indolem cognos- cendam, necesfe erit, ut quaslibet foeminas attendamus, qn'aeTnde a Rom'uTi iisquo ad [usti- niani tempera- exftiterunt , nbbisqtie innotue- runt. Front in gcnere indoles :f: R-omana ex iis facculis maxime cognoscitur, qulbus ad' vi^o- Tern fuum pervenerunt Roman! ; ; ita et ioemina, rum Rornanamm, jngenium 'ex isto fpatio op ti- me' intejligitur, ' Nos igitur ad earmn characterismum conflci- endum plqrima adducemus excmpla foeminaruriv ex istis tcmporibus, quibus iriaxime viguerune Romant, pancisfima vero ex Regum faeculis, vel ex Impen t oru m aetate. Poeiriinae Romd- nae nandum pervener?,nt ad^'veram foemfnae ma- (1) Vai. M. L Cap. 1. 5. (2) P 1 u t. 'vita ' Nnmas p. 76. V : al, M.H.Cap.l. ex. ^qui annum .C/.C.^s (3) lu venal, -fat, ff. C 17* ) jfiarumatero. Prduti genus humanum fen (i in .fenfimque ad perfection.em tendit, fuoque pro* .gresfu cuin.slibcr hominis progresfum ad mow. fitarem _rcfert; fie ctiam foeminae aptfd var.ia? genres, vams cuiusjibet foerninae aetates exhi- Ipcnc. Gens Romana a4 maturicatem istam ma- iores f^cerat progresfus, quani varii Orientis at- que Graecioe popqJi. Se4 multa ndhuc in ilia dcfid-.rabantur, quibus Germanicae gcnte^ adeo praciliterunt. In foeminrs Romanis in ge- ncre ea nondum cernebatur humanicas; non- ,dum aderat fcr.fus ille nobilior^ quibus focnii- nae vere Germanicae excellunc, Vigebac ip foeminis Romanis iumma fortitude ;_ fed in.au- daciam fubir^de ijla ec ferociam vertebatur. .Flagrabanc in eorum animis hanoris gloriae* que ftudia; fed coniuncta hacc fere erant cnm pari ambjtione et dominnndi cupidicatq. gingula, exemplis quibiisdam illustrenut?. I. Primurn .fortirudini? dpgumencura praebent inulieres istae S a b. i n a e , pmniura Romanarum inatres. Bellicum (Irepitum non timences ia .rnedias aefcs proruunc; ab alte^ parte mariros, $b akera patres precantur, ut bello fircm im- ponant, eaque forticudine ad paceni utrosque con- iungunt (i y \ Cloelia, Valeria (i) Plut. vit. Rm.p< 2$. L jv,/, Cafr 13 iilia-y fociaeque caeterae, Porfennae obfides da- tae, intrepidae custodes trans mare efFugiuiH(i)A V e t u r i a , Coriolani mater V o 1 u in n i a , eius uxor, Valeria Poplicolae foror, phmmaeque nobiiisfimae matronae urbem ipfae egrcdiUntur, ad hoscem Conolannm fe confcrunt, eumque precibus et confiliis permovenr, ui paccm cum Romamy componac (2). Muxiine etiam foe- minarum Romanarum foriitndo atque conlhn- tia fefc exferuenmt , quum legis Oppiae abro- gationem petereim Matroriae nulia nee auc- toritate, nee verecundLl, nee imperio virorum, contineri limine pocerant; omnes vias urbis, aditusque in foro obfidebanc; viros ad forum defcendences rogabant, uc Oppiam legem ab- rogarent, qua mulierum Juxus nimis coerce- batur. Undique mulieres confluebartt, uc iscud votum asfequerentut 1 , Confules . Praetores, a- liosque Magiscratus adibant, et rogare audebanc* Qunra M Porcius Cato, Confulum alter, ve* hementer rnulierurn infolenriam increpasfet; ac L. Valerius, Tribunus plcbis pro derogandi lege Oppia disferuisfet , postero die plures e- tiam foeminae in publicum prodienmt; isto- rum tribunorum ianuas obfederunc, qui ipfismo- rem (i) Plut. vit. Poplin, p. 107. O) Plut. vit, Ceriolani p. sap, C '74 ) gerere nolebant ; nee ante abftiterunt * qu'am abrogata. esfet lex perodiofa (i). \ idimus intrepidam istam S e.m p r o n i a m * quae , nee populi ftrepiiu* nee magistratuum minis conftanciam remittebat; Terentiarru T u 1 1 i a m qn e , q'uas Cicero foftiores noverat , quam quemquam virum (2); Porciafn^ quae ipfa iibi femur vulnerabat, ut forcjcudiilis fuaa periculum facerec ; quae mortem airocislV- mam fponte adibar^ Obfervavimus Apuleii uxorein, ac Thuriam, Lucretio nuptam^ quae fua virtute maritos fervar'unt. Eadem conftancia Sulpicia inatris euftodiani efFu- git; ad Lentulum, maritum fe contulit ^ fu* gaeque comitem illi fe praeftitit (3). Ani- madvertimus ad H o r t e n fi a m , caeterasqus inatronas Romanas^ quae ipiae Triumviro- rum tribunal adiemnt, caufamque fuam optime defenderunt. Pari conftantia Amaefia Sen- tia, et Afrania, Licinii Buccionis fenatoris uxor, ipiae caufas fuas coram Praenore perege* funt. II- Li v. XXXff. Cap. i & (2) C i c. Ep. ad T e r e n t. 7, V a 1. M. /7.- Cap.7. ex 8. c 1 75 y If. Eadem vero foeminarum Ramaftariim for* tituclo in ferociam, atrocitatc'm et crudelitarem faepsnumero vertebatur* Abhorremus Tul- liam, Servii Tullii filiam , quae fororem, ma- riti frarrem, tandem patrem necandos curayit^ ut ipfa lib! Tarquinioque Superbo regiam ac- qnireret auccoricatem ; quae per patris corpus carpentum agere iuslic^ uc genio atroci indul- geret (i > Stupemus ad Livii testimonimti , (quod ipfe falfum volebac) eiusdem anni ipatio centum ec quinquaginca matronas veneficas Romae depre*- henfas fuisfe (2). Terrcmur detectis. iscis Bac* chanalibus, quibus discrimen otnne pudoris ex* linguebatur; quibus fid u rcstes, falfa figna ac tebtimoiiia , venena, intestinaeque caedes para- bantur; quibus" jlli necabantur, qui fcelerum participes esfe nollent ; .quibus D u r o n i a Ae* buriunl filium corrumpere fludebac ; magis au* tern eo terremur, quod foeminae hisce festis tnaximas egerint partes (3).. Horrorem nobis iniicic P o m p o 11 i a , Quinto Ciceronis fratri nupta, dirisfimo fupplicio Phi* lologum afficiens, qui occultum Ciceronem pep* cot* (O Liv. 7. Cap. 46-4.8* CO Llv. mi. Cap. 1 8. 0) Liv, xmar. c^. s- 1^ cusfbribus indicaverac (i); nee minus itro. isilma ilia, mortuo Ciceroni Jinguam evel- lens, quod fupra attigiiriUSi Odio inccndimur in Salasfii^ Sepdmiique uxo- res, quae adverflifiis ipfad maritos prddunc (a); alias quam plures ob eandem atrociEatem dam- namus, quas onineS hie memorare necesfe non eric. III. Ad alia enim progredimur, qtiae fde- minarUm Romanarum ifadolern rriagis exornanc. Foerairiae Romanae fumrtid gloriae cupidicate, maximo honoris ftlidio confpicuae fuerunc; Quid magis eo adegit Lticretiatt^ tic Vio- lei-cas fihi manus inferfec, quam fumma hono- fis cnpido? Amisf^ pudiciti^, mulieri nihil falvi esfe flatuebat^ ideoqite vicae finem fibi ipfa impofim (3% Sumraus ad gloriam ardor clucet in fororibus tnrisque Fabiis; quarum natu minor aegerrime tulif fororem maximo haberi boncfre , propter maritnni patricium, eumque milicum Tribunum ; ipfam vero, quip* pe vir6 plebeio nnpcam, huius honoris ex- pertem esfe. Pacri dolorem fighificavit ^ isto^ que modo perfeeic, uc propediem Piebeii iscos ma- (O Plut. vlt. Cic. p. 886. (2) A p p. A 1. Lib. IK pa** 602 , Liv. /. Cap\ 58. C 177 3 fiiagistratus capesferenc , qu'os antea Patricii fibi Vindicaverant (i). Eandem laudis aviditatem bptirne demohilrat certamen in facello Pudici- tiae patfidae, euius Virginia auctor fuic. Virginiam ab isio facello arcuerant matronae. parriciae, qnod e Patribus ennpfisfet... Ilia ve-. rb Pudicitiae plebeiae aram facravic, mulieresr que plebeias hortaca esc, uc fanctidres etiani- ec casciores istam colerent; atque hoc .m'odo praeilantisiimam aemulationem inter ordinis u- triusque foeininas inftituit ("2). Varias foeminas eodem ftimulo ductas antea contemplati fuimus; Corneliara, Graccho-, r'tim matrem, quae per filios maximas libi lau- des quaerebat; Antistiam, Claudii uxorem, quae Tiberii Gracchi affihitatem vehementer cu-. piebac ; V a 1 e r i a m , quae Syllae matrimonium fummo ftudio petebat; Catonis filias atque fo- rores , quae Pompeii Magni californium IV. Istud vero honoris ftudium coniunctnm fere fibi habebat magnam dominandi cupidinem? fummum ad aiictoricatem ardorem. M. ille Por- GiusCato, optirae foeminas fui temporis nove- rac, (1) Liv. FL Cap. 34. (2) Liv. X. Cap. 23. 1 t. viti Catonis, Min. p. 773. M 5 , 5 , ( '7.8 5 *at, tamquam honoris avidisfimas, ac doininan* di cupidisfimas ; optime principia tcnebat, qui- bus nitebacur magna ilia fedicio dc lege Oppil abrogandiU Mulieres veram illius caufam ita* exponentes inducic: ,* Ut auiro et purpura ful- geamus; uc carpetnis, festis profcscisque die- bus, velut triumphantes de 1-ge vied ec abrogatd, ec captis, et creptis fuffragiis ves* ? , tris, per urbem vectemur: ne ulltis modus ?9 fumpubus nee luxuri^e fit ' (ij. Viros Romanes hunc in modum increpat: 91 Si in fua quisque nostrum matrefamilias, Quirites! 5 , ius et maiestatem viri retinere inftituisfet, 5 j minus cum univerfis foeminis negotii habere- mus. Nunc domi victa libertas nostra, im- potentid muliebri , hie quoque in foro ob* 5, teritur et calcaturV et quia fingulas fustinere 55 non potuimus , univerfas horremus ^2). Plutarchus eiusdem Catonis nobis fervavit ef- fatum, initio nostrae disquifitionis notatum> quo yvvaixcxpuTfav maxiine increpavic (3^* 5 , Omnes homines, ait, mnlieribus imperant; gens nostra omnibus hominibus; nobis vero mulieres. " Ex variis hisce fententiis patet , Ca- (0 Liv. XXXW. Cap. 3. (2) Ibid. Cap. 2. (3} Plutarch, vita P. C a t o n i s p. 340. . Oatoiienij acutisfimum ilium iudicem , et gld- Hae, et auctoritatis cupidinem in foeminis Ro- manis obfervasfe. Post aliquot faecula, pari niodo Severus Caecina, quum cenfuisfet, ne quern magistratum *, cui provincia obvenisfec, uxof comitaretur, foemitias Romanas vocavit: 4, non imbecillum cantum et imparem labori- .^, bus fexum, fed, fi licentia adfit, faevum, to ambitiofum,ppcestatisavidum " addiditetiam.: -5, Yinclis exfolutis, foemtnae domos, fora .^, jam et exercitus regerent " (ij. Sed viro- rum placitis non tantum infistamus , ipfas. foe- minas Romanas denuo attendamus^ ut domi- jiandi ciipidisfimas illas cernamus. Si plures Romanorum epistolae ad familiares nobis fuper- esfcnt.; fi domcstica Romanorum vita accu- ratius nobis expofita fuisfet, plures prbcul du- bio foemiuae . nobis innotuisfent , isti Pompo- niae flmiles , qnae ex Ciceronis ad Atticum litteris, domesticae auctoriratis avidisfima cog- noscitur* P o m p o n i a , Attici foror , Quinto Ciceronis fratri nupta, inaritum maxima acer- bitate vexabat ; nifi ipfa omnium rerum domes- ticarum confcia fieret, hospitam fe aiebat; ipla omnia curare cupiebat, caeteroquin, neane ad inenfam accedere, neque cum Quinto dormire vo- (0 Tacit, .dun. HI. Cap. 33^ M 2 C 180 ) volebnt (i)* Terenciae, luliaeque Anto- nii matris, domesticam auccoritatem notavimus^ ac multa* alia istius dominandi cupidinis indi- cia vidimus. JVJatres in genere apud Romanes in filios magnam vim exferebant. Pauca offen- dimus patrumRomanorum exempla; qui a filiis, auctoritate pollentibus, aliquid impetraverunc ; plurcs aurem innotescunt matres, quae filios, fummis niuneribus confpicuos, fuis pracceptis regebant. Cognovimus V e c u r i a m , Corio- lani matrem, Gorneliam Gracchorum, Au- re Ham Caelaris, Serviliam Bnui , Atiam Augustij luliam Antonii, aliasque, quae ] per totam fere vitam fiJios rexerunc, atque per iilos dominandi ftudium exferuerunt. Inde etiam Romani Muc'iam, Sexti Pompeii inatrem, adi* bane; ab ed postulantes, ut filium cum Octa- viano ec Antonio cbnciliarec (2). Summa do- ininandi cupidine cernicur quoque Livia, Oc- taviani uxor, quae, isto regnantc, plurimum polluerat, eiusque confilia rexerat Cs)- Post- quam vcro ad imperium pervenisfec Tiberius , Liviae filius , Livia omnia agebac, quafi ipfa impe- rio praeesfet ; maiorem fibi > quam filio , potesta- tern CO p. ad Att. y. r. ^2) A p p A 1. 7. pag. 712. (3) Dio Casf. LP. pag, ?$, So. C 181 ) tern vindicabat, quia filium ad imperium evexe- rat CO- P ar i indole cernuntur utraeque isjae Agrippinae, Germanic! ct Clatidii uxores, ajiaeque istius aetatis mtilieres notisOmae. Caetenuii a poetis maxime exagitari folet haec Romancirum mulierum dominandi cupiaitas. Gernimus Cynthiam illara, quam Properti- us ^celcbravit, quum arnicum inter alias pucllas convivantem deprehendisfet, fumma aiidacia is- tas expellentem , .ipfumqne verbcranrem : v iwn 9? Cynthia gaudetinexuviisivictrixque recurHt* Et me a per v erf a fauciat or a mamt: 5, Imponhque not am collo, worfuque crueniai : : Praecipue ccuks\ qul meruere , ferit. Indixit leges. Respond* , Ego kgibits itftfri Riferat impe rfo fact a juperba dato '* C 2 > - Ovidius ma^ime amatodbus commcudat, uc simatis puellis opportunicates praebeanc, quibus ambicionem et do.:rJnandi cupidinem exfcranc, Libert as alicul fuerit promts fa tuorum; Handymen a domlnd fac petat ille fu*\ Si poevatn fervd i fl vln.cula faev-a remittis ; Otiod facturus eras 5 debeat ilia tibl* CO D i o C a s f. LF1L pag. Propert. IP. /, 8, v. 63-^, 81, Utttttffi tua fit : tluihis danetitr amlcae. ' ' P'erde nlhil: panes ilia potent is agat (i), ' Puellae apud varies boscc poetas Temper oo l currunt, tamquam dominae, quibus amatores' fubmittuntur, Audiamus Tibullum (2^: Hie mihifervitium video , dotninamqtie paratam^ . ,, lam mihi liber t as ilia pater na, vale" Eddem ratione plnrimis locis foeminae propor nuntur , quibus hancce disqulfitionem nimium producere non licet. Sufficiat nobis historicis maxime documentis declarasfe, quibus potisli- mum virtutibus, quibus item yitijs infignes fue^ rint foeminae Romanae Plurima prpfecco huic disquifitioni defutura veremur, quae Indices clarisfimi atque perfpi^ cacisfimi in ilM defideraverant. Attamen iis il-? lam exbibere conftituirnus, fore fperantcs, nt, quamvis vires defuerint , nihilormnus fit laudan- da voluntas. CO Ovid. Art. Am. II. v. 289 2 (2) Tibull. //. El. 4. v. i. 2. NICOLAI THOLEN, IN ATHENAEO FRAN&OIJERANO MED1CINAE STUDIOSI RESPONSIO, A D \ QUAESTIONEM HIS TORI CAM, AB ORDTNE PIIILOSOPHIAE THEORETICAB ET LITERARUM HUMANJORUM , IN ACADEM1A RHENO -TKAIECT1NA , PROPOSITAJM, 3, Guam vim habuerunt apud Romanos foemi* nae in res eorum pollticas , bellorum civi- Hum temporibus ? Adilclatur huic disqiilfi* tioni foeminarum Romanarum Characterit- rs Y.&I TO f&VW Swj&tfifi' Eurip. Heracl. vs. 477, ' - i ' ^ ^. ufv * * ,; ' Ql uupi in, ajiimum meuiii ind.ucerem , pro vi- ribus meis refpondendo. quaestioni hiscoricae, in Academia illustrisfima, Rheno-Traiecdna pro~ pofitae, pe.rieulum faeere, rb in magnis vpluisfc fat est, itiveni :praOfertira, me. inftigasfe. luben- ter profiteer. ,-Neque enim, ubi opus aggresfus cram , me illud ad finem perdu cere posfe , ari'o- ganter cogicabam- , Subblaudiabatnr autcm mihi cogicatio, me quoque certamen literarium nobU Jisfimum inire. Abfolvi :etianl disquifiuoneni , et labor hand initicundus -.fuu; fed longe abest, ut existimem , me ita opus a.bfoM s f c i ut de pal- raa baud omnino desperandum certamen .aggredi posfit; at, ubi defuere vires., fuit tamen laudan- da voluntas. De ' operis. mei r-atione njhil praemonendum / habeo. In disquificione ipfa de/ /foeminarurn vi ^ apud Romanes, ordine chronologico, quantum apte hoc fieri posfe mihi vidcbatur , procesfi , postquam de temporb opportunitate ad vim mu- lie/- , C 18* ) liebrem, bellorum civilium temporibus, augen- dam, nonnulla praemonueram. Characterismum praemictere baud inutile credidi ; nam cum de moribus ec indole foeminarum Romanarum no- titiam haberem, rectius dc vi 1st arum foeraina- rum in res politicas me iudicare posfe putabam, Existimavi autem , non tantum disferendum esfe de indole mulierum, uti fueric civilium discord!- arum tempore , fed generatim de antiqua , eciam ante morum corrtiptionem, agendum esfe. Pri- mum fpeciatim nonnulla de matre Gracchorum Cornelia confcripfcram ; ast ubi mecum repu- tnrem , illam ante bella civilia .floruisfe , atque im proprie ad disquiiltionem propofuam non pertincrc, ut de nobili ilia matrona agerem , hncc itcrum, brevitatis ftudio, abftuli atquc de- icribehda iibrario non tndidi. Utut eiic laboris m'ei eventus, hocce certc lu- crum-'indc iam tnli , quod amoena exercitatione nnilta didicerim, mulcaqiie, quamvis minus rec- te, in- historia Pvomana perfpexerim, quae for- fan non ita intcllexisfem , nifi Academiae nos- trae Celeberrimi Viri quaestionem hancce de foeminarum vi in res politicas, licerarum ftudi- ofis propofuisfent. . P4RS PARS P R I M A, C A P U T P R I M U M, FQEMINARUM ROMANARUM CHA- RACTERISMUS. R .omani, antiquisfimis temporibus , multarum rerum indigent'es , iis virtiuibus clari fuerunt, quas omnis recens exorta civitas cives exercere iubet. Mores , luxu nullo corrupt! , quamvis rudes (i_) , gravitate taraen quadam infignes fuere : character enim popularis in fumma fim- plicitate ^2) , ad eas facilitates virtutesque componebatur, quibus e parva magnam Ro* mani reddiderunt rempublicam. Erant ani- mo CO Cf. Fergufon, Hift. of the Rom. Rep. I. ch. 1. png, 4- (2) Cf. Valer, Maxim. IV. 4, 6. Livitis XXI. 18. De monim -Romanotum fimplicitate lame disferuit Meicrotto , uber Sitten und Lebensart der Rom^r, Tom 1< P9g. 157. et ( 188 ) mo cj: corpora, ad labores prompt! et flagrant! erga pacriam amore, quo folum, quod habita- bant, turn amplhlcarent, turn validisfime de- fenderent. Hiscc ccrtc virtutibus primi Romae conditores civesque praestiterunt ; et pro cer- to affirmandum videtqr, raptum Sabinarum et deinde cum Sabinis fecutam focietatem , qni mores quodammodo emendates iam habebant, Romana quoque vicia emendasfe. Mores autem hominurn ru^is et ingulti iqgenu,- in fumma. etiam antiquitate , eo vitio iam laborasfe con- flat , quo dcbilior generis humani pars vilioris habetur pretii : flc ec Romani veteres, foemi- nas parvi faciebant; eorum faltem leges grave et iniquum onus fexui fequiori impofuisfc, ne- mo non rnecum affirmet (i). Parum equidem abfuit, quin uxores maritorum ancillae evade- rent,. quum ct praeterea mandatum ' eas presfe- rit, quo binas, foemineo fexui qualitarcs pro- prias , . ' (i) Foemina , nt res mobilis in mamim viri conve- uiebat : qui matriraoniorum contrahendorum modus fatis prpbare vjdetur, Romanes ne quidem inagui foc- minas duxisfe. Cf. Erncstus Spangenberg , Hist. Civile Roman, foem.in. fp.ecim. Seer. i. 8 et 9. pag. 27. fcq. Vid. porro Anlus Gellins , X. 23. Valer. Max. , li, :I, Cf.. Pionyf. -Hjallic, Lib. IH. 21. Plutarch,-, to comp. Lycurg. et Num. et Cicero pro JVUu:* 12. C 185* ) prias, domare coactae eranc, curiofitatem e loquentiam, ita ut, teste Plutarcho (i), de nc- cesfariis quidem rebus verba tantum, abfcnte marko , facerent. In bellis Temper fere verfa* batur exoriens civicas , qua de caufa pars ma-* ior civium cum exercitu in castris erac; eo igitur rerum ftatu vel necesfe fuit, foeminas maiorem rerum domesdcarum administrandarum partem tulisfe , quam illis tributa fuisfet, ra- done foeminarum dignitatis habita. Ne autem abfentibus maritis intemperanda en vicru inmo- dico praecipites /abirenc, legibus prohibimm fuic (2). Mulieribus fevere lie habids, pri* mo rerum adfpecm affirmetur, illas iugi intole- rantes, neque maritos neque patriam amavisfe: nam cum maritum pro domino , patriam pro er- gaftulo haberent, iure quaeratur, quid tandem maritos, quid urbis incolatum amarent? Roma"- narum autem rerum fcriptores plurima nobis tradiderunt exempla, quibus extra omnem du- bitationem ponicur, amorem atque lidem focia Jem non minus ac patriae amorem apud Roma- nas mulieres valuisfc. Ne autem longa rerum notisfimarum enarratione quemquam defatigare videar, fufficiat in memoriam revocasfe, quae a (i) In V. L. pag. 77. Edit. Xyland, . (2) Cf. Aclien. X. 7. a mtitronis Romanis , duce Herfilia,, belli Sablni tempore gcsta funt (i), et ad illam raatrimonio- rum fanctitatem respexisfe, qua quingentos am* plius annos inaudita Romae fuerinc divortia (2}* quac tamen ob levisfimas etiam caufas erant li- cita, ec licita remanebant, quum leges, duode- cim Tabularum aequiora paulo iura foeminis tribuisfent. Verum enim vero, li facta et eo- nun in mores vim accuratius conlideremus , diffi- cile intellectu lion est, wide iste foeminarum Romanarum erga coniuges et pacriam amor, quae quidem virtutes inprimis in Romanarum indole enituerunc, ortum duxerint. Si'mulac homines libertatem amiferufit, et vi- tam fervilem trahere coacci funt , unusquisque aut vi afflictam fortunam excollere conabitur^ omnesque nervos intendet, ut oppresfam liberta- tem rcstituat, aut Stoicorum more in animuni libi inducet^ fe nihil nifi rem parvi vel nulliua pretii anrifisfe ; corporis fervitutem fpernens^ dummodo, libera lit mentis cogitatio. Licet hi iugum minus urgens ferant, nihil impedit, quo- minus animus, fervili conditione presfus ^ a libe*. (1) Vd. Plutarch, in Rom. pag. sp. fcq. (2) Vd. Id. 1. 1. fub fin. comp. p. 390. Conferrt meretur Zach. Httber , Disf. Lib. 2. Disf. 3. pag. 288. cf* ctiam Plutarch. Quaest. Rgm. Tom. JI. pag. 267* ra fententia et cogitatione abalienetdr. Minus aucem molcstam it fervitutem existimabunt , quorum asfuevit condidoni natura , quique earn ab incnnabulis pas.fl funt; tunf nullus quad li^ berioris vitae flatus infcius fervum fc esfe do- leb.it. Facit autem efformandis moribus raul turn haecce fervitus et hoc quoque ad foemi- nas Romanas omniiio pertinere, nemo facile infitias iverit. Hae eniin, quandoquidem crane natae acque enucritae Tub legibus, quae mulie* rum Jibercatem circumrcribebant, diu ante nup* tias maritale imperium noverantet iugam iuuni, quad deccrec ita, aequo animo ferebant* Nam ciuum ,, per iuvenilem aetatem , macrum edoc- tae exemplis, anili prudentia, matroiiali gra* vicate, ec camen fuavitate puellari, cum vir* \ ,, ginali verecundia " (i), infignes iam es-fent, ec vitae domefticae asfuevisfent , neque alius vi- tae exem-pl urn ante oculos habitisfent, fendrn, ipfis invi N tis , nullam poenituerit fervitutis, veaim gaudia ornnes perceperint e conditione vitac. Omnes porro e rerum flatu intelligere, ilbique in animum inducere, necesfe erat, magnarum rerum et ingerrii facultatum gloriam , fibi non esfe propofitam: virtutis foJum exercitii laudem et maritorum amorem fcopum esfe, quern pe- te- (i) Suntverba PHnii , Epift. V. i& Cerent. Quum quidem omneni fuam forteni $ immo vitam (i), in maritorum esfe potestate, fc Irene (2), duplicis profecto illis ppctii , in-* tegra coniugum caritas fuir; ad hanc adipifcen- dam rerum domesticaram anxia cura, torus in- violatus et bona liberorum educatio unictim erat jeer. Mine quod mirum erat, ni quaeque Ro- mana domi, ancillis fuis circumdata reperere- tur, mine tela trahens (3), turn educations liberorum occupata (4}. Quunr itaque ad id Temper attenderent, quo arctius mantis coniun- gerentur, et cum inprimis inviolata tori fide coniugum amorem fibi vindicarent, delnde pu dicidae virtus, in animos penitus inducta* quafi foeminarum Romanarum characteris no- bile indicium, iacta est. Omnia quae quidem impudicitiae odorem fpirarent, mulieri Roma- nae vituperio erant, atque ita ab umbra etiam mali refugietites, amoris vinculum uxorem ec ma- (0 Cf. Dion. Hall. Lib. II. 25. Aul. Cell. II. 23, (2) Cf. Spangenberg, in Disf. laudata I3.pag.37-- (3) Exemplo Tint Lucretia et iam antea Tanaquil : de quibus praeter alios cf. Plinius, Hilt. Nat. VIII. 48. (4) Confcrri meretur fcriptor dialogi de Oratore 28. fub fiii. cf. et Columella Rer. Ruft. XII. fub ilh. Praefat. d'Arnaud de la vie prive'e des Remains eh. 6. ag ( 193 ) inter arctius in dies tohftririgcbahir. Maritos enim eo pluris pildicitiam faccrc nc- cesfe erat, quo peccandi decafio mulieribus faepius data fuerit; praebe'bant ftutem c'ontimia bella impnne peccandi- crdbram opportunicatem ; haec enim ab uxoribtis rdaritos diu fepararos tenebant. Neque in bellis nrbiumque obfesfio- nibus inaritos uxorum oblitds fuisfe, fed e contrario illarum viruite fretos, fuam quemque laudavisfe ,Ardea restatur obfesfa (i). Licec icaque exercuerint mulieres primo vere- cundiara, et quae huic iuiictae esfe folenc vir- uues, fui coramodi caufa, fubinde tamca haec virtus, praellancid fua laudatd, etiam calcar habuh, et vetcrtim tixores ^ riianorum, coniugura amore felices, focialiuni virtutum feriem , tanqniim pddieitiae et vicae domesticae , fequelas ibvebanc. Reipublicfie porro ipfa fortuna coningaleni quoqiic auxit ainorem : magnum enim afofcntiiim amoris deii- derium est; neque alitef ^venire potuit, quin viri e bellis feverfi maxima etiam perceperint gaudia in uxorum amplexu, oblitique fuerinr istas leges feveras in quibus maritalis pocestas et vis fitae eranc. Reduces Romaui victores hos-. (O Vid. Liviuj, I; 57. fec|. et Cvidius, Fastor II. 725. feqq, N C IP4 ) , hostiurn fpolia ante uxoram pedes clepofuerint^ et de vulncribus fuis, pntriam dcfendendo vel imperio reipublicae amplificando acceptis, glo riari amnverint : mulieres ab altera pane, mutua amoris pignora pro fe tulerinc, matrisque -piccarem in animos markorum quafi effudcrint; cc quis negare audeat, parencum erga liberos amorem multum ec matrimoniorum fanctitati ec coniugali amori contulisfe? An fueric a milice ftrenuo alienum , magna cum voluptate , parvu- los fuos, fibi blandientes, ccnfpicere? Cur Hectorem potius quam Roma^num fortem bella- torem dcceret, manus puero porrigere? quura heros ille, oratione digna tanco viro habita, Decorum certe fuic, tnrtim militarem, molli pietatis commotum fuavkate, in uxoris et libe- rorum amplexu adfpicere ; et nihil dubicandum, feiocis Roriiani animum ec mores domesticis voluptatibus iludiisqtie emollitos fuisfe; nihil dubitandum , Romanos veteres inculcos paceni potius quam bella amavisfe. Homer. Iliad. Z 466. Ca) Homer. Odysf. z i8a fqq. C '95 ) Sic vefecundia , cofiiugali amore CO et &&- dio domestico foeminae Romanae , antiquisfimis te'mporibus, Snclaruerunt; et multa in civitate Romana coricurrere, quibus foeminarum virtus ct morum aufteritas fervaretur. Nominanda ma- gistratuum cenfura^ leges de luxu ac dotibus, icges fumptuariae , quae cultum et ornamenta vestitus definicbant, honores viftutis praemia foeminis tributi , templutn Deae Pudori con- fecratum, facellum deniqtie Deae Viriplacae, ubi disfidia uxoris atque tnafiti coinponebantur, ut domestiea coricordia, firniuin illud civita- tis fulcrum, firmaretuf. Merito hac de re Vale- rius file Maximus , rnagnarum virtu turn fcriptor, veneranda'% inquit, (2) ec nefcio an ** praecipuis, fed exquifitis facrificiis colenda: ^ utpote quotidianae ac domesticae pacis cus- ,j> tos 5 in pari iugo charitatis ipfa fui appella- done virorum maiestati debitum ac foeminis ^ reddens honorem * Haec (i) Qu-e autein Marco Claudi'o Marcello etC.Va- lerio Cosf. a foeminis perpetrata esfe narrantur , vene- ficia nempe , haec mihi fide vix videncur digna , ec cum Livio (vm. 17.) potius credimus , tot viros non vene- no , fed inorbo forfan contagiofo obiisfe. Vid. Stuart Rom, Gefch. Deel IV. bl. 361 fqq< (a) II. I. $. N 2 Haec igitur omnia ad morum integricatenj efformandam conduxerunt; quae quidem prae- terea affirmare vi demur, magnam foemineae vir- tutis apud Romanes fuisfe existimationem , dura et ipfi virtutes colerent. Erat porro gravitas quaedam viris foeminisque communis, et ubi~ que in Roman orum ritibus decorum qtioddam grave obfervatur (i). Non e virorum coeti- bus ac commesfationibus mulieres fegregaban- tur (2)* fed cum viris cubantibus fedentes I,, coenitabant (3)". Inipfis nuptiarum folemni- bus eadem reperitur verecundia, quum nova nup* ta mariti domum non ingrederetur , veru-m qua- fi invita fuper limen tollere,ttir (4). Magni fane ipfi Romani muliebrem verecundiam facie- bant (5). Nota est ilia Catonis^maioris feveritas, qua (1) Maximi duxisfc Romnnos decorum vel exinde pnteat , quod dubitnverit Cicero , Qffic'.um an Decorum amiqnius habetidum esfet : quod pasfim ex opere eius praeflantisfirao ele Qfficiis liquct. (2) Conf. Corn. Nepos in Praef. 6. fs) Valer. Maxim. II. i. 2. (4) Plutarch. Quaeft. Rom. Tom. II. pag. 26*3 fq. Lucan. Pharf. II. 358. Serv. ad Virgil. Eel. vm. vs. 29. (5) Cf. Gellius IV. 3. Festus in v. pellex. Tertul- lian. de Cult. Foem. cap. XII. ec Val.Maxin. IV. cap. 4. et VI. i. C 197 ) qua Cenfor fenatti Manilium quenidam movit, quia , vidente filia, uxorem osculaais esfet (i). .Notisfimum Hiud Virginii facinus, qui necare filiam malmc, quam pati , uc foedus ille .Appi*. us Decemvir fcorcum illam haberet (2), Quum icaque magni muliebrem vircucem viri facerent, foeminae quoque vjra fua domesdca contentae remanferunt, neque aliam ferme vo- luptatem noverunt, niii quam recta rei familja* ris afFerrec adminiftratio. .Qiuim ec pfiiciis domesticis cesfaverint nunquam , rn-aior cu- ra in li-beris educandis bonos cives protulic, tu ita ftrenuis miiicibus patria gauderet, uc ipfarum matrum fama e gloria liliprum inclares- cerec. Sic apud antiquas Romnnas non virtutes late fulgentes, non ingeuii claras facilitates, qua$ vel doccos admiratione impleanc, verum tran- quil- (l) Plutarch, in Cat. mai. Op. Tom, I. P- S4^* Quae coniugatis - foeminis , non tameti ' virgim- bus, vifu vel auditu funt decora.. Hinc Virgo'"/*^;- ycc(Ao<; apud Erasmum , in Colloqn'iis , pag. 171. (Kd. Elzev.) 9 , Olfendunt me*', inquic , in aedibiis fn- ternis crebra convivia ; nee femper virginea i'nnc , quae illic dicuntur inter coniugatns ; ec aliqi'u:ij fit , ut osculum negate non poslim". C 2 ) Vid, praeter alia Livius, III, 44, quillam hancce reperimus boni animi indolem, et humilem illam ast venerandam rei domcfti- cae peritiam", quarum virtutum praeftamia faepius , proh dolor ! ignota iacuic ; quae tamqi vera funt, atque Temper erunt fulcra civitatum firmjsfima, Probe vivere, ncque malos novisfe mores ; in officia incumbere , ne- que voltiptatum caufa ab iis unquam abftinuis* fe; rem famijiarem dilfgenter curare, neqne iaccavisfe unquam, civitatis falutem inde fir? niari ; placida tangi naturae dulcedine , neque infeccas esfe unquam fubtilicate ilia, immo de- pravatione fenfus, quae faepisfime ridicula esc; 1 ecce virtutem fimplicem^ fo^minarum Romana- rum decu et ornamentum, Quum opulentam intucar matronam , voluptatlbus plane deditam , quae nbique ingenii fui acumine |tilget 7 quam- que turba admiratorum circumdac; atque ocnlis verfis, matremfamilias concempler , quae nun- quam a labore vacat, quae ad id Temper rendit, quo falucem domesticam firmet, quo liberos reddat beatos atque miles patriae cives : licet magnificentiae ostentatio, licet culms vic- tusque fumtuofus et fplendidus oculos meos ca- ligine primp .pbumbrayerit, rationemque obllu- pescere fecerit; fubinde tamen tranquiilus ani- mus fententiam pronunriabit, matremiamilias fe- dulam magni faciet, illam ilJustrera ducet ? et alteram illam lautam defpicere paulatim inci- pier. Sic plnrimi matronas facio Romanas, anti- quis reipublicae temporibus, quae quidem pla- cida ilia ec domestica virtutc praeclarae appel- lentur. Sunt quoque veterum fcriptorum testimonia, quae nostram firmanc probantque fententiam. Apud Romanes (ita Columd- la (i)) usque in patrum nostorum memori- ,, am, fere domesticus labor matronalfs fuk, tanquam ad requiem forenfium exerchatio- 5 , num , oinni cura depofita , patribusfamilias intra domesticospenatesferecipientibus, Erat enim fumma reverentia, cum concordia ec diligentia mista, flagrabatque mulier pulcherrima dili- gentiae aemulatione , flu dens negotia viri , cura Aia, maiora atque meliora reddere. ftihil confpiciebatur in domo dividuum, nihil quod auc maritus, aut foeinina proprium esfe iuris fui diceret: fed in commune confpirabatur ab ntroque, ut cum forenlibus negotiis, macro- nalis fedulita,s industriae rationein parem fa^ ceret". Tantae virtutes abunde cum fufficerent adfoe- .minas honorandas, alia accesfic virtus, quamipli mulieres inprimis, in honore ha- (0 Rei, Ruft, XII. Praef, C 200 ) biicrunt: caetcris enim C utl " iarn antea diximus) vimmbus inflgnis erga pacriam amor iungendus esc, qui nobiliores niulco rcadidit foeminaruni Romanarum mores. Rcctio imperil apud Ronianos , commune curp rebuspublicis- omnibus hoc habuit infignc lu- crum 5 quod ipfe rerum administrandarum mo- dus patriae amarpm inter civcs atigeret; ita et foeminae e popular! regcndi modo (Democralia^) auctuui traxerunc prga rpmpublicam amorem , v ? ), Sed CO Facillime prordis Romanis ca accommodentnr > quae gcneratiin de popnlis antiquis dixit acutisfimus Montesq. "Efprit des Loix. IV. 4. La plupart des peu- pics anciens vivoient dans des gouycrnemens , qn! one la vertu pour principe; et lorsqu'elle y 6tair dans fa ,, force, on y faifoic des chofes , que nous nevoions ,, plus aujord'hui et qui ^tonnent nos petites ames :'*-* EC cap. 5. fip pergit: La crainte des gouverne- 5, mcns dispotiques nait d'elle racme parmi les me- 5, naccs et les chatimens i 1'honneur des monarchies. ?J est favorifd par les pasfions, et les favorife a. fon 5 , tour : mais la Vertu est un renoncement a foi m ingenti. Temper cum gloria domum redibant. Odisfe genres- . victas vicinas vel longe abiacentium regionum incolas nomen Ro- manum , nifi iam incellectum tenuisfeqcj, cxperientia cerce docueric. Populus enim vic- tor, affectd anx Democraties. Dans e'lles feules le gou- ,, vernement est confie a cbaque citoyen. Or '16 goaveruement esc comme routes les chofes dn tn'on- j, de : pour le conferver il fgut raiinef'. C'f. Ifelin , iiber die Gefch. dcr Mensclih. Tom. IT. Lib. 7. cap. 8, pag. 145. et cap. 20. pag. 197-04. et I. G. Herder, Ideen zur Philofophie der Geicb. der Menschh. Tom. Ill, Lib. 14. cap. 2. png. 280- Cor, qui cot regiones regnaqtic armis ceperat v quomodo vacuus ab* odio rcmanfisfet? Quo arcaiora igitur incrementa imperium Romanum jfumcret, eo magis odium crescere necesfe erat, -ct maior quoque, oblata occafione, tiniend^ vindicta. Quum iraque detrimentum aliquod caperet respublica, ipfis hoc focminis damno /erat , ct timor v ne ipfam urbem inimici popula- rentur, animps muliebres affligebat (i}. Sic amor fui fuorumve, ariginem praebuic praeftan* tisfimae illi mulierum vircuti, quae iceratis vi- cibus in historia Romana tantopere enituic. Ve- rum eteducatio (O> ^ges, vel ipfa reipublicae for- Ci) Sic Montesq. Reflex, fur la grand, et deca- dence des Remains cli. i. p, 8. Edit. .Stercotyp. <(Les Remains) toujours expofes aa plus affreufes - vengeances, laconflance et la valeur leur devinrenc c ,, ndcesfaires ; et ces vertus ne purent ^tre distingnees chez eux , de Tamour de foi meme , de fa famille, j, de fa patde, et de tout ce qu'il y a ds plus cher , parmi les fcommes*. f 4 (2) lure enim merito jpud Platarchum (in Bruto Toin. I. pag..p8p et fq.) ad maritum Pprcia 'AAV & W,-, > X(ov7S, xetl TfcQw ayotQvs * c/* tan turn apud foeminas yaluerunt, quod vel ideo virtutes exercuerinc, quae fexum mulie- brem masculo nobiliorem fecerunt. Sic nobi- lior Veturia Coriolano , fie fortior Terentia Ci- cerone , Paulina philofopho marito ; fie Scipio- nis Catonisque filiae , fie Gracchorura mater, fie Bruti conjux ab gticiquis generis virciuibus aba- Jienarf hullo modo potuerunt. Non ex Orient talium, neque Graecorum gynaeccis, cum op- tima etiam indole, tales prodierunc mores ec virtntes, quales educatio et vita austera ac do- mestica inter Romanes protulerunt. Siquidem> historias confulendas adeamus, genus mtiliebre facinorum clarorum ferie praeclarum et infigne reperiemus , videbimusque , populum quoque Romanum grates niulierum mentis folvisfe de- bi- . (i) Ipfe Cicero , vel publicaoratione , virtntis exem- plum foeminam e qontrario propofuit viro ; ut in Orat pro M. Coelio cap. 14. iibi , quum (Coecum) /Ap-^ pinm loquentem induxerit , Nonne te , (Q. Metclli ,) fi noscrae imagines viriles non commovebant , ne progenies quidem mea , Q. ilia Claudia , aemularn ,, domesticae laudis in gloria muliebri esfe admone- 3, bat? non virgo ilia Vestalis Claudia, quae pa- ,, trem- complexa triumphantem , ab inimico tribuno plebis de curru detrahi pasfa non est ? &c. friras. Sic audaci CJoeliae honoris testimonium flatua equcsrris pofita esc (i). Sic amore erga pairiam ductae mulieres omnes, maximi viri Pubjii Valerij Confulis mortem , nt Brnti, luxe- itmt (2). Sic Coriolani cempore a foeminis fervata Romaest, etpraemja facti mulieres a Se- nutu lauta reportarunt (3), Sic matronae Ro- jnanae, urbe a Gallis capta, aureis culms orna- inentis patriam quad redimere , promptas fefe praelliterunt; laudationes publicae patriae aino- ris praeinium fuerunc (4), Sic, quiim Terentii Varronis infigni temeritate feptuaginta mi li turn millia cecidisfent, in his nobiles muki ec ma- gnus Aemilius: quum clades ilia Cannenfs rem^ publicam fere everdsfet? quum Hannibal exitio urbis inllare videretur: quumque Rornanis ni- hil fuperesfet, nifi ipfa civium virtus, omne quod haberent divitiartim foeminae, libenter in maxima moeflitia patriae devoverunt (5). De- piqije, neplyra addam, tanti matris Gracchorum (0 Vid. Livins II. 3, (2) Idem , 1.1. cap. 16. ("3) Vid. Plutarch, in Coriol. Tom. I. p. 230. fq, et Livius , 1. 1. c. 40. (4) Plutarch, in Cam. Tom. I. pag. 140. feq. (5) Vid. Plutarcji. in Fabio Tom. I. p. 182. Tcq Cf. porro Livius, XXII, 44. feq. merita de patria Roman! duxerunt, ut ftatua it- li poneretur (i}. Vidimus itaque mulierum Romanarum cha racterismum multis vinutibus, p.udicitia inprimis et erga patriam am ore ornari ; verum de iis hactenus foeminarum moribus nihil disferui- mus, qui laude "minus videntur digni: uc de hiscenunc agamus, 4 brevitatis ratio fuadec. 1 (i) Vid. Plutarch. Gracch. Tom. I. p. 83^. verf. fin. PUT S CVN D U T, emperanti ec modestia praefh'tisfe res Romanas antiquis temporibus , affirmo; neque ideo negandum, nulla eas ad intemperanti- am proclivitate laborasfe. Nuraa enim, praestans ille Rexet pacificus, Roiftanorum fapiencisfimus legislator , qui quidem populi Romahi indo- lem exploratatn omnino fe habuisfe demon- ftravic, mores flatutis legibus prorfus frugales reddi, necesfe duxit. Nifi igitur timendum fuisfet, ne quodammodo a vitae austeritate ec temperanciae inftituto aberraret populus, hul* lam invenio caufam , cur in maxima morum fim- plicitate, de victu foemineo leges esfent la- cae (i). lam ipfe Romulus, licet fexui ob raptum Sabinarum- blandiretur (2) , legibus ta- meii (1) Cf. Meiners , Gefch. der Weibl. Gefchl. Tom* I- Pag- 3B5 (2) Vid. Plutarch, in Comp, Lye. cum Num. pag. 77- jrien eum cohibuit ; ecNnma, in integro foeniiii&* relictis honoribus, fevere de mulieribus fta* tuic ("i), Romulus, foedere cum Sabinis icto* DC via foeminis decederetur* iusferat, ne mulie- bris unquani laederetur pudor (a): infigna quoddam liberis e Romaiia miiliere natis tribuc- rat, et, quod maximum honoris erat documen* turn , Matronalium inftitutione dies festos auxe- rat (3). Quamvis hisce infticuds adfenferic de- in Numa , nihilominus foeminarum mores feve- ris iusfis emendari necesfe Texistimavit. Mira autem narrata mihi crederem , fi quis , data oo cafione, genio nunquam foeminas indtilfisfe, af- lirmare veiler. Si quidein contra modestiam vel pudicitiam aliqua peccasfet, inter ipfas foemi^- nas crimen obprobrio erat; fed levins multo intemperantiae crimen ductum fueric; ec quo- modo tandem fieri potitisfet, ut vetus ilia in li- guritionem proclivitas nunquam praevalueric? Maritorum fiiit hac in re leges vindicare, fatis indulgenter ab iis tractatum videtur. (O Vid. Idem eod. 1, et Pltn. Hift. Nat. XIV. 3. Gellias , X. 23. et Valer. Max. VII. 3. p. (2) Cf. Acta Societ. Rheno-Traj. Tom. I. pa. 1 16. feq. (3) Vid. Plutarch, io Horn. Torn. I. pag. 30, ed. et fub fin* Niniiam enim illaiii virorum indulgentiam mox' gravisfimus Cenfor inprobat in oratione il- ia, ne Oppia lex abrogaretur (i). ,, Si in fua, inquit Cato, quisqne nostrum ma- trefamiliae , Qiiirices ! ius et maiestatera viri 55 retinere inftituisfet, minus cum univerfis foe- 5 j minis negotii haberemus: mine domi victa ii* bertas nostra* impotentia muliebri." Neque auceni facile . fuit, foeminam cohibere Ro- manam ; quippe in eadera oratione Caco Re- ,<> cenfetc, inquit, omnia muliebria iura, qui- a , bus licentiam eartim alligaverint maiores nos- 5 , tri , per quaeque fubiecerint viris : qnibus omnibus conilrictas vix tamcn continere po- testis." Magnificentiam cultus inagnopcre etiam ma- tronae Romanae amabant: et ubinam mulier re- peritur cui alia mens est? faciunt beadtudini mu- lieris ornamentorum copia et delectus (2). Ni- mium autem ciiltus laud defiddrium virtu tum Romanarum nitorem et morum gravitatem inter foeminas imminuit. Ignobile et vile fuisfe prae- mium a Senatu foeminis tributum , uno orna- mento lautius caput exornare, quis infitias eat? Ri- ' fl) v ^- Livius, XXXIV. i. feqq. ' (2) Ap.ud omnes gcutes , " ctram minime cultas, cor- poriexornando foemimasflnderc, viatorcs nobis affirmant*- kidiculum profecto fuerit , fi quis olim Ronia- nus vir foeminarum nobilisfimum facinus cum facti praemio comparaverit. Magnus Coriolanus lure in patriam inienfus cum Volsconam exerci- tti ipfi Urbi imminet; frustra deprecari Impera- torem facerdotes ec Senatus Roraanus conan- cur; adeunc autem mater eius ec uxor du- cem belli, ac binis virtutibus falva Roma esc! Quale facinus ! fplendidius capicis tegmen inter praemia recenfetilr. Hoc profecto natural! quo- dam modo muliebrem naturam exponit. Sed eo usque cultus launioris ardor foeminas propulic^ uc contra verecundiae atque modestiae decorum graviter etiam peccarent^ t'urbatim in forum prodirent, viros quin imo alienos en ma gtstratus vel Confules adirent, magno cum ftre- pitu orantes atque postulantes , un faltem Oppia lex, frenum illud. foeminei fastus, abrogaretur. Qnam alienum a moribus Romanorum factum hoc fuerit, exiiide affirmare licet, Senatum quon- dam ad Deos confulendos mifisfe, quidnam urbi portenderetmulier, caufam in foro dicere aufa(O. ^ Gral (i) Plutardli. in ComjJ. Lyd. cum Num. i. p. 77. Con- fcrendns Valer. Max. VIII. 3. 2. ubi de Afrania. , matrofla minime obfcura , qiine Temper pro fe apud Praetoren* verba fecit 9 Non quod advocate dtfcitbatur , fc& >, qued impudenti^ abundabatC\ vl) o Graviter etiam Cato, qtuim de Oppia lege age- recur, facinus muliebre infeccatus est (i). E- ,^, quidem , inquit, non line rubore quodam paulo ante per medium agmen muliertim in ? , forum perveni. Quod nifi me verecundia fin* gularum magis maiescatis ac pudoris, quam univerfarum tenuisfec, ne compellatae a Confule viderentur dixisfem ; qui hie mos in n publicum procurrendi , et obiidendi vias , et .,-, viros alienos appellandi?" Nolo autsm affir- mare, antiquis temporibus audaciam mulieris Romanac tin tarn fuisfe; quippe quum haec fie-* rent, morum corruptionemincrementa indies fu- mere perfpfcuum iam erac. Quamqnam Car- tliago, Corinthus et Numantia nondum dirutae iacerenfr quanta tamen , profligate bello Pit* nico .fecundo , morum corruptela fuerit, inter x)mnes conftat (2). lam faepius de morum a iimolicitate et virtu te ad Iiixuriem et vitia con- verfione questus eraf Cato (3). Iam iam ad ea tempora " pervenerat ci vitas , quibus ioeminae pie- Living, XXXIV. 2. (2) Cf. Crotii ParalK rer. ptibl, edente Meer jnan. Tom. 1. png, 5)1. et V^er. MsX II. 7 ! .iibi de nieretrfcarn turba e RoraaiiQ ex^rcuu snan.tiam , a Scipione pnlfa. Vid. Livius , 1. 1, pleraeq'ie, nt Columellaeverbis utar(i), flc luxu ct inertia diffluebant, ut ne lanefidi qui ,, dcm curara fuscipere dignarentur, fed do mo fe- ,, demes confictas vesces fastidio habercnt , per* h verfaque ciipidine pretiofiores alias a viris pelli- $, ccrent, quaegrandipecunia ec tdtispene fenfi- 5 , bus redimebantur", lam iam ad ea nccedcbac tempora , quibus foeminae accufarentiir de fibtinni* bus i amoribus , adulteriis , Balls , Actls , convlvlh 9 commesfationibus, cant "it ^fymphonils^ navlgns (2); Ad ea iam iam pervencrac tempora , quibus , iic cum Sallustio loquar (3), ^ Pro pudore, pro abftinentia^ pro virtu td , audada, largirid, ,1 avaricia vigebant". Et praeterlapfa ilia tempo- ra, qirbus animi virorum et foeminarum vige- 5, bant in dvitate (4)'" Obfcrvavimus itaque indolem foeminarum Romanariim andqiiis praefertim temporibus, fedulitate, fimplicitate vitae , dbcdienrin, pu- dore, pudicicia, liberoriim ciira, domcsdco' fludio et inprimis amore erga ipfam patriam , periculofisfimis reipublicae temporibus, prae- claram tiiisfe: et licec ad fummura accrcveric fes- (1) De Re Rust. XII. fub fin. praef. (2) Sunt verba Ciceronis pro M. Coel. cap. 15. ' (3) Bell. Catil. pag. 7. (4) Sfe. Valet. Max. IV. 4. p. O 2 fastigium corruptio morum , -vestigia tamen an* tiquae virtutis inter foeminas nunquam rara fuo- runt; iin vero Integra ; qtineiiercntur- cxempla, frustra qnaefitum foret. Maculas eticim nonriul- las eandem illaiii praeltymem indqlenr conrami- .nasfe vidimus. Nequecnim, mhll pcrfecti fub fole, fapieni:es,qui di-xerinc > imraerito dixerunt. Addamns etiam nonnulla, e quibus : bellis Punicis finitis ir.ulieruni mores eognoscarirur. Foeminarum probitate.m arctisfime cum viro- rum virtuce cohaerere, ipfa Jocet res, ecnunle- rus probat exemploruin. Verum ad Romanam civitatem haecce veritas praeprimis pertinet r qua virtus nmliebris ex ipfa reipublicae fortuna, ex ipfis virorum virtutibus originem duxerac* Quanidiu uxorum fuaram amorem magni fece- runt mariti , quamdiu illis recta rei familiaris adminiftratio cordi fuit, tamdiu fides ibcia- lis, tamdiu foeminarum domestica cura, morum nobilis character remanfit. Sed cum ipfi Ro- mani Aflae luxu et luxui iunctis vitiis conmaculati^ felices fe esfe posfe uxorum amore, negare auderent; cum fimplicis vitae domesticae dulcedinem amplius gustare detrec- tarent ; incitamenta , quibus virtutes foeminae colerent, padter evanescere, dura fuit necesfi- tas. Quum virf libidinibus fefe darent et in vi- tia praecipites abirent, quum Bella meretrix ec alie- C 213 ) allena forma magis placeret , quam pulchra et proba coniux; qui tandem matronarum pudici- tia ec puellurum integritas vacua nb infidiis esfe potuerunc? Ubinam tanta in vircutibus perfeve- rantia, quam morum. univerfa contagio intao tan reliqnic? ubinam denique probae niulieres quo defunt probi viri? Sic bell is rribus Punic! s profligatis , fenfim fenfimque deleta antiqua frugalitace , lu'Xus vicia attulic et omnium reruin faeiem inter Romanes mutavic C i ), Viri , ; foeminae , invenes , puellae , virtutis inrmemorcs, ce vitiis acmulari videban- tur. Quum ftarent adhuc moenia 'Carchaginis, Roma niagnitudini? acmulam habuk , et fui honoris caufa, mores ausccros legcsque fervare debuit ; fed quum eo u.sque perve- nisfet impcrium Romanum, uc annis vel Car^ thaginem cepisfet magnus .Scipio, parum te.m* pons inrerceslic , quum in ipfius- Carthaginis ru deribus, patriae infortunhini Tvlarius denereL^2}, 'Orien- (1) Ben.e qnoqne de Romana civitatq hocce tern- pore cecinisfet poeta : 3, Et memini et meminisfe dokt , qui a millafupcrj'iint , , ? TentpQribus nostris prifcae vestigia laudis"^ (2) Rcmoto Carthagiiiis metii , inquit Velleiusr Paterculus jliift. Rom. 11^ .1., fublataque imperil 5> aeimila ? non ^radu , fe.d praecipici curfu ji virtues ,, defcitum, ad vitia transcurfuin 3 ; vetus* dfscipllna C Oricntis diviciarnm copia et luxus Romam in- vafere, Africa et Afia expilatis (i). Cum priva- toruin diviciae ita accrevisfent , uc fingulorurn posfesfiones regias opes adaequarent, omne in- genium eo tendic, UE voluptates augercmur atque artitim utilisfimarum inter cives nobiliores cura nulla esfet. Ad ea usque tempora excogi- tiuum non erac, anes utijisiimas rainime confen- ta- ,, deferta , nova inducta , in fommnm a vigiliis ,-ab arrais ad voluptates , a negotiis in otium converfa qiviias". Et Florus III. 12. ,, Nefcio , inquit , an! fatius ^, fuerit populo Romano Sicilia et Africa contcnto >9 fuisfe, aut his etiam carere , dominant! in Italia j, fua , quam eo magnitudinis crefcere , nt virihus fuij conficerctur; quae enim res alia furores civiles pe- 5 , pcrit , quam nirnia felicitas ? Syria prima nos victa corrupic , mox Afiatica Pergameni hereditas , illae opes atque divitiae adflixere faeculi mores; mer ,, faaiqne vitiis fuis quafi fentina , rempublicam pesfura; dedere." Cf. Meiners , Gefch. des Verfals der Sitren und fler Staatsverfasfung der Homer pag. 40 48. Die herrlichen Bildfaulen , inquit pag. 45! , Ge- ,, m iilde und Gerathe , womit Mummius alle Tempel imd 6'fFentliche Plaze in Rom und andern Stadren von Italien anfiillte , erregten in den vornehmen Romern eine wiithende Begierde nach fchdneii Kunstwerken, befonders nach Korinthifchen Ge- fiiszen'\ Vid. porro Auct. ad h. I. cit. CO Cf. Florus ,1.1. etPolyb.de virtue, et vit. p. 1458. tancas esfe cum gratia muliebri placendique tfudio , neque hasce exerccri , fine honoris ma* iestatisqne detrimenco, posfc: turn an tern de* terrima ilia ppinio raatrowarum fere omnium fen* ten da facta esc, et omnium (ludia in vojuptates et delicias collata funt.. Defn't operibus incenta, civis pacriae utilis esfe, matrona Romana. Ad iJlud usque tempus in officiis domesticis fcdulo curandjs foeminea gloria pofita erat, turn vero officii exercicio acquirere illam, fi quaequam vo- luisfet, uc flolicja irrifa fuisfec. Morum antiqua fevericas nunquam foeminis, ut ludorum publicorum neque corum parcicipes esfent. Hisce autem tempori- bus tanca abftinentja ignota fuit; ubicunqne e- rat vir, et ibiniuJier: ubi aurem maioreni Hcen- tiam femel amare mulieres coepisfent, ayide qua- libet Lppporcunitate uflie funt, uc rragis magis- que fibi incegram, omnia, quae ferret libera voluntas , agendi Jicenciam vindicarent, Turn angustiores videbancur aedi-iun parietes, neque rerum domeaticarum adminiftratio amplius pla- cuit; in res yalere publicas fludium. or urn ee aucta mulierum vis fuit, ihidencium, ut omnes Matranae appellarentur. Vix abrogata erat Jex Oppia, et, folutis vinculis, omnia regencli gupi* ditas mulierum animos im pie vie. Relaxabant quail fpaute ipfi viri fr^num ; ee genefatim affirmandum videfcur, quo maior foe* rlt luxuria et morura contagio, eo maiorcm le* ges mulieribus licentiam praebuisfe 1). Mink me cnim fufficlebat leges abrogare f uinptu arias , negligere quae de dotibus ct tutela mulierum itatutae erant, fed aliae leges aliter de luxu ec- focminis pronuntiabant. Diu iam ante Ciceroni's aetatem maritale itH gum excutere conatae erant. Ipfe Tullius (2) cum pcrmuha, inquit, praeclare legibus es- 5, fent conftituta,.ea Iiireconfultorum ingeniis ,5 pleraque corrupta ac depravata funt. Mu- lieres omnes (fi excipias Vestales) propn ter infirmitatem confilii maiores in tutorum potestate esfc voluerunt: hi invenerunt gene- 9> nera tutortim , quae potestate mulierum con-. s? tinerentur, 5 ' Habuit in mores et characterem pop-u-li\ ilia licentia vii fane molestisfimam. Narn / y, : ; C 1 ) Q uo magts inculta gens fit , eo durfor fortuna fnulieres premie. Meretur hac d^ re conferri oracio V\ Er. Kamelnar over den mvloed der ware verlichcing- op het Jot der Vrouwcn en Uet Iluwelijksgeluk. Qnvm igitur cum inorum cor^iptcla , literarura ftudium.er. iir genii culcnra inter Romanes aiigcrentur , ipfa mulie* rutn aucta liceuti'a, fponte e rerum ftacu origiircm tra xit. (O Pro Mnren c^, 12. cf. pro Caecin cap. 25, quum olim matrona Romana inariti uxor, tor quoquc familias veneranda esfet, hisce tern-. poribus rara fuerc matriaionia , quae fecundum veterum ihfthuta contraherentur , . ec rmlla fpon-* fa 'mat'erfamilias fieri voluh, Tres quum- cs- fent matrimoniorum concrahendomm i ritus , vel canfarreatione , qnae nobilior fait ratio, vcl co'dtntlone. , vel ufu 9 teinporc luxus cmancipatio et remancipario uxoris ufui venic , quum. uxores tantum esfenc foeminae, cura abiecta domes- tica (i). Quantum hoc morain contagion! addcra debuerit, quantam eflicere in mulijeribus 'in- dolis converiionem > ex ipfa re patec ec docet historia. Nonne illc, mores qui noverit tantum veterum Romanorum, fabulam legere crederet, fi quidem haec Senecae (2), ante oculos poiita,. Videret. Pudorem rei tollit multitude peo cantium , t deiinit esfe probri loco , commit 3, ne maledictum. Num quid iam ulla repudio to erubesck, postquam illuilres quaedam ac no-- $> biles foeminae non confulum numero, fed ^ 'maritorum, annos fuos computant; et ex-i k> eunc matrimonii causfa, y nupunt repudii." ^ (i) Cf. Grnp. de tixore Rom. cap. VII. pn. fqq. et auctovcs a dx^ct. viro girau. ?) De Esuelic.; Ill, 16. C 1x8 ) Et deinceps. Num quid lam ullus," ad- liit, adulterii pudor est , poscqnam co ver- film est, ut nulla virum habeac, nifi ut adulterum irritet? Argumentum est deformita- tis pudicitia. Quam invenies tarn miferam , ,, tarn fordidam , uc illi fatis fit nnum adultero- rum par? nifi fingulis divifit horas et non fufficit dies omnibus , nifi ad alium gestata , est^ apud alium inanflt. Infrunita et antiqna est, quae nescit matrimoniurn vocari unius adulterium." Vera , qua,mvis inaudita, fcripfit philofophus. Hae aucem Tub Impcra- toribus nequiciae ac morum pestis fumrum fas* tigium attingunt. Verum quid? cum iam onte multos annos, vir Senatorii ordinis, Caro ille Uticenfis , in ipfo Patrum concilia, lie disfe- ruerit (l)? ., Nolire existimare, maiores nos- 5 , tros armis rempublicam ex parva mag- ., nam fecisfe; fed alia fuere, quae no* bis nulla funt ; do mi industria ( 2) > fo-? ,> ris iustum impcrium ; animus in confu- 3 , lendo liber, ncque delicto neque lubidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam ; publice egestacem, priva- n tim opulentiam: laudamus dividas, fequi- mur (i) Sallrft. Bell. Cat. pag. 165. ) Cf. Cicero, pro Rose. Am. cap. iS, C 219 ) n nrnr inertiam ; inter bonos et malos discri- men nullum ; omnia virtutis praemia ambitkj posfidet ; neque mirum , ubi vos fepavatim fibi quisque confilium capitis , ubi do.mi vo- 9 , luptatlbus, hie pecuniae auc gratiae fervitis, eo fie , ut impetus fiat in vacuam reinpublicam.'* Sic revera ardor pro patria extinguebatur , fi- mulac mortim pestis integram civitatem jnfece- rat , et ad occafum, repetitino gradu , vcrgebat res - publica libcra (i). Neque mirum; quippe iDagnorum officiorum cura volupcatibus cesfit ; per Decs immortales," idem inquitCato(^, ,, Vos ego appello, qui Temper domos, villas, figna, tabulas vescras, pluris quam rcmpu- blicam feciscis,'' Quare, flquidem , vergente republica Roma- na , civium erga patriam amor elanguic , ipfam aemulationem principum virorum baud parum hue contulisfe conflat. Etenim gloriae cupiditas magnos caeteroquin viros , fuam famam patriae faluti praeferre docuit: haec Marium et Cinnam et SylJam; haec Ppmpeium et nobilem Caefa- rcm ; (i; Montesq. (Grand, et dec. cli. 4. pair. 25.) hinc iure dixie. La tyrannic d'un Prince nc met ,, pas un etat plus pres de fa ruine, que 1'indiifcren. ? , ce pour le bien commun n'y met une republiqae." (2) Salluft. I. 1. pag. 15^. 210 rem; haec Antonium etAugustum, patriac pes*< tes, genuit. Quum idtur tot et tanta vitia viros macula- verlnt, quid de mulieribus cogitandum? Has prpfccto principum cxemplis, patriam neglexis- fe, quis negaret? Has faeculi fui peste cor- ruptas, reliquara quoque virtutum feriem, in- dolis quondam ornamentuni , despexisfc , quis facile non crederet? Sed ne plura his adda- mus; quum nonnulla certe, quae ad characte- rismum foeminaram Romannrtim faciunt , dicen- da erunt , ubi de vi , quam habuerunt apudRo- manos foeminae in res eprum politicas, bello- rum civilium temporibus , agemus \ quam dis? iam aggrediamur. P A R S. A L T E C A P U T PRIM U DE VI FOEMINARUM APtTD RdllANOS IN EORUI& RES POLITICAS BELLORUM CIV1LIUM TEM* PORIBUS , GENERATIM GONSIDERATA* F, oeminas ammo et corpora minus quam viros valcre, nemo, infitias facile ibic; neque autem omnibus ingenii facultatibus viros mulieribus prorfus praeflare affirmanduni ; id tancuni agi- tur, illam rationis fublimicacem , quae viris propria esfe folet ^ illaoi animi fortis conftanti- ain fexui muiiebri minus quam virili compere- re. Voluit prudentia ,Divina foeminam vicae comitem viro dulcem atque utilem praebere , ec earn ob caufam idem ille Creator, iis animi ec corporis facuhaubus foeminas inftruxic, quibus adfinem potisfimum^ quo. duck earum natura^ pervenirent. Ingenium enim acutum , iucunda ec hilaris loquela, fermonis iocofi faceciae ec lepos, fumma dementia, ex oculorum nutu ef- fiil- C 222 ) fulgens , vel e fuavi vocis fono intellects , Ibrma yenustisfima cum arte blandiendi fubnlisfima , en ! quae habet a natura mulier ; et ubinam vir repcriatur, qu:m haec omnia nullo modo tan- gant? ( i). Est praeterea in utroque fexu mu- tuus appetitus, qui vincuiura praebet firmius edt^m virum foeminamque inter. Nonne niari- tns uxore, cuius maximi facie inerlta, beams et amoris dulcedine captus ad obfequendum coniugi coactum prorftis fefe videbit? Ac per Deos ! quid nnquani animo cariiis , amabilius- ve, quam invenilis ec venusta materfamilias ^ quae animo hilari officiis per diem intenta do : - inesticis , fub vesperam marito ad quiescendum a labore domiim rcpetenti, obviam eat; parvu- lus ptief a matre edoctus , quo patri fubblan- diatur et genubus haereat; ec pia mater, cast* coniux, infantem ubere lactahs et marito offe- rens. Hoc modo vel viris imp'erent mulieres ; hoc modo antiquis Romae temporibus fibi ma- ritos coniunctisfimos habuerunt C 2 ) Vir- (1) Qwantum mii'Jierum jllarumque commercfi in- terfit virum, bene expofnerunt Pockefs , (Chnracter- fchets der Vronwen , edente van der Linden, Tom. III. p. 103 fq.) et elegantisfimus Thomas, (Es- fai fur les femmes , Op. Tom. IV. pag. 193 fq. edit. a. 1802}. (2) lam primum" , iii(|uit Scriptor Dial, de Orat. 28,- Virtutis autem domesdcae amabilitate bello- rum civil him tempore, nihil ferme mulieres va- luerunt; virtus enim fimplex a luxu aliena est. Sed, quod tristius est* corruptio morum omnes fere quoque focminas infecerar. Alia itaque norma extitit , fecundum quam vis foeminarum in viros auque fie in res pol ideas agerec. Maxiraam aftutiam generi inprimis muliebri propriarn esfe, quis neget? Varias arripere op* portunitaees, quibus ad voluntatem fuam nego- tia diriganc, nunc hanc, nunc illarri agences perfonam, nunc fenfus, nunc rationern , iam virtutem ct mores corrupios Oppugnantes, en varia artificia, quibus vim fibi facile parec cal- lida mulier (i), quibus profit, quibus noceat^ quippe quidem mulieris vafrae nemo ab infidiis tutus (2^ Prius- 28 , funs cuiqne fillus ex casta parente natiis, ,, non in cella emtae nutricis , fed gremio ac finu , f marris educabatur, cuius praecipua lans erat , tue- ri daroum et infervire liberis". (1) Huinsmodi artiura gnara certe vSempronia ilia, qua ufus Catilma, qtiae verftis facere poterat , iocura raovere, fermone uti vel modcsto, vel molli , vel piocaci ; eaet. Vid. SaHuft. Bell. Catil. p ; 72. cf. Meiners', liber den Verfall &c. p. ipp. fub-fin. (2) Si tufpisfimae , ast equidem vafrae , mulieris fii his- Priusqnam alitem de ipfa foeminarum Harum vi disquifitioiiern historicam incipiamus i a re noscra hand aiiermrn arbi.Tor, panels de iis praemonere , quae civiJium bellorum teinpori- bus vim muliebrem auxerunk Qutim rerum ijcaque datum , foedoj et teterrimo 'illo furoris civilis tempore, donfidcremus^ primnm ea de re cogitandum, quod licencia inaiore mulro foe- minae ufae fine, neque ab iis, quae dedecori olim fuisfent macronae Roraanae, none abftinere ncccsfe ductum lie .(-i). Quum aequis legibus, j qnae . historia Romana exempluin e multis nnum nfTerre 1J- ccac, Sasfium nominamus A. Clucinit matreto, quam itirc acerbe 'vcrbis fect.atns est Cicero in Orat. pro Cluent. Cap. 5. ec" fed. Nihll, aic cap. 6, in vita vidic calamitatis A. Cliientius, ,5 nullum periculum mortis adiit , nihil mali timuit > ^, quod non totum a matre esfet cpnflacum et pro- iectnm Hoc enim ipfum iudicinm, hoc ., pencnlum , ilia accufatio, oranis testinm co- pia, quae futura est, a matre initio est adornata 4 a matre hoc tempore inftrtiicur , atque omnibus eius opibus et copiis comparatnr : caet." (i) Quae Oppiis quondam aliisque legibus con- flrictae, nunc vinculis exfolutis, domos , fora, iara et exercitus regerent". Severus Caecina apud Tacit, Ann. III. .33. quae tantopere inodestiam atqne tcniperantfarrl tuebanmr, Roma floreret^ oinne quod potue- runt focminae , intra domi parietes potuerunt. Interdictum illis frequcns eum viris alienis erat commercium. Quod fi per matronalem modesti- am licuisfet, viri tamen a fua maiestate alienum arbicrati -esfent , cum foeminis frequenter verfa- fi. Deleta autem maiorum auftera gravitate * amplior mulieribus campus patuiL Omnes quos. libuisfet viros, mulier adlre potitit, commerci* urn mftituere ec de fuis illecebris periculum fa- cere. Quantam virorum characteris converfio- nem ilia foeminarum aiicta licentia efficere de- buerit, ex ea inprimis morum mutatione pate- bit , qnam in aulas reg'iaS liiatronae attulerunt. lam Imperlum Romamim hac de re exempla protulit luculenrisfima et 'recentiorum rerun} historia adhuc clariora ( i). Hac autem de re agere vetat operis nostri ratio. Liceat potiu* fententiam memorare Sever! Caecinae ami- quam CO Cf. Montesq. Efpr. des Lolx , Tom. I. ch, 9, Siquidem Frnncisco I. vel Carolo IX. vel Lu- dovico XII. regnantibus , Gallorum mores et res confi- deremus , de foeminarnm yi nihil dubii erit reliquum. Conferri hac de re merctur docc. Meiners ,- Gefch. des Weib. Gefchl. Tom I!, cap. 4. png. 204, foj, et cap, I, prg: 365. fail, P quam legem vindicantis, nc quern magistrate lim , cui provincia obvcnisfet, uxor comicare- tur (i). Hand fuscra , inquit, placiaim o- lim, ne foeminae in focios aut gemes exter- v nas traheremur r inesfe mulierum comicacui, quae pacem luxu, bellum formidine inoren- tur, cc Roiuanum agmen ad fimilitudincm , 7 barbari incesfus convertan^ Non inbecillum 3> tantum et imparem laboribus fcxum, fed, li licentia adfit, faevum, ambiciofum^ potesta- 1 tis avidum : incedere inter milites, habere ad manum Centuriones : praefedisie nuper femi* nam (&) exercitio cohortium, decurfa legio- , 5 num " caet. Haec cum fub Tiberio Impe- ratore mutatam foeminarum conditionem mon- Urant, turn de fexu fequiore memorabilem Ro- mani .vif-i fententiam continent ("3). Videntur autem iam bellorum civilium tempo- ribus foeminae quam plurimum valuisfe C4) : Ma- (1) Tacit. 1. I. (2) Tangtint haec Phmcinam, prout vult Lipfius, Asfentinntur Ernesti et Oberlinus. (3) Quanta faepius Romanarum matronarum exerci- tus comitamium vis in negotia fuerit, vel fola Agrip- pina, Gc'rmanicj* praeftantisfima coniux, docuit. (4) Secnndum veritatis legem Meiners (Gefch. de* Weibl. &c. Tom. i. p. 3p2.) fcripfisfe arbitror, ubi haec , Selbst die grciscen Staatsmanner unternahinea C Maiorem carnm praeferpm licentiam hue con* -duxisfc , facile perfpieicur: at vero exigua ilia mulierum vis fuisfet, nifi fimul quoque Ro- ..jna'ni viri a maiorum virtu tibus descivisfenc. Corrupris aucem viris, luxu ec fastu, qualis m- cognicus nobis , q,uemque vix nobis cogitation^ iidumbrare po-sflimus, falus publica nulli, pau .cisfimis falcem , cordi fuic, et antiq.uus ilje erga patriani amor, quo ad magnitudinis fascigium evecta a maioribus Roma erat, abiectus iace- bac. Neque hoc mirandum profecto. Etenim respublica libera nomittari amplius Civitas noa merebatur; Quip.pe diverfi vicisfim, pro ar- morum fortuna, quibus fe invicem necem in- ferre ftudebant cives , tyranni illam tenuenmc , et civiqm maxima pars patriam fere non recor- dabatur. Quura igitur viri minus reipublieae mo- i? nichts wichtiges, ohnc Weiber urn Rath zu fragen, oder ohne fie wenigftens als Werkzeuge zu brau- chen, und es fehlte alfo wei.ter nichts, als dasf man Weiber in die Volksverfamlungen , wie in die Amphiteater zugelasfen , oder fie, wie Heliogaba- Ins feine Mutter formlich In den Senat eingefiihrc hatte , urn fie offentlich fiir das , was fie wirklich waren, fiir Herrinnen ihrer Manner und Liebhaber, und fur Regentinnen des ganzen Volks zu P ft ( 2*8 ) ttioderandae ftuderent, mirum profecto non esc, illos leviori etiam momento impulfos et fubac- tos fuisfe (i). Accesfit ftimma ilia univerforum impuden- tia, qua pluribus palam concubinis vir, pluri- bus procis foemina blandiretur ec afnore faepi- us infanirec ("2). Turpisfimae meritricis cedere volunrati , pluris apud degeneres Romanes pon- deris fuit, quam nervos ad falutem ptiblicam intendere; fuamque fententiam reiicere, ii vellet ira fordida muliercula, leve exiscimatum fuit. Hoc modo revera mulidres coniunctas rebus ftiis habere interfuic multum istorum viroruni, qui in fumma luxurfa, immemores nunquam fcopi fuerant, quern pesfima tiniuscuiusque peteret ainbitio. Princfpes itaque, qui tyrannidem oc- cnpare conabanrur, optimatium qnoque matri* moniis fuas panes firmare ftudebanc, et eae fre- (O Cf. Plutarcti. iti Lncull. Tom. i.pslg- 4P5 &* rrtelrrv*' ot (**> )} yp tig ffft[At9W$ 1H) ISM, ei cb ft' *. T. A." frequences fponfiones ac nuptiae fuerunt, quae arcce cum bellorum civiliura eventu cohaere- bant, verum totidem repudia et divortia baud minus celebrata (i), Postquam femel icaque bellorum civilium et civitatis moderatores, foe* mihas rebus fuis infervire, utile duxerant, la- tior inde campus mulieribus patuit, Varia por- ro ipfa fludia partesque , quae Romanam civita- tern rantopere turbabant, viam quoque ad foe- minarum vim apertam praebuerunc. Quutn a neutris partibus alicna mulicr, loqyacitate fu^t callida abufa , arcana olim fibi commisfa, con- ditione mutata, proderet, facile mtelligatur, quantum in res vaiuisfe produio, debueric, Sedet alia exftititnorma, qua in rebus politicis maximi moment! fuerunt mulieres. Neque enini praetereunda funt, quae laudationibus -honori* busque foeminarum addiderunt, virtutes puto ec ingenium cultum. Vis autem virtucis maioris ea de caufa ponderis existimanda- est, quod contagio morum et pestis integram fere Romam occupavisfet. Quum callidae eo usque esfe.n,c matronae, quod temporibus fapienter uterentur, rectaque via ad fcopum fuum tenderenc, ipfa vir- (i) Cf, exempli gratia Plutarch, in Syll. Tom. I, p. 473. ec in Pomp, p, *$, Id. in Cac. wi;i i< C virtus nunquam et nusquam quiefcendi, ne~ que vitam dcfidibfe trahendi, fnic calcar: vir- tus quippe mala ec vici'a avertere iisque mederi ffmat. Timide autem et cunctantcr hie aliquis rogec, ubinam Romae quaerat probam fimulque fapientem matronam? Ipfa Urbs praebuic; licec abiecta virtus iacuerit, in nonnullarnm tamen praecordiis penitus remanfit et probis Roma nunquam plane Caruit. Sint testes tot inter Ro- manos coniugalis ainoris exempla , qnum tyran- norum crudelitas caedem fpargerec: fint testes foeminae, quae coniuges maximo faepe ipfarum periculo faevitiae fubtraxerunc. Fuerunt nounullae quidem eaequc principcs matronae virtutis laude et tngenii celebrrrue nobiles. Sic laboriofisfimi Caefaris filia, magni Pompeii casta coniux, turpisfima aevi fiii norjl inusta nunquam fuic. Sic Porclam Uticen'fis Uliam, venerandique Bruti fortemet probam uxo- rem , niaiorum virtutis patrisque exempli me- morem, civitatis Rpmahae maculas auxisfc, ne- mo est, qu'i affirnrare, qui existimare. audear. Sic Octaviae August! Imperatoris forori 5 mife. randaeque Marcelli viduae fapientiam nema denegabit, et virtutes eius omnium faeculorum probi homines fibi exemplo fument. Sic Livia August! coniux et magni facienda, , Nam Nam vitih nemo fine nafcitur: optimus ilk est , Quiminimis urgetur: " (0- Addamus iam licerarum ftudium, quo multae etiam muliercs inclarefeebant ; hoc enim prae- buk cum viris et principibus et doctis commer- cium foe'rninnnim ; hoc auctam vim, aucto lepo- re et venustate, dcdic (a). Iam ante bellorum ci- (i) Herat. Sat. J. 3. 68. fq. (2; Non posfam , qua minus verba , rei noftras fa. cientia, doctisGmi et elegantisfimi Thomas TEsf. far les Femm. Tom. IV, p. 208.) memorem. Remar- ,, qnons 1 -," inq'iic , q : ne cette dpoque des talens dans les femipes fe trouve a Rome dans le temps j, od la fociete devoit etre beaucoup plus perfection- ,-, nee par 1* eloquence , par le luxe, par Tiifage et ,-, Tabus des arts et des richesfes. Alois la retraite del femmes dnt ^tre moins auftere 5 leur efprit plus 9 -, actif fut plus exerc^ V l eur anie ent de iiouveaux befoins ; Vide* de la reputation nacquic pour el^ ? , les ; leur loifir augmenta par la distinction des de- ,-, voirs. II y cut des devoirs vils 4 et que les fern- mes opulcntes latsfoient, pour ainfi dire, au peuplc :. ^ il y en eut de nobles , et qui dtoient bicntdt rem- ,, plis. Pendant fix cents ans les vertus ayoient fuf- 3 , fi pour plaire j alors il fallut encore Tefprit. On voulut joindre Teclat aTestiiue, jusqu'a ce -qu*on apprit 4 fe pasfer dQ Teftime me.m.e; car y dans tout Civilium tempora mater Gracchorum doctisfiim exftjterat (i). Era: perita Jicerarnm Sempro* nia )lla, Catilinariae coniuradonis focia C 2 ) xor ilia Pompeii, iunioris Crasfi vidua, qnae nomine Cornelia, doctrina fua matre Grac- chorum baud inferior erat(3). Nee non eloquen- tia fays , fi wpfure que F amour des verfus diminue , le prix des ta/ens augments" cm. Ingenii aiuem exis- timntionem angeri , dum virtutis preti m minuitur, Temenda est , quam integram ancrori relinquimus. Cf. porro Meiners , Gefch. des Verf. der Sit. und Stnasv. der Rom. qui pag. 199. haec habet de foeminis , Zwar ,, wurde ihr J.eib , und ihr Geist durch eine jede 3, Kunst und eine jede Cattung von Kenntnisfen ge- 3 , bildct, wodnrch die Reize von beyden erhoht , uncj fiir Kenner der Scho'nheit und des finnlichen Ver- gniigens anziehend und verfuhrerisch werden konn- ten" caet. CO Vid apud Corn. Nepotem, Epifl. eins frag- jnenra pag t 745 et fq. Edit. Staveren. Cf. Quinti- lisn. Inft, Or, I. 3. Cicero ad Brutnm , Cap. 27. et Cap- 58. Ubi haec liahet Tullius , Legimus epifto- Iss Corneline matrisGracchornm apparet filios non, 5 > tarn in gremio educates , quam in fermone matris", Add. Plutarch, in Graech. Tom. I. p. 824. (2^) Vid. infra C- III. et auctores ibi cit. (3) Vid, infra C. IV. et auct. ibi cic. tia infignis fuit filia fummi Oratom Horten* lia (i). Licerarum hocce fludium cum principibus et in civicate doctis viris commercium auxisfe , ipfa res docet et probat historia. Summus enim Ro- manorum orator, rhetor et philofophus Cicero ornatum uxoris Scaevolae fermonera amabat, eiusque Mucias filias earnmque Lucinias neptes loqnentes lubenter audire folebat(<2). Sic propter philofophiae iludium, familiar! s et necesfaria (3-> Ciceroni Academica Caerellia, quam Tullius magnopere curasfe et magni fecisfe videtur(4).. Haec igitur fere , bellorum civilium tempori- bus, foeminarum Romanarum vim, quae antea fan's exigua vel nulla potius jn res policicas fue* rat, auxisfe yidentur, Fuit autem duplicis fpeciei ilia mulierum vis , vel directa (fit venia verbis) vel indirecta. Quum quidem , e. gr. , Fulvia quaedam Cu- rii pellex, qui Cacilinae erat partium, omnia quae (1) Vid. infra C. V. et auct. ibi clt. (2) Vid. Cicer. in Brnt. Cap. 58. (3) Vid. Cic. ad Famil. XIII. 72. (4) Vid. inprimis de Caerellia Aeg. Menag. Hifl. mul, phil. (Edit. Weiften.) p. 33. et ad Diog. Laert. Tom. II. pag. 495. Cf. Thomas, Esf. fur ks Femm, Tom. IV, p. 41. ubi de Stoicorum philofopbia. C =34 J quae de coniuratione noverat, compluribus nar* ret, atque ica primam confilii detegciidi viam Ciceroni aperiat (i), vel confulem de Manila etCethego, eum interficere ftudentibus , certio- rem faciat, dlrecta haec focminae vis habenda est. Indirccta autem , quum Caefar parcerec- et Bruto parcere militibus mandaret prop.ter Servi- liam (^2). De.quibus li feparatim agero infticua- mus, ne multa faepisfime repetenda lint vereor; neglecta itaque ilia distinctione, ad disquifitio- nem hisroricam ordine chronologico peragen* dam, nos conferamus. CO v ^ Salluft. Bell. Cat. p. 66. et 72. Floras IV. I. Plutarch, in Cic. Tom. I. p. S&8. et Appian. Bell, civ. Lib. II. p. 429. Ed. Steph, (?) Vid. Plutarch, in Brut. Tom. I, p. 985 et fq. CA- CAPUT SECUNDUM, DE VI FOEMINARUIVJ APUD ROMANOS IN EO- RUM RES POLITICAS, A PRIMQ BELLO CIVILI MARIUM INTER ET SYLLAM, USQUE Aft HUIUS MORTEM. Oi ferret operis nostri ratio, iucundum fane officium nobis force, de Gracchorum matre Cornelia pracmonere. Ilia enim cxemplum praebuisfe existimetur, quantum foemina posfec Romana; et ipfa Qraccborum facinora ec dis- fidia in civitate inde orta, bellorum civilian! praefagia .appellari merenrur : quin imo nihil, quod fanam rationem oppugnat , me affirmare existimo , dum Corneliani bellorum civiiium re- motisfimam caufam nominaveriin. Seinel enim Gracchorum tern pore belli ciyilis exemplum da- tum 'erat, femel armati cives contra cives pro- dicrant et asfuefieri disfidiis ciyiiibus Romani coeperant. Breve tempus post Reges eiectos, tran- quilla libertate Romani fruebantur; fubinde fe- ditiones exortaefunt, quac'ex ipfa Senatus rec- tione originem duxeranr. Pacricii enim , populo vel plebe deprcsfa , magnitudini ec divitiis viro- rum Senator!! ordinis ftudere videbantur. lam ante fecesfionem in montem facrum, rumores plebs moverat, quae tamen decimo libertatis vindicatae anno facra est. A Senatu ec ordine omni Senatorio plebs premi noluit, ac iure ma- iorem auctoritatem fib! petiic. Tribunes ergo Jbos, invito Senatu, fib! adfcivere cives, post* quam ingeniofisfima Menenii Agrippae oratio, animos civium , ininriarum mole oppresfos, ad moderamina fapientiora reduxerac. Sed eadem ilia Tribunitia pocescas, quae quidem iura pic- bis acriter vindicaret> maximum faepe civitatis damnum evafit CO- Rei nostrae prorfus non convenit, tot et tan- ta enumerare mala , quae in civitate Romana Tri- bunorum plebis Senatusque disfidia genuerunt. Ut mare ventis agitatum , aggeribus imminens, vie turn faepius recedere cogitur, fed iterato ic- tu, tandem triumphans per regiones late fcfe 'diffundit et diu mifera devastationis vestigia relinquit; fie ec] Romana libertas luctationibus plebis et Senatus defesfa , fracta fenfim , fublata tarj- (i) Seditionum omnium caufam, Tribuniuam potella- tem' existimat Fiorus III, 13. tandem est. Nostrum fert officiuni , fit viclea- mus , quid valuerint foeminae civilis discordiae temporibus. Prius tamen breviter de origins dvilium bellorum inter Romanes nonnulla prae- monenda habeo. lam multorum civiitm fsmguine maculata Ro-< ma erat , quurn Patricii , imperil cupiditate , ec praefertim avaritia incitati, audacia asc proba Gracchorum facinora publica vi conftringerent % fed nulli hue usque cives, pesfima ambidone in-* ftigati, fuam magnitudinem multorum civium caede condere ftuduerant. Hoc deerat unurii 3> populi Romani malis, iam ut ipfe intfa fe parricidale bellum domi flringeret; in urbe 3, media ac foro, quad arena, cives cum ci* vibusfuis ? gladiatorio more, concurrerent(i)." Prima in civitate Romana Marius et Sylla, im- mani in cives crudelitate, nomina famofa habue- re; qui ante decora et ornamenca faeculi fui C 2 )"? deinde aemulacione ec invidia Ro- mam luctu impleverunt. Huic malo invidia Patriciorum er plebeiorum anfam quoque prae- btiisfe quodammodo videtur. Marius enim na- tus e parentibus perobfcuris (3) , qui opere fa- ct- (O SUK verba Flori III,, 210. ink. (2) Eiustlem cod. Cs) ^ e Marii fifrpe omnes confentinnt. Plutar- chns quera leciui fninus , afllrinac eum ywoWcw y- cicndo fe alerent, fatis rustice a matre Fulcinia cducacus, .cum infima plebe in pueritia rem ha- buent (i): variis deinde cafibus in militia, fua virtutc. ad fummos magistratus pervenit, ita uc hominis novi honoris fastigium * magna cum in- vidia, Patricii adfpiccrent. S.yllam contra c nobilisfima gente Cornelia tiatuni, libentius ideo Patres fovisfe v.idcntur. . Quum de Impe- racore contra invictisfinium Mithridatem -creando. ageretur et uterque iniperium ambirent, dictus Conful et Imperator Syll.a est. Mine Marii lae- fa ambitio, id itudere coepit, quo potisfimum vindicLam funieret et fuo honori adderec (2^). Fuit autem Marius * ut Velleii verbis ; utar (3^, 5, quantum beJli optimus , tantum pace pesil- mus, immodicus gloriae, infatiabilis, femper- qae inquietus"; illiteratus ct litcras fper- ncns ("4) neqiTc facundia neque qpibus., quibu's eo terapore imprimis Ne- que autem a veritate discesfisfe credimus affir- -mantes, nuptias eius clim lulia (2/ e gente Cae- farum iJluflrisfima, mill cum illi opitulatas fuisfe. lam dudum odio in. Syllam fiagraverat Ma- rius, cuius originem a lugurthae capti et a Boccho Syllae traditi honore repetendLim esfe, .cum Plutarcho (3) credimns. Mirandum nobis quoque non videtur > Patricios odio in Marium abiectae originis virum, qui nuperrime adhtic Confulatum gesferat, lubentius lugurnhac capti .gloriam Syllae P-atricio nobilisfimo tribuisfe; ut ita fimul hunc honore augerent, ilium immi- nuerent. Ipfius ^utem Syllae figilium , in quo Bocchum lugurtham fibi tradenteminfculpferat, non parum Marii iram atixit. Quum vcro ipfe Sylla gloriae fuae Marium invidiofisfimum atqiie . aemulum videret, qui grave nihil ei amplius com- mitteret, bello Cjmbrico a Confule Mario de- . fcivit et alter! Catulo fe coniunxit : cuius belli, quum Catulus maiorem gloriam tulisfet (4), no- fi) Vid, Plutarch, in Mar. pag. 408. (2) Vid. eod. et Veil. Pat. II. (3) Pluc. in Mar. pag. 410. (4J Vid. id. eod pag. 421. flovtim inde invidiae calcar Marius traxif. BoC- chus denique, dona multa Romani ad Capito- lium ornandum mittens, atiream qtioque Inguf- thae traditi Syllae ftatuam add^dit, quo facto Culmen Marii odio quoque addhum erat. lam ad arma res fpectare Videbatur ; rie autenY era- pent contentio, bellum cavit Marficum Ci). Ita res fefe habebant, quitm befli Mithfida- tici Impefator crearetuf; et hinc origo belli primi post Gracehos civifis rcpetenda videtur; hinc millia optimatium civiumqne Romanorum crudelitef caefa, hinc matrum de filiis, filiorum de patribus fletus. Quum itaque nuilc de vi foemmarura thanarum in res politicas, quaestionem inus, ea inprimis accommodentur, quae gene- ratim priori capite dixinius. Sed et alia ob- fervare liceat* Quum Marius proconfulari potestate , pose Syllam, belli Mithridatici Imperacor a plebe creatus esfet ^i>), quum paulo post a Sylla fractus (3), in exilio degens, ad fummam miferiain pervenisfet , quum capturn eum Miri- tur- (1) Id. 1. 1. p. 424. (2) Per Tribunum Sulpicium. vid. Appian. Bell. Civ. Lib. I. png. 383. (3) Id. 1. 1. pag. 3^5. C 241 ) hirnenfcs tenerent, vkam, quin imo faliuem Fanniae mulieri Romanae acceptam tulic ( j ). Erat toti ilji region! mandatum , uc infortunacum Confulcm perfequerentur captumqije rnprci da* rent. Nullus aiuem q.uum adeo ferox invenere- tur, qui tanrae dignitatis virum Romanum, bcl- lica fama eeleberrimum, e medio tollere atule- rec, Senacus Mincurnenfis eum Fannfae tradldic; quam ilium necaturam fperabanc Ob iniuriam H- bi olim a Gonfule illatam Ca)i Sed proba mu- lier, nuiia ofFen forum habjta memoria, Impe- ratorem miferum euravic , et confolatione. firma- vit eius animu'-n* Qiiuin autem paulo post Gal* lus quidanl , Marium fe necare posfe , dicerec , cc ma-giscratus. aiictoritate caedem peraccurus csfcr, Fanniae arce (3), Marius fervatus fugi falu.em habuic. Magnutn fane 'darnnum civicati Romanae no- bilis haecce foeminea virtus attulit, fed " : Rebus in humanh diyina Prudent I a ludit". Nostri non est , ut quaeramus cur vixem 1 (t) Vtd. Plutarch, in Mar. p. 427- % (2) cf. id. i. i. (3) Nifi dolo quodam ufa fueric Fannia , difficil expUcfibiintiir, qii^e de Giillo, metu perculfo-. fugience narrat Pint. 1 1. p. 428^ Q C flmplius bellator crudelis, cur posted Romain redux, urbem quin et totam Icaliam fummis do- loribus aflFecerir. Horrenda quippe ec ingentia mala exinde Roma tulic; neque enim Sylla, more! dattfs fi fuisfet teter fenex, tanta faevitia in miferrimos egisfet Romanes, neque demon- flrasfet, civitatem Romanam fub tyranno esfe posfe (i). Alia etiam foemina , quamvis barbara, nonni- hil faluti, formnae certe Marii magisprosperae, contulir. Junior enim Marius, postquam a pa- tre aberraverac, benigne exceptus ec cum fuis in honore habitus est a Rege Numidiae (s), fed Dbi cum fociis discedere vellet, Rex e contra- rio etim detinere ftu debar , x%} $%&og %v sif cy- Sfi// %py pivrot Miriam (in- qnrt Plutarch, in Syll. Tom. I. p. 455.) x*n iy* srtvwt htrtKo-t (Sylla) , atrn xal TOV (3) In Syll. p.ag. 459. Tub fm. Verfionis, qnae Xy- landr. edit, adiicitur. cf. id, p. 455. esfec irritatus dicteriis ec fcurrnlitatibus, qui~ bus enm Metellamque asfidue ex muris de- ridendo ec infultando exacerbavic tyrannus 35 Ariscion ". Coniicimus igicur, Metellam ec postea in res Syllanas vim faepius magnam habuisfe; dolemus interim reruni deesfe famam (i). Quamvis Sylla iam fummo pollerec Dictaturae imperio , non fine anxietate. quadam , alios in civi- tate viros valences confpexic; ec func qui pii- tenc, imperil Dictacoris abdicationem ^ qtiae caeteroquin explicacu difficillima videcur, ex auccori.cace . Cn. Pompeii indies accresccnte ex- plicandam esfe : ica uc opinarctur Sylla , abfolu- tum ec cucum imperium fibi nunquam fore ; qua cogitacione inliigatusprivacam in fenecrutc viram iibi defideravisfecC^;. Ucucfic, certmn videtur, Syllam , uci milices largitione, ita ec variis arci- bus praepollentes viros iu fuas panes, quum Dictatura iam gauderet, adducerc conatum.esfe* Hue facie res a Piutarcha tradita (3^). Quip.-* (1) Non foIaMetelh, fed plures foemfnae Uxores de vi f\ia in Syllam periculum facere potuerunu yid. Plutarch. I.. 1. (2) Vid. Smart, Rom. Gefch. Deel 13,. bl. 343. fq. et avict. ibi cit. (i) Liceat b. 1. verba Plutarebi adiicete , qua? psr v fpi, pc, asfentiente uxore Met ell a , Pompeio perfua* fir, ur matrimonio accipercc privignaih eius, Scauri ec Metellae filinm, quae quidem tune teraporis utero ferebat. Neque autem fieri |po- tuerunt hae nuptiae, nifi uxorem Antistiam Pom- peius dimitteret; illam quoque ^limjfit, fed pa^ rum laeta huius rei fiat fequela.. In odio Caefarem Sylla habuic variis de cau* fis , praeferiim , quia lulius Syllae , uxorem di- rnictere mandanti , obfequi noluerat (i). Quum ^iutem Sylla victor, ou SMTKTIV cu^s $o.%, Cor- neliam Cinnae filiam a Caefare divellere potuisfer, dotem eius publicavic, Magno fane amoris viticujo nobilis ilia pa- tris-f fpicue fequelas nuptiarum Pompeii cum Aemilia exponunt. T H ((nquit in Pomp. Tom. I. pag. 623.) 3 , ov9 rv^acvnxei roe, rou y^ev , xotl rcu SwAA* x.#tpo% j6A* 33 A>, T> noffiTrwot/ fiia , *fvrUT#\ TK f*tt 'ApiXtcts 5, >?? tyxt/foovo? /> irtpw 7Tfio$ ecvrov , i^t^ecvvofAtyn^ S, AfTKTTiKS 0,7^6)$ XOC.I OIKT O>S , UTl fa KO\ Tt,V AvTtmtc, It ra fiovfavrqfi'a , $ox.w rot Sy TKUTCt 9 lit *X riot. ^ ijT Cf. idem in Syll. p. 473. (0 Vid. Plutarch in Caef. inlt. cf. etiam VelJ. Pat. II. 41. et Sueton. in lul. Cdef. cap. i. C S47 ) trisque disflmilis filia in morum ilia peste, qua vel fidq coniugia rara erant, maricum fibi con* Sunctum tenuit, uc necrudilisfimiquidem tyranni iusfum Caefarem a coniuge divelleret: ec cum iam hac occafione, turn et defunct^ Cornelia*, ipfe Caefar certa amoris ftri integritatis docu- menca pracbuit. Nam quum lulam patruam publica oratione laudavisfec (0, ipfam quoque Corneliam fuam funebri oratione decoravic ho- noravicque (2). Quantum autem Cornelia apud maritum va- luerit atque in res politicas, ex nmlieris indoic et Caefciris amore facile imelleceu est. Habuit autem Sylla animum Caefari ob foe- minas duas infenfum : nam ilium odisfe Marii affines nemini mirum crit (3). Plutarchus ipfe, Syllae odium e propinquitate Caefaris cnm Mario explicandum esfe, affirmat; adiiciendum tamenhuic radoni credimus, ipfum Caefaris ma* trimonium cum filia Cinnae. Quippe quidem Ma* 0) Erat profecto laudatione digna mulier ilia, quae magua cum moeftitia et dolore Marii faevitiam viderat. (2) Vid Plutarch. 1, 1, pag, 709. et Sueton. 1 1. cap. 6 cf. Thomas Esf. fur les femmes Op. Tom. lV f pag 2 op. fqq ^3v Via. pjuurch. in Caef. pan. c Marti focios et propinqubs aegre quum tnle- ric Sylla, itire . quoque in Cinnae progcnicm, cjiria infrdus hie Mario fe coniunxcrac (ij animadverterit. In percurrenda Romanprum historia hoc tern* -pore , virum etiam obviam habemus, qiii pa- triae amore motus ingcniiim exaLiiic fuum , uc ciyiurn mifcriei folamen daret, qui, ut Grac- chi quondam, a mat re' vidua fummo fludio edu- carus , ad eius volun.tatem in rebus gerendis fe accornmodasfe videtnr, magnum tiomino Sertorium (2^. Antea Cinnae pardbus iunc- tus, magna tamen cum lande ea tempestate probum fe esfe manifcstavit. Tenebat a ma- tre virtutis praecepta, quae malurri eum fieri prohibebant, Manfuetus , modcratus et cle^ mens infortunatis opem tulit Tg). Teternma crudeljtatis monflra, Mario duce digna, Bar- diaeos illos, iusto fupplicio interfici curavit (;4). (1) Vid. Plntarqh. in S.yl!. pa?. 45$. (2) De no.mine ec familia matris Serto.rii condare pari'm certi videcur. f.^) Legat\ir testitnonuim Pltuarcb. de Sertorio , in vita Tom. I. pag. 570. et inpiiinis pag. 572. 573. et'jSo. (4) Vid. Plutarch. 1. 1. p 570. et id in Mr. pag, 431. ft,. C * 49 ) Quum Sylla in Italiam revcrfus esfet , Sertorius in- exercuu Confulis Scipionis erat et rebus in Urbe plane desperatis, in Hispaniam fccontulit, ut miferrimisad eum refugientibus refugium para- ret, (i) omninque, quae ppmir , multum autem valebat, magnifice confecit (2). Quum per Ion- gum fans tempus omni fere Romanorum armo- rum potentiae resticisf.t, tandem bello defesfus honeste in 'patriam redire cupiebat et ob matris amorem patriam iam diu defideraverat ^3). Nam obfcure vivere in Urbe praetulit fummo extra patriam imperio. Maximo Temper amore ma- trcm , a qua totus pendebat , colnir, et mortem eius Ron fine gravisfima moeilitia tulit (4), Interim iam naturae debittim teterrjmo mor- b (5) Sylla fqlvcrat privatus , iam vita defunc- tus ille vir, quern, magi>trum trium pe^tifero- rum vitiorum, Juxuriae et avaritiae et crudeli- tatis vocat Cicero (6j. Superftes autem illi fuic Va- (i) Cf. Pluta'ch. 1. 1. in fin. pag. in vit. Serror. 2 ,, O'j yc(,p . rort ifri fatTvxio-Tffts". Appian. Bell. Civ. Lib. I, ag. 421. (3) Cf. Plularch. in Sert. I. 1. (4) Cf. idem cod. (5) Vid. Plutarch in Syll. p. 474. Nihil had de re habet Appian. Bell. Civ. Lib. I. p. 4:6 feq. I>e Finib. Bon. et Mai. I. 22, De Sylla quo- Valeria Mesfalae filia, quam post Metellae obi- tum in fenectute uxorem duxerat {&). Esc obfervatione omnino dignum > marronas Romanas rnagnam aromamm copiam in Syllae Cadaver ingesfisfe. Sic itaque inter foeminas niger ille nonnullas habuit, quae tyrannum tantum et faevura honorare videbancur (3). Varia post Diccatoris mortem fata Romanae rcipublicae accidcrunt, priusquam Caefar . Pom- peius ec Crasfus triumviratum inirehc : videamus ergo de jis, quae, hocce temporis intervallo, in civitate Romana ad foeminarum vim in res politicas pertinere videntur. qne historicus Alexandrinns Bell. Civ. Lib. I. pagf. 409. yrpuTOf , inqtlit , sxoA# CO Vd. Plrtarch. in Syll. pag. 1 (2} idem in Syll. fub fin. vit. \ CAPUT TERTIUM, DE VI FOEMINARUM APUD ROMANOS IN EORUIVi RES POLITICAS, A SYLLAE MORTE USQUE AD PRIMUM TRIUMVIK.ATUM. J am florente Sylla , magnam fatis auctoritatem vindicaverat fibi Pompeius, cuiusambitio gloriae- que cupiditasad maioraadrpirabat, Erac ec Cras- fus diviciis praepollens, qui honores ec magiscra- tus fummos, quosvenalespopiilushabebat, in fe conferrec et ita Pompeio aemulus cvaderec CO- Quamvis hi viri iam tune t.emporis esfcnt in ci- vicace primarii, in eorum camcn contendone, an foeminarum partes nonnullae fuerinc, parum con* flat. Verum paulo pose, cum ukimum exorire- tur bellum Mithridacicum, Praeciam quandara obviam habenms, quae quidem maximam vim in res Romanorum urbanas habuic; quam ut cog- noscamus, paululum ad fqperiora redeundum eric. (i) Vid. Plutarch, in Crasf. Tom. I. p. 546, ec Appian. Bell. Civ. Lib. I. p. . Etfi principes existimentur Pompeius etCras- fus, Lucullus tamen baud obfcurus fuit. Era: honpre auctus a Sylla , qui ec illi fua com- j t. mentaria infcripfcrat (i}, atque filii tutorem , praeterito Pqmpeio , nominaverat (2}. Non diti post Dictatoris mortem , Lucullus ec Cotta Confules erant, et a mukis de.bello con- tra invictisfinuim Michridateni inftaurando con^ filia agitabantur. Interim Confules fortieban^ tur provincias; Gallia Coraata Lucullo obtigit. Aemulus Pompeii magnitudinis , et gloriae ftudio flagrans acgrc tulit , fuam provinciam clan's fa- c.inoribus nullam praebere matericm , dum Pom- peius in Hispania gloriam acquirere facile pps- fet. Urebat autem ea inprimis de caufa gloria Pompeii Lucullum, quod metueret, ne file cum imperio inRegem mitteretur, cuius im- peril cupiditate ipfe flagrabat (3), Erac CO Erat Lucnllns homo liccrntisfiraus , vid. Ci- cer. tesiimonium Acudi Quaest. IV. init. (2) Hinc Plutarchns discordiarum exordium Pora- peiuui inter et Lucullum rcpetiit ; cf. praeprimis de omni hacce re nuctor in Lucuil. Tom. I. pag. 494. (3) Hinc explicetur ilia Luculli erga Pompeium, pecunias a Senatu petentem, obfeqnentia , ne nlla Pom- pcio tn Italiam. re'denndi caufa foret, ' Cf; omnino Plutarch, in Pomp. p 628. Efat autem in Urbe Cethegiis, primas qui obtinebac aptidpopuliim partes, vir turpibus dedi- tus voluptatibus ec amoribus, atque ob vitia fua Lucullo odiofus. Sed cum tanto'pere Imperiuni concupisceret, Cethegi opera uti necesfe, fal- tem utile videbatur. Interim moriebatur, qui praeerat Ciliciae, Octavius. Multi ad hanc* ce provinciani adipiscendam conatus parabant; in his edam Lucullus, ratus fcilicec, ilium qui Cappadociae finitimam tenerec provinciam , bel- li Michridacici Imperacorem deleccum in, et ad extremum, ut cum Plutarcho loquar ("i), ,, ep- ,, yov O'j ctftvsv 9 cv STTXIVSTOV, uhXcog "Kayy- ,, Idem ille Cethegus, cuius auxilio Prae- ciae ope imperium contra Mithridatem nactus erat Lucullus, maximum, quod antea nemini qui- (i) *T (inqnit Plutarch, in Luc. p. 516.) *J 35 y* fiovhy tctl TCIS otftFro^ u^titet 7fue/3ufc Tfpim'*, kS&fn 74$ %4Xtf#m ^ (i) iu Cic. 1. 1. ni can Him fuisfe, qua in exilium abire coactus lit. Prius autem de alio Ciceronis adverfario aliqua adnotanda in promptu funt. Simulac Tullius gloria honoratus fumma, omniumqne aestimadone ornatus, vitam priva* tarn publicae practuleiat, invidi ftarim muki, reiru postea aClodio confectam , movereincipie- banc. Metellus inprimis Tribtinns plcbis Ci- ceroni -exprobrabat , ilium indicta can fa elves Romanes necasfe. Scd fummus vir pacisqne amans a litibus quam maxime refngiebac. Ut itaque cum Mecello in gratiam rediret foeminis quoque ufus est. Ipfe ad T/ibuni fratrera Celerem v ego cum comperisfem , fcribk (O, omnern fui cribunattis conatum in meam per- 9 , nicieni parare arque medltari : egi cum Clau- dia, uxore tua, et cum vestra forore IVIucia, 5 , cuius crga me lludium, pro Cn. Pompeii ne- ccsfitudine, multis in rebus perfpexeram, ut eura'ab ilia iniuria deterrercnt" (2> Non- nul- (i ) Vitl. ad Famil.'V. 2. (2) Ex iilo multis in rebus cast, patere videtnr, faepius iam foeminarum auxilio gavlfum fuisfe Ci- ceionem. X'identur praeterea haec ad Celerem fcripta affiimare, nihil hoc tempore, a moribus Romanoruin aliennm fnis'fe , ut iniiliernm vim e t aiixi'inm viri implorarent. Erat profecto Q. Me- iciius Celer Ciceroni amicisficius , quo etiam ad Clodii iras nulla interim evenerunt, quae et alium inimi- cum Ciceroni pararenc, Clodium nempe, virum loco illustrisfimo natum. luvenis Patricius audaci animo praeditus , Caefaris uxorem Pompeiara amabat (i). Dif- ficilis Clodio ad earn adieus fuisfe videtur: quippe per noctem Caefaris , tune temporis Prae- toris, domum, ubi facraBonae Deae perageban-: tur viris adire prohibita (V) , vescitu puellari introire aufus est: iuvenilis et imbcrbis aetas rem patratu faciliorem reddebat. Clodio in inagnis aedibus alias erraturo , ancillae cuiusdatn opera erat ucendum; fed forte fortuna ab ilia aberrans a Caefaris matre Aurelia detectus est ; quae, multo edito clamore, mulieres onines et Vestales conclamavic, ut Clodium foribus eii- cerent. Mox facrorum polkuorum Clodius pos- iras aufugiendas ufus est. Habebat Celer Clandiam Clodii fororera in matrimonio , quae , marico fubita morte extincto , caedis fufpicione vacua non fuic. Cf. Cicero pro Coel. cap. 24. (i; Vid. Plutarch- in Cic. p. 874 et feqq. Id. in Caef. p. 711 fqq. Cicer. ad Att. I. 13.0*0 Casf. Lib. XXXVII. cap. 45. pag. 139. Ed. Reimar. Cf. Sueton. in Caef. cap. 6. et praeprimis Asc. Paed. Orat, pro Mi!. Add. Middleton, Lev. van Cic. Tom. i. pag. 303 et feqq. (2) Conferri potest lu venal* VI, 339 C postulates cst CO ; Cacfar nutem impudicam repudiavit uxorem. Dum canfa agebatur. va- rlis artibus et falfis testimoniis reus fefe defen* die; quin imo .a Caefare ipfo, ut Clodium fibi pararet amicisfimum, purgatus est (a). Cice- ro autem , qtiamquam caeteroquin Clodio baud infenfus (3), testimonium contra tulit, minus veritati ftudens , quani Terentiae mandate (4)* quae erat irata rco, propter Clodiam fororem, quam matrimonio cum Cicerone fludere fufpica- batur (5). Terentia igitur, (ut cum Plutareho loquar (6) ) %&&%% rov r po K ov ovcra, y,y^ TOU K i %s p a v o g a p % ou Florebat quoque hisce temporibus Cato, vir incegritate vitae clarus , feveritas dignitatem ad- di- (1) Ad.Fam. I. 1. Ep. 2. (2) Quamvfs posterioris temporis haec ointiia fuerinr, origo tamen repetenda erat ex illo tempo- re, 'de quo hoc cnpite agebamns: itaque haec apte h. 1. nobis traciari posfu- videbancur. diderat, confhmtia. erat" laudabilis, modesttis; non dividis cum divire,nequc factione cum foc- tiofo, fed cum flrenuo virtute, cum modesto pudore, cum innocence abftinentia certabat; cs- fe, quam videri bonus malebac. In con uracio- nis Catilinariae pcriculo fortis ec patriae ftudio- fisiimus evafic. Antea, puer adhuc , avorum virtu-rum hand degener exilicerat ; i). Parunt' quidem in huius gravisfimi Romani viri rebui gestis de vi foeminarum liquec. Matrimonio licet habuerit duns uxores, quarum alrera du- . biae virturis O 2 ) ; 1'^ec i fcnfus Metello fueric propter mutatum eius de Lepida, a Cacone ada- : mata , ducenda confiiium (3); licet impudicas hahncrit forores, et Caefirem magis oderit S r- vilia? ca'ifa (4) ; nulia tamen , quantum novimus, mulier quidquam apud Catonem val-nc. Neque enim coniu^:, neque fiiia neptisque earn in affi> nkarem Pompeii adducere powcrunt. Qnippe quidem Pompeius, f.ucio Afranio conlularum deferre fludens , et adverlante inprimis Catone , hunc (i) Cf. Plutarch, in Cat. min. Tom. I. pag. 759 ei feq. (a) Vid. idem I. 1. p. 770. (3) Vid. idem eod. pag 762. (4) Cf. Plutarch, in Brut. Torn. I. init. vit. - . ^84. id, in Cat. min. 1. 1. C 268. > hunc binis matrimoniis in fuam fententiam alii- cere cotiatus erat (i)< Caeterum, ut huic capui finein imponamus, parura amplius de vi foeminarum apud Roma* nos in corum res politicas, hocce temporis inter* vallo, conftare videcur. Et quae vis carum hoc- ce tempore fuerit, capice demondrabitnr fequen* te , ubi de vi foeminarura Tub Triumviris primis agendum eric, CO Cf. Plutarch, in Cat. min. pag. 773 et feq. Singularis res dQ uxore Marcia Hortenfio tradenda Ca- toni fuit. Qua de re vidd, Plutarch, h. 1, p. 770. in fin. et Appian. Bell. Civ. Lib. II. pag. 490. CA- CAPUT QUARTUM. BE VI FOE3VIINARUM APUD ROMANOS IN RES EORUM POLITIC AS, A PRIMI TRIUM- ViRATUS TEMPOR.E, USQUE AD CAESAREM INTERFECTUM. E rant aemuli in civhate Crasfus etPompeius; prudens aiuemCaefar, illis reconciliatis (i), fe in amicitiam tertium adiunxit atque ita primi evaferunc Triumviri Caefar, Pompeius ec Cras- fus O). lureiurandofefibi invicem obflrinxeranc, ne quidquam in civitate fieri (inerenc, absquc conimuni ipforum confenfu. Sum mum olim in republica honoris fastigium confulatus fuerat ; fed pose (i) lam ab eo inde tempore , quo facrorum pollu* torum renm obviam Clodiura habuimus , triumviratus origo ec exordium repecendum est , indeque illins bel- li remotisfima caufa rcpecenda cst , ,, quod (uti Flo- 3 , rus ait IV. 2.) tocuin , qua patebac imperinm , quafi ,, diluvio et inflcmmntione corripnit." Conferri potes; Sue:on. in lul. Caef. c^n. x.^. C 270 ) post Marium ec Syllam Roman! didicerant, confulacum uer tancum ad inagnimdinem esfe; magnus amem qui haberecur, il;um potentiam longe maiorem filr qKacrcre. Callidus ec prudens lulais perfpectnm fubito tenebat, urle omnino fibi tore, Pompcio con- iunctisfimo mi amieo (i). Noverac aiuem pro- bos luliae fuae mores, noverac ingenium eius: ec apta videbacur, quae amiciciam ec ihidium Pompeii erga Caefarcm firm are t. Rerum quo^ que condicio matrimonium fovebat. Pompeius enim viccor de bello Mirhridacico in urbem re- dux ec criumphans , uxorem Muciam repudiave- rac (2 , atque Inline amore erac capcus. Fi- liam igitur uxorem illi Caefar dedic '3): ne au- tem in fe Scrvilium Caepionem infenfum red- derec, cui lulia desponfata crac, huic icerum Pompei filiam proiriiic (4). Eodem fere cem- pore ipfe Calpi rniam , Lucii Calpurnii Pifonis, Confulis de''gnati, fiJiam duxic, uc ec Calpur- nium in fuas panes traherec (*?}. Nunc an* tern (1) Vid. Plutarch, in Pomp pag. (2) Vid. eod. p 641. (3) Idem eod. 1. 1. pag. 644 et in Caef. pag. 714, (4) Vid. localaud. (5) Cf. Sueton. in I. Caef. csp. 21. et Dio Casf. Lib. XL. cap, 63. pag. 261. C =7' ) tern nimis manifestum erat, Caefarem per ma* trimonia res fuas agere ftuduisfe, qtiani ut Cato, indignadonc motus, tacuisfet: qui rem 'omnem contemnens , palam testatus esc clamavitque ; rem indignam esfe, ut addiceretur nuptiarum lenociniis imperium, ac per mulieres mutuo 5 , fe ad provincias , imperia, exercitus prove- 5> herent (i)." Habuerunt tamen per allquod rempus (2) vim faluberrimam hae nuptiae in res Romanorum; quippe nobilis Pompeii con- iux maritum et patrem caricatis vinculo diu co- hibuic: -ilia vero defuncd, furor denuo belli civilis exarfic (3). Erat lulia Pompeii am ore dignisOma uxor, et qui Pompeii cum Caefare amiciciam minime laudarent, eius tamen erga coniugem amorem non improbabant (4), Hand Vid. Phuarch. in Caef. pag. 714. (2) Hine Cicero iniiiara /' inquit, Pompeii! cum Caefsre focietatem atu nunquam coisfes sue nnnqnam cliremis-fes !'* Phil. II. 10. (3) Vid. Plutarch, in Pomp. p. 647. id. in Caef. j>. 719. Dio Casf. Lib. XXXIX. cap. 64. p. 224. id. Lib. XL. cap. 44. p. 250. Appian. Bell. Civ. Lib. II. p. 438. Ve'I. Pat. II. 47. Flor. IV. 2. Vai. Max. IV, 6. Seneca Conf. ad Marc. cap. 14. et Lucaiu I. 114. feqq. Cs) Inlia? e^'gn maritum amoris exemplnm egrcgiure leg. apud Piut.irch. 1. 1. in Pomp. Hand iniuria conferas cum lulia Octaviam Cao- faris August! fororem , rebus gestis, vicae condi- tione , virtutibus ct ingenio; fed dolendum est periisfe antiqna monumenta, quibus luliae vis in res Romanas luculentius exemplis probare- tur. Nihil autem a veritace alicnum nos exis- timare arbitror, illam, cuius laudes omnium ore ferebancur 1 muitini Romanae civitati pro- fuisfe : affirmanc reni-eivium luctus de morte ec Lonores in eius fepukur^i (t), ., quae niagno" uti inqu t VaLriils, ., ^um totius terrarum or- bis detrimenco ^xQnravir." Nam mortua in parru I'lia et panels pose diebus filiola, Caefar ec Pompdus ., OVTS spsTptafyv, otif vyiss oWsv a 5*6T/ *. T. A. f), manebatque furor ille , donee Pompeius /^/^Conful crearetur. Pugnabat hoc tern pore Crasfus centre Par- thos, ibique cum interfectus esfec (3), duo fuperftites triumviratus viri, palam bellum gerere civile atrocisfimuni acriter conaban- tur. > Al- (1) Cf. Dio Casf. Lib. XXXIX. cap. rf.f. pag. 224. (2) Idem Lib. XL. cap. 46. pag. 251. (4) Yid. Plutarch, in Crasf. pag. 5^3- ct feq et So Caef. p. C 2 "3 ) Alteram quoqtie duxic uxorem Pompeius Gor- neliam, Mccelli -Scipionis (O filiam, P. Crasfi Marci filii viduam. Videtur ilia, Jam ilacini tanciim apud marhum valuisfe, uc Meteljuo* focerum ambitus rcum poena folverir; quae re's graciam Pompeii apud populum minirae. auxk (2^ : Magna aucem fi fuerit Corncliae apud Pom- peium auctorltas , nullo modo illud mirandum est. Quippe quidcm ingenti ardorc Pompeius uxorem amabat; ec crat uxori quoqtie, uc aic Plucarchus (3) , practer iuvenilem formam, mul- turn gratiae , >> %x* yx? vsfi ? , %<7%'/iTO , xxt yes ft Avpzv Y.OU pov ? &, e TaTi *#rjt/^fi$, xotl cux it Bpvr A>j0#f , ^.TtA, Cf. Plutarch, in Brut. p. 988. e$ DIQ Cgs.f, lib IY. ca^. 12. pag. jnagnanima mulier, coniuracionis confcia, tant$ re dignam fefe praeftitit CO 9 neque enim talis era: , cui Brutus dicere posfet 'iffTOV T otKKTVVTS XKt alfffaoHTt %&V verum decebat ilium potius , ud fecit, Deos im- precari $05y#.; &UTU , jt&'?opQouvT& TW Kp.Zfyv , 9 Kv^pi nopxtag d^icfi (pavyvui (3)." Quantum am^m Bruti et caeterorum coniuratorum fa- cinus in res Romanas valuerit, tet^a nobis docet fecundi triumviratus historia. Taceo mala ilia, quae bellum contra Brutum Cas- iiumque genuit. Procedamus iam ad historicam disquifitionem nostram fub triumviris alteris; quo tempore de vi foeminarum in res politicas Juculenter admo- conftat. Plutarch. 1. 1. p. pSp. feq. adcU Dio Casf. Lib. laud. cap. 13. pag. laud. (2) Plutarch, in Brut, pag. pp4- Hector is h?.ec verba Graecne potius , quam Romsnae huius temporis matronae conveniunt. i%a (3) Plutarch. 1. 1. p. CA- CAPUT QUINTUML E VI FOEMINARUM APUD ROMANOS IN EO- RUM RES POLITICAS, A CARS ARE INTERFECTO USQUE AD AUGUSTUM IMPERATOREM. M. . Antonio Jam florente Caefare primarius in civitace vir, Lepidus , et mox Caefaris adop- tatus films Oetavius, post luliqrn incerfectum , principe^ ex(licerunr f Erac Octavius fymm^ i'*ura a inacre Attia (i) educatus vidua , ec lite- rarum peritus. Mortuo Caefare , llatiin Apollo- ni^ Romam tendit, uc lulii heredera Tefe fer- ret, necem ulpisceretur et mandata exfequere- tur (2). Haec res autem exordium et origo novi belli ciyiiis fine (3), Propter Caefaris hereditatem (1) Vid. Sueton in Aug. cap. 4. cf. Appinn. Beil, Civ. Lib. III. pag. 532. In rebus^ furs ago- dis Oc^ taviannm iuvenera faepius matris confilm ufum fuisfe luculenter apparet ex Appian. 1. !,. et; p^ 1. ec p. 534. (2) Vid. Plutarch, in Anton. Tom* I. pag-. et 923. (3^ Suetgn. 1. |. cap, JQ. ct cofliurationis fuspicionem cum Antonio mox inimicitias exercebac Octaviantis (i) > dum Le- pidus Antonio coniunctisflmus erat ("2). Pose unam nlceramve pugnam convcntum tamen inter illoscst, muhorum eorumque Optimadum ruafu : et turn quidem triumviri primum fidem fibi invicem dixerunt; fed, qua horrct natura huma- na crudelicate , caedes caedibus inter fe com- penfarunr. Muhum autem militum hoc foedus iniri intcrerat; quo edam factum est, un trium- virorum^ amicidam firm?.ri matrirnonio cupe- rent: hoc conf,lio Octavianus Ciodiam Fulviae, tune temporis Marci uxoris, filiam duxit Cs)' Sed cum firtiu's de Fulvia eric agendum , misfis Octavianoet Lepido, de collega primum videamus. Filiam Caii Antonii, in confulatu Ciceron's collegae, uxorem primam habnic Marcus, ob cuius a Dolabella violatae pudicicuie fuspicio- nem, cum, Cacfare Dictatore, Magister equi- tum csfct, parres in civirate Fovi.sfe yidetur^ quas ex animi fententia oppugnare maluis- fet (4). Repudiate dein uxore, Fulviam ir^ ma- (;) Vid. Plutarch. I. 1. (2) Idem eod. pag. 923. (3) Vid. Plutarch. 1. 1. p. 924. et Dio Casf. Lib. XLVT. cap. 56. pug. 490. cf. V r ell. Pat. II. 05. et Sueton. in Aug. cnp> 62. (4) Vid. omnino Plutarch* in Ant. p matrimonio fumpfit, qune nupta prins Clodicr frt postea Curioni fuerat , ,, ?uvxioy* testimonies 5 y PJiuarchi fi), 0y m/Ucr/tfi>, qu$e olxovpi&x , Qpovo~v , fo^l .fo^fiq tSiuT&v wpstTsiv afyovv i #A- Neqne a ioco eicgans ille aucror fe abilinere potuir, qnippe rp^v" pergit J/^r^A/^- 4>ovAj 5, Tuuicv yuvaixoKpxtriX'S o 5, x^) Xfx&ib&ywnW&Wv tin* 5, ^ : yi/^/^wj/, jrof&faiflw*** avrov (2).'' StU- debac autem ipfe Triumvir coniugem variis ar-" tibus mitiorem reddere, quod tamen parum prospere illi cesfisfc , mox apparcbic. Sed uc incegram niulieris indolem cognosca- nuis , quae rn hidoria - Romana nomen fatis fa- inofum fibi comparavit, parumper ad fuperiora rcvertendum eric. Quum atrocem Clodium Milo inrcrfecisfec, Fuivia mariti necis acerrima exflitic ultrix. Nam ubi cadaver yesperd Ramam perlatnm es- fee , et infima plebs ac fervorum raaxima tufba- Ingenues circum corpus, in atrro domns pod- turn, aditarenc, Fuivia invidiam facci auge- bat ? 0) 1. 1. p* 9^0. cf. id. eod. p. p.2^, ec Florus IV. 5. (2 ) Plutarch, 1. 1. p?g, 530. < 282 ) bat, quae cum effufa lamentatione euis vulnera pstentabac: quo facto, ortis inter plebem ru- woribus, magna populi caterva in foro per noc- tem degjc (i). Sed quum interfectpris Mi* lonis caufa ageretur , ipfa Fulvia ec Clodii fo- crus gemim et fletu fuo magnoptre circumftan- tium animos commoverunt (2); tamoque metu perculfus fuit Cicero, ut ne auderet quideni effari, quae vellet. Jioc mpdo marici necem ulcisci conata est, Postea nuptiis Antonio iuncta, in Triumviro- rum profcriptionibus fefe eius indoles atra ex- plicuit. Nam ipfa multos, Romanes quoque cives, marito fuo faepius vix yel neqnaquam cognitos, necari curavit (3). Silentio eius in Ciceronis cadavere crudelitatem obtegere malim ("4). Alia etiam occafione more^ eius perfpici potuerunt; quippe cum Triumviri, pecunia, licet iam opibus foedisfimo modo CIH niu- CO Vid. Ascon. Paed. in Arg. Orat. pro. Mil. Cf. Appiao. Bell. Civ. Lib. II. pag. 43P (2; Vid. Ascon. Paed. 1. I. fub fin. arg. (3) Vid. Dio, Casf. Lib XLV1I. cap. 8. pag. 49 (J, C4) Vid. Dip Casf. 1. 1. cap. 1. pag. 497. Fulvia certe Ciceronis morti multum conduxit , Antonium- qie (fi aliter infligatione opus esfet) inftigavic. Scd et alia Antonii in Ciceronera invidiae caufa fuir, quae a foemina repetenda esu Vid. Plut. ia Ane. ink. C 283 ) mulatis, indigentes, rnatronas ditiores numcrq rnille quadringentas pecunia mulccarent, quae in fumptus belli impenderetur, pmnesque ftatirn adirenc Triumvirorum cognatas, ut deprecatrit ces haberent , laudabilis Octayla Qctaviani fo- ror, et mitis mater Antonii (i) faciles fefa praediterunt; Fulvia autem arroganter muliere? fupplices for! bus expulit (2). Hoc loco non posfum, quin Hortenfiam ver- bo memorem , jpulierem eloquenciae laude ec animi fortitudine celeberrimam , quae mulierum ^aufam apud Triumviros felicicer dixit (3). Re- praefentaca enim patris celeberrimi Oratoris fli- cundia (4) impetravic , uc maior pars imperatae pecuniae foerninisreniirteretur: ,, revixic turn," inquit Valerius Maximus ($) inuliebri ilirpe Q. Hortenfius verbisque filiae asfpiravk: cu- ? , ius fi virilis fexus posceri vim fequi voluisfenc, ? , Horteniianae eloquenciae tanra heredicas una foe- (1) luHa nempe, de qua vid. disq. nostrae pag. $3. (2) Vid. Appian. Beli. Civ. Lib. IV. p. 607,. ec $38-. (3) Leg. eius One. ad. Trinmv. ap, AppJan. 1. 1. p. 608 ec 6op. (4) Vid. de liortenfio Cicer. in Brut. 88. ct Lu- zac , Disf. Inaug. de Horcenfio Cicor. aemulo. L. B. 1810. (5) VJIL 3,3, foeminne actione abfcisfa non esfet". Unica igitur mulier gloriari potuit, fe uno eodemqne die, viris praebuisfe audentiae, foeminis elo<- quentiae, et tyrannis virtutis exemplum (ij. Duo deinde Triumviri , Lepido Romae relic- to, in Macedonian! Bruto Casfioque arma illa- turi , profecti funt, belloque confecto , cuius praecipua gloria Antonio tribuenda videtur, ae- grotante Octaviano (2), hie Romam tendit, il- le in Orientem deflexic; ubi, maximo civitacis Romanae damno ^ Cleopatrae amore corruptns est. Sed misfam faciamus, quae Romana non erat mulier, reginam , nt ad Fulviam Ro- mae imperantem redeat disquificio. Plurimo- rum , quae nobis de Fulvia restant , accuratam notidam Dioni inprimis Casfio debemus (3). Erat Romae fparfus rumor, Octavianum in Macedonia obiisfe. Variae inde oriebantnr ani- morum commotiones ; erat nonnullis id gratum , plurinii autem iniquo animo rumorem audiebant , cum (i)'Cf. Thomas, Esf. fur les femm. Tom. IV. pag;. 208. (2) Vid Appian. Bell. Civ. Tib. V. p. 677. cf. Phnarch. in Anton, pag. ^25. Magnus fane Impe- rator erat, ipfo Caefare cescc, Anconius. Pogn Pharfa- Iic4 lulius finistro cornu curn praefecu. vid. Plu-? tarch. in Ant. p. pip. (3) Lib. XL VIII. pag. 529 et um de nova rerum convenlone nihil boni CM augurarentur. Interim ipfe Caefar Romam pro- perabat> ne, languente Lepido ,tumultus conci- tarentur. Erant Confiiles frater Antonii Lucius 6t P* Servilius Ifauricus, vel potius tenebant hi coniulum inlignia , dum imperium apud Fulvi- am ec Octavianura Romam reducem esfet. Ful* via autem iam ante adventum Caefarisy igna-; vum Lepidum fpernens, rerum gubernacula fumpferat; et ade,o rebus fuis erat intenta, ut neque Senatus , neque populus praeter illam de aliquo negotio ftatucre auderet^ Gesferat Conful Lucius paucula armis contra populos nonnullos Alpinos , et Romam redux triumphi honorem petebat* Sed Fulvia adverfan- te , nemo concesfit: annuence, omnes decrevere; ita ut TO; x^/y\ inquitDio i_) TOJ/ 'AyT^w- 6v , %a^ uvvsp xexpxTrixivai shsysv" (^nihil eniiTl mumpho dignum gesferat) r\ Haec quum agcbantur, Romam venit Octavianus. A rebus gerendis, animi infirmitatis canfli fe : abftinuerac Lepidus, Caefar autem eo acrius ne- ; gotia agitabat, et Fulvia ob propinquitatem cum ep, parum amplius movebat, neque Liicium agere quidquam volebat. Exorta tamen de agro- rum 1. 1. Cap. 4. 'p. 530. tti'ra divifione rixa, ad helium mox aperttiift- Fulviam inter et Octavianum res fpectabat (i). Multa,uc Caefari adverfaretur , Fulviam propul- fabant. CalJidum miilieris ingeriium pcrfunfum fibi habebat, Qctavianum^ rernods periculis praefentibus, omncm milicum grac;am in fe col- lacurum esfe, agris nempe inter illos diviiis, atqne ita facillime, ut Lepido, ita i\3. Antonio potentiorem futururri. Postulat igitur Fulvia, uc pars militum, qui imperarore marito milita- verant, fratri eiusLucio traderetur: Caefar, iure milites a fe redneri, contendit. Qutim autem verbis nihil prdficeret Fuivia, primiim turpisfi- nia arte (2) deinde vi uia est, Hinc Octavia- iius, Fulviae mores detestatus, uxorem Clo- .diam intact am remifit (3). Hoc facto , concor- dia inter Triumvirum et Fulviam prorRis disfolu- ta esc. Turn Marci coniux et frater, collega languescente^ iunctis viribus id iluduertmt, quo damnum Octaviano potisfimum adferrent; Ad cos ftatim callida mo Her fcfc confcrre opti- mum cxistimabat, qui aninios in Caefarem prop- ter posfesfiones adcmtas infcnfos habebant. Hos in- (0 ViJ. prueter Dionem I. 1. Appian. Bell. Civ. Lib. V. p. 679. er p. 682. (2) Cf. Martial. Ep. XI. 20. (3) Vd. Sueton. in Aug. cap. 6a. C inter fe coniunxit iibique conciliavit et his quo* que opera fua praefens fuit: effecit autem, uc^ qui Caefarem mecuisfent, adept! patronos Ful- viam ec Lucium, animdm imuarent, neque de agris fuis cuiquam cederent. Erat interim a muliere provida cauturrt, ne Octaviani militibus adverfariis uteretur, demonftrando* nihil agro- rum divifione opus esfe, victoruni populorum bona fufficere, pecunias praeterea Jargiendo, affirmando denique de praeda ex Afia.ei regioni- -bus, ubi maritus, multa illos fperare posfe. Sed quid mulca? Variis niodis Octavianum pla- ne ad angustias redegk, qui, modo ob populi , rnodo ob milieu m fludia, male audiens ^i^), ni* hil proficiebat; fed in dies odid populi in mi- lites, milicum in cives adcrescente^ pacenl com* ponere cum Fulvia et Lucio ftudebat. Per fuos autem, de conciliatione nihil procedens, ad milites veteranos confugic , uc illortim ope in componenda pace uceretun Hinc Fulvia ec Conful audaciores, magis palam omnes qui agros amiferant, fibi adiunxerunc. Poscrema fuos omnes in agmen unum cogebac Lucius; dum Fulvia , urb^ Praeneste in fuas panes ad- duo Fulviae confilium, quo milites ab Octaviano abalienaret , recte cesfisfe, Nonius testacur necacus : qua de re vid. Appiau. Bell. Civ. Lib. V. pag. ( A88 ') ditcta, Senatores ibi mnlros crcqti'rcsfibi devin- rCJebat. Cum his de rebus gerendis . conlilium -inibat, et g'adio cincta tesferanr faepius militi- 'bus 'dabat concioncmrjue ; apud illos habebat. 'Iteratis vicibus rcconciliationi frullra iam i ftu- duerac Ocravianns, mistis ecianr Scnatorii ordi* nis legati^s, cum tandem lids arbicri veterani mi- 'lites died ilnr. Gabios Cbnvenircnt Caefar, Fulvia ec Lucius (i) : promp-um fofc cxhibuic Gacfar, tieqac adfuere tatnen Marci frarcr (2) et nxor. Abfentibus damnatis, Caefaris cau- fam Veterani foverunt (3% -Bellum iam ab utrnque parte , omni conatu , conflads undique copiis , parabatur. Interim , oppugnante Cae- fare Sencinates , Ur'oem repente fuperveniens Lu- xins- cepit C4). : Hac re cognita:, Occavianus, iratus Lepido , cui cusrodia Romae erat mandata, 'ad urbem properavit: Lucius, autem etim non exTpectavic , fed Roma cxivic atque in Galliam deflexir. Verum neque Fulviae , neque Antonio res pro- CO Vid. Diq Casf Lib. 1. cap. 12. pag. 534- Q2) Cf. Appian. Bell. ('!/. 1. 1 pag/684. Refert historians Alexandrinus , Lucium Gabios tendenteia 'propter infidias Oc r avinni a propofito destidsfe. (3; Vid. Dio 1. 1. P ng. 535. (4) Vid. Dio.' 1. 1. et Appian. 1, I. pag, 688. p'rospere cesferunt (i) et eo tandem res perve- nit, ut capta urbe Peruiia, Fulvia cum liberis fuis ad raaritum aufugeret (2), quo in itinere Sicyone morbo confumta obiit (3). Haec omnia dum fiebant, 3YL Antonitis vitarft mollem , nugis et voluptatibus deditatm , apud Aegyptorum Reginam trahebat (4) : qnae ab- iecta vivendi ratio Fulviae caufam praebuerat, lit tantos rumores, tanta disfidia , tanta mala agitaret. Opinabatur enim, nee immerito, li rixara . Octaviantim inter et raaritum inoveret, Antonium, urgente necesficate, Cleopatram re- Jicturum esfe (5). Opinio quoque earn non fe- feliit r attamen ferius fomno tandem furrexic Antonitis. Metus primum eum excltaverat, Labieno cum Parthis ingruente : et in itinere li- teris Fulviae, lamentationum plenis, acceptisy ver- (i) Vid. Dio 1. 1. cap. 15. p; 537. cf. Appian. 1. 1. p. 68d. ubi de proeliis antea contra Caefarem gestis. Cs) In itinere Sextio cuidara Africam invadenclam fuafic; rebus autem male gestis , Sextius ille parum ef- fecisfe videtur. Vid. Dio 1. 1, cap. 22. pag. 542. Cs) Vid. Plung-ch. in Anton, pag; p2p. et Dio 1. 1 , cap. 28. pag. 546. (4) De amoribns Antonii ec Cleopatrae vid. praeter alios Plutarch, in vit. p. 928. feq. (5) Plutarch. 1. 1. p. 229. ec Dio Casf, 1. 1. pag. T verfus Italiam fefe converfit (i) atque, Fulvia obviam habita, cum ea collucutus est (2) ec arma Caefari imulit. Mortua autera breve post uxo^ re, pacem ftatim cum Caefare fecit (3): quippe Octavianus fe in Antonio nihil culpandum ha- bere, fed Fulviam beJlum movisfe, profiteba- tur, Tan turn igitur unius foeminae Romanae vis potuii , immo dicam trium foeminarum : quis cnira Cleopatram excipiat vel quis de Glaphyra non cogitet? Verum fi in Fulvia, cui nihil mu- liebre praeter corpus (4), virtus haefisfet, Ro- mani infelices illam laudibus in coeium certetulis* fent, quippe quidem ingenium eius aptum erat> quo mala mnlra in civitate fan a ret. Defuncta Fulvia paceque inter Caefarem et Antonium compofita, temp us iam aderat, quo Octavia, [ilia diverfae plane indolis matrona, pro- diret. Habebac hanc Caefar fororem natu inaio- rem ("5), Marcelli vidrram egregiam, quam ct maximi ob virtutcs faciebat et fraterno amore ama- O) PKnnrcli. I. !. (2) Cf. Dio 1. 1. Tub. fin. p. 546. add. Appian. Bel!. Civ. Lib. V. p. 701. Cf. Appian, 1. 1. p. 706. Ita Veil. Par. Hist. Rom. II. 74. 3. (5) Vid. Plutarch, in Ant, pag. 9-9- amabat atque bonorabac (i)* Erat Octavia per tJrbem celeberrima, non tantum forma, fed e- tiam morum gravitate, integfitate virae, atque animo fapienti. Haec ut Antonio nuberet, om- ties fere cupiebant, ut vinculum amicitiae inter Triumviros binos exstaret firmisfimum (^2). Agebac ilia post Marcelli mortem vitam quietam, nullis intentam rebus publicis, fed e- ducationi liberorum dicatam, neque fecundi ma* trimonii defideno tenebatur, acque amavisfec in fepulcro infcriptionem : In lapide hoc unl nupta fuhfe kgar ("3 Fratre tamen "Ocraviano fuadente et rogante ? ilia annuit, patriae fratrisque amore ducta, at- que cum Antonio nnptias iniifi. Noverat procul dubio Octavia , quae de Antonii et Clcopatrae amoribus ferebantur, fed publicam fahuera pri- vata fortuna antiquiorem habuit. Erat illi'fuavc et iucundum , fi civitati Romanae prodesfet fer- vando . concordiam inter fratrem et mariturn. Matrimonio igitur magna cum omnium laetitia con- (3) Cf. Dio Casf. Lib. XLIX. cap. 38. pag. 596. et id. Lib. LIV. cap. 35. pag. 766. (4) Cf. praecer Plutarch. 1. 1. Appian. Bell. Giv. Lib. V. pag. 709. (3) Propert. IV. 12. 36. Conferri potest d'Arneau de la vie priv. des Rom. ch. 5. p. 365. T * tontfactb, Athenas cum marito petiit CO ibi- que per aliquod tempus cum coniuge morabatur, atque in Graecia remanfisfe videcur, quum An* tonius iterum in Orientem rediret (a;, Sed brevi tempore post novae con tendon es inter Triumviros duos exortae funt. Antonius certe cum trecentis navibus contra Caefarem in Italiam navigavit. In itinere Tarentum appulfus, ibi uxorem Octaviam obviam habuit. Proba mulier* varias novi belli civilis metuens calamita- tes , maritum exoravit, utipfam de pace ad fratrem mitteret (3^. Quo facto, adiuvantibus Maece- nate et Agrippa, amicis fiiis, Caefarerh obtesta* ta est, ne ex beatisfima mnliere miferrimam fe fieri fineret v&v t&lv yap afavfto &vdpirovs s*i$ 3, &VTW aKophSTrsiv , fyufoxpot'fjpav SuoTv , rou yevoiro Tv Y, 95 TSTrpuTai , tot, c fiM (fafttyGTSfm a$Kiot," ' (4) Fractus hisce .Cacfar, ipfe Tarentum ahimo ad pacem prono veriit, ubi praeferis intuebatur tur- -. Cf. Plutarch, in Ant. pag. psi. praepr. aiueok (2) Cf. Appian. Bell. Civ. Lib. V. pag. 716. (3) Cf. praeter alios Plutarch. 1. 1. pag. 931. (4) Plutarch. 1. I. et 293 Trpos rots atyiaKoiq s^ova-as, afofo $e (Antonii ne'mpe et Octavianf) K&I (pthuv &ironT%- 5, vsig xa] (pihoQpocrvvag. Paci igicur" facra, discesfere Tmperatores: in Sicilian! Caefar, in Syriam revertebatur Antromus; ubi iterum amore Cleopatrae, gravi illo malo, corniptus est. Ab eo inde principio coe- pit, Romanas provincias Cleopatrae largiendo, iram populi Romani in fe convertere (i^. Octavia rurfus omnia tencare cu'piens, quibns rnaritum fibi devinciret, et duos Triumviros pace coniuncios teneret, ad Antonium naviga-^ vit, annuente Octaviano; non in gratiam fororis dilectae, fed ut, i-lld-' ab Antonio iniuriofe. fpreta* j ipfi honestior belli can fa foret. : Uc Octavia Athenas pervenit, literas ibi ab Antonio niisfhs invenic, iibi mandantes, UG Athenis fubfisterec. Dona autem muha fe^ cum Antonio offer-enda attulerat, et quamquani iiiagna moestkia , magnoque dolore literis ac- ceptis aiTecta esfet, per epistolam tamen mari^ turn percontata est , quo vellet, mitterentur vestes, niukae mili tares, equi, pecuniae ec duo miyia niilitum, quae omnia Antonio donq ofFerebat., Cleopatra hinc metuens, ne tanta rnagnanimitate^ CO Vid, praeprinvs Plutarch. 1. 1. p. 932. tsnta benignitate, tanta virtute Antonius movere- tur, omni arte efficere ftuduit, ut fibi Antonium devinctisfimum teneret ; quod bene illi cesfit (i). Turn Caefar, Octaviam magna contumelia affectam exisdmans, iilam Athenis reverfam, deferta Antonii domo, feorfim habitare iusfit; fed ilia mariti domo non excesfuram profes- fa , fratrem praeterea , tanta eius erat miran- da magnanimitas, precata est: ii ^ $f 35 frepxg uirixg eyvuKf TroXf^sTv 'Ayruvfy , 9> TTupsxdfai TO, xottf eotvTW i&v* cog cu ,, KtZhOV , fl TWV ftyi(TTUV aVTOXpaTOpUV , 6 ftV ,, TTQteftov Puft&ioug xaT(TTy<76 <> * (^^ f Nunqiiaiii profecto deftitit nobilis matrona Antonio favere; liberos eiuseFulvia natos cum fuis honeste etli- beraliter ("3) educavi t, et, cum de rebus fuis Romam legatos mifisfet Antonius , uxor cum fratris, turn ipfa aiiorum ministerioidegit, ut mariti res cura* rentnr. "Axovra 5' S^^TTTS (inquit Plutarcbus, quod baud parum Octaviae honori est (4)) $/ )t 1QVTQV 'AVTUVIQV {&i? TM 'ctiTiav rcu TTOhsftou xtx>} #VT# ysyoveycti. 'Pw- axTsipcv OUK ixstvyv, ol KteOTTUTav suaxoTst; oyr Quum igitur de binis Antonii uxoribus multa facra memoraverimus, dematre eius haudomnjno tacendum esc. Nihil unquara benigne egic Triumvir Marcus , uri aic Dio (2) wxjyys 3, on vlv 6s7ov , sr0AA^ ryg ftyrpos T%<; SXUTOU , 9 TJfc Htbhfae ixsTv felicitatem fuam adauxerunt, et nova 'nacti funt, eaque firmiora vitae felicis praefidia. Hoc itaque quiecis ec felicitads tarn internae quam externae ftudio omnis continecur civilis focietatis finis (i). Omnes civium obligaciones atque iura me- tienda func ex fine, in quern confenferunt om nes" (aj). lam vero civitatum finis > ptiblicum est et commune omnium bonum* Ita fit, uc civium obligationes omnes ad unum facile re- ferri queanc praeceptum : Omnem operam in- tende, act bonum commune puUicum promdven* dam ("3). Etenim quod utile esc civkaci, quid- ni hoc fingulis prodesfec civibus? ,,Potesc au- cem, quod inutile reipublicae fie, id cuiquam civi utile esfe?'* (4) Praecepti illius vim recce perceperunt ec enunciarunt anciqui illi philofo* phi, qui cives civitatis confiderabant, ut unius (1) Wolff, I.N.et G. p/fl. Fiiang, fc.dela legisl. inic. Pestel, addit. 5^ (2) Wolff, I. N. et G. 836. (3) Pestel, Fund. I. N. 156. ec cins Orat. ! ftudio boni communis , lege civicatum priina. W o 1 f f ^ I.N. et G. 887, 975 fq. (4) Cicero, de Off. III. c, 27. de quo I. vitf. JB a r b. ad P u f f. VII. c. i. 4. feet. !. V S ( 308 ) cuiusdam corporis panes. Nihil , ut ait Ar- rianus, Disf* Epictet. (i) civis privatim utile ducat, et nulla in re existimet, fe orani obliga- tione esfe liberum: fed ita cum civitate fe con- iunctum fentiat, ut manus aut pes, il ratione uterentur, et naturalem ordinem intelligerent, nunquam concitarentur aliter, nee defiderarent quidquam, nifi habita ratione univerfi." Urtum hoc fed primarium civium in civicate officium praeclare exprimit quoque Filangieri (2). IL est un devoir rigour eufement obligatoire pour tout homme dans toute fociett. Ce devoir fubjlste ausft kngtems que lafociett, et perfonne tfcn peut tre exempt , fans fore exclus de la focietd ^_ ou fans que rordre de cette fociete foit trouUL Ce devoir est de contribuer, aut ant qitll est posfible, ate lien de la fociete b laquelle on appartient". Quodfi ergo quis privatum commodum publico anteponendo civitati vere noceat, hie fanctisfl- mam (l) Lit). II. c. iff. apf. Barb. 1. c. feet. 2. dem civitatem inter et humannm corpus comparatio- nem egregie perfequitur Plato, de Rep. V. 462. C. D. 464. B. Volebat enim hie , civitatis eiusdem cive? o- vxreti. Legg, IV. 708. D. Science .de la legist* Tom. 7. p. 271. mam omnium obligationum violasfe dicendus est (i> Ex hac prima civitatis lege coinphires pos- fnnt repeti mutuae obligationes, quae inter ci- vitatem et civem intercedunt. Est in illis obligatio quaedam primaria, qua fcilicet fola ipfe foeietatis civilis finis ob- tineri queat, ut civ has fe ipfam confervet at* que perficiat , et removeantur adeo ea omnia, quae civicatis perfection! obesfe videntur , vei ei interitum mini tan tur (2). Scilicet felicitas ilia et valida iurium defenfio, quam fibi proponunt, qui in civitate vivunt, obtineri non potest, nifi omnium vires in recte cpnftituta civitate bene confocientur. Hoc ut fieri posflt , tcnentur cives focietatem civilem confervare atque defendere. Praeterea haec civium obligatio ex ipfa ecfam hominis na- tura recte ducitur. Etenim, quia animal fo- ciale homo est, ideoque flatus focialis unice naturae convenit, tenetur homo civilem focieta- tem , in qua ipfe degit , tueri atque fervare (3)-. Accedic etiam altera quaedam civium obli. gatio,. ut ipfara qivilis Qonfociationi^ rationem (1) Vat t el, Dr. d. Gens I. 123. (2) Wolff, I. N, et G, 1093 (3) VsttQl, Dr. des Gens I. non tantum confervent, fed et reddere perfcc- tiorem conentur. Vulc enim naturae lex , ut ho- mo fe ipfum perficiac. Haec perfectio plene cbtineri non pocest, nifi in civili focietate, ubi omnes ad eandem perfectionem vires fuas inten- dunt CO- lam pacti civilis indoles postulat, uc non fuae tantum finguli, fed et ceterorum civium perfection! ec felicitati omnes prospi- ciant (2), An ipfa natura obligationis civilis liberam e patria migrationem civi permittat? Confiderandum hie inprimis crit, an obli- gatio civium ad civitatem confervandam atque perficiendam , et obligado civilis univerfa , falva esfe posfit, li civibus liber concedatur e patria discesfus. Naturam obligationis civilis hanc migrationem civibus nequaquam denegare, inde facile ap- paret, quod cives nee yoluerint^ nee dehierlnt abdicare earn migrandi facultatem , quum in -fo- cietates venerint. Non voluerunt confenfu fuo cives hac fe Ji- bertate privare. Nam, qui in civitate de- gunt, (O Wolff, I. N. et G. 44. (a) V a 1 1 e 1 , dr$is 4es Gens I. 21. C gunt, ideo cenferi non posfunc curam fui re- rumque fuarum abiecisfe, imo eo propofito in civitate flint, ut fibi rebusque fuis bene con- fulant. iletinuerunt iccirco liberatn fibi mi- grand! facukatem > quam primum alia in civitate melius fili fe prospicere posfe existi- menr. Venerunt in civitatem, brevi forte dis- plicituram. An cenfebuntur perpetuo fefe huic civicati mancipare voluisfe? Nequaquam profec- to. tjomini propria esc cura riaturaiis libertatis, ideoque non maiorem huius li.bertads partem ci* ves abdicarunc , quam quae ad civitatis quietem ec Hilutem necesfaria erat. (i) Quodii igimr migran- di etiam faculcas cum civicatis fine confistere quear, (quod deinde oscendere conabimur) di- cendi etiam funt cives noluisfe hac fe libercate privare. lea fit, ut , qui in focietatem civUem venerit , cenferi debeat , tacite fervasfe fibi fa- cukatem ex ea discedendi, quampriraum fibi li- bucrit (a^* Non ( : ) Spectst hue ebfemtio M a n d r i 1 1 o n i i , Specr tt Americain P. II. p, 8. Ckez tsus let peuples de funi- yers r amour de la liberte par ait Favoir etnporti fur cdui mtms de la patrie. Rarement on a vu facri- fier la liberty ti^ la patrie , tr&s fouvent la patrie a $te [aerifies a la liberte. (2) D e Felice, Dr. d. N. et d. Gens Tom. III. p 147. de ll^al, fc clu Go-went.. Tom. IV. p. 543. C 3" ) Non dcbiimmt cives , per naturam pacti civilis , libernm fibi e patria exitum praecludere, quia incommoda, quae in civitatem ex libera ilia mi- grandi facultate forte posfint redundare, levio- ra, commoda contra, quae merito inde exfpec- tare licet, magna fint, et non parum ad ipfam civitatum perfectionem atque felicicatem vale- ant. Quae fl ita lint, certum est, hanc migrandi facultatem focietatis confervationi aut perfectioni nequaquam obflare , ideoque non esfe defuturum officiis Ibis civem , qui e civitate alio discedat. Deinde non ea est obligationis civilis natura > ut fit perpetua , ut ea fe liberare cives numquam posfint. Finis quidem civicatis est, ut fit per- petua (i), fed illud pactum, quo cives fe ob- ftrinxerunt ad reipublicae commoda promoven-? da, non ita est perpetuum, ut eo fe exfolvere cives numquara posfint j i. e. non fe obftrinxerunt , tie (i) Pertinent eo eximfa C i c e r o n i s verba Rep. III. Ed. Ernesti , fragra. p, 1157. Debet confh'tuta fie esfe civitas , ut aeterna fit. Itaque nullus interi- ms est reipublicae naturalis , ut hominis , in quo mors non modo necesfaria est , vernm etinm optanda perr faepe. Civitas autem cum tollhur , deletur, exftin- guitur , fimile est quodammodo, ut magnis parva con? feramus , ac fi omnis hie inundus intereat , ac eon- C 3'3 ) nt perpetuo in una eademque civitate flnt man* furi. Ideo pones civicatem ius non esc, civem invitum , quail rein aut mancipium, quod in dominio quis tenet, retinendi (i), Non defunc quidem, qui ex inflituta compa ratione officiorum, quae inter civitatem et ci* ves mama funt, ftatuant, per paeti civilis in- dolem, non magis civi licere, invica civitate discedere, quam liceat civitati, civem invicum non delinquentem e patria eiicere. Sed haec comparatio non procedit, Gives enim , quum irreparabile damn urn esfent pasfuri , fi invlti e qivicate eiici posient, oranibusque vitae civilis comraodis pro lubitu privari ; five tacite, five expresfe hanc pofuerunt civitati legem , ut ne iaviti e patria eiiciantur , nifi in poenam crimi- nis ("2}. Civitas contra non eadem pane-* tnr ex libero civivim nonnullorum discesfu in- commoda; fatis enim virium retinet, ut fe de^ fendat, et faluti fuae rite profpiciat^ egregium praeterea civem , alio migrareparantem, mnnerU bus ac praemiis facile retinebit. Idco non de- buic ilia civibus fuis exitum e patria adimere. Civi porro, cui patria fua minus placet, nullum CO Kant, Metbph. anfangsgr. der reclitslehre p. (2) Moreau, Pttgten der Oyerhede* p. T 3 o fq. C 314 ) remedium funerest, nill uc yel 'patienter rerum condicionem ferat, vel alio migret; et hoc uki- mum malorum effugium adimi ipfi nondebec(i). Ex hisce ( obfervationibus , ni fallor, non d ; ffi* cuher propofica argumenta disfentiendum refel- limtur. Sunc etiam, qui existiment, libera manente civibus migrandi facultate, reinpublicam exhau- riri civibus, et nimium fie viribus frangi. Sed his opponere liceat Barbeyracii Cs) eximia ver- ba: ,, On ne volt pas ^ que les pays , oh chacun a pleine liberte de s*en aller ailkurs , ft cda fac- commode, foient moms peupUs , que les mitres, ducontraire, cette m$me libertd , et la douceur du Gouvernement, qui lalaisfe^ font que pour un qiion perd^ on en recouvre mille, qui augment ent les forces et les riches fes de I'dtat". Non parum aucem iuvabit, paucis hie con'li- de- (1) Puff end. dr. de la TV. et des G. Fill. c. u. 6. d e R a 1 , Tom. If. p. 553 fq. Un citoyen me- content cTun contrat , que fes ancetres ont fait fans fa participation , et fe trouvant r&duit & une horrible pauvrett , pent , fans qifon ait droit de s'y oppofer , fuir fasf ociation generate , et fe retirer. Esfai fur la pslitique et la ttgislat. des Remains p. 363. (2) Prtf. ad Grot, dr. de la N. et des G. derasfe, quanta commodx civitates vulgo c:c ipla hacce libera civium migratione percipiant. Quae commoda fi adfunc, non potest obligations civilis natura liberum denegare civibus disces- ftim, Abfurdum enim videretur id prohiberi^ quod non potest non civiwti prodesfe, eiusque perfectionem augere. Mutuum itaque commercium et libera inter diverfas gentes migrandi facultas efficiunc, uc alii apud alios maioris humanitatis et morum in- genii que cultus auctores exiistant, artes atque doctrinas perficianc , et fie focietad civili quie- rein, falucem, feiicicatem maiorem afferanc. Docec historia, quantum Graeci debuerint co* loniis, aliunde ad fe adventantibus (i), quan- tum Graecis item debneric Romanorum cultior aetas. Reeentior etiam historia docet, quan- tum Europaeae gentes mutuo profecerint ab extraneis, quos in fuas terras reciperent (ft). Multi principes exteros ad fe vocarunt artifices, qui opificia perficerent (3). Neque ignoratur, quantum profecerint American! ab opificibus il-r lis peregrinis, qui magnis primum praemiis, fa- Heeren, Ideen Tom. III. p. 104 fqq. (2) Cf. B o d i n , de Rep. I. c. 6. p 93. (3) Vie de Franklin et Oeuvr. poschum. Tom. II, p. 1^3. C 316 ) voribus et privileges invitati, in American! ha- bitatum cedebant (i). Subiata itaque migrandi liberate, magnum civitatum emolumentum, ec princeps aliquod perficiendae focietatis huraanae praefidiura necesfario interiret. Fateor , ea , quae hie obfervavi , proprie per- tinere ad uniyerfae humanae confociationis com- rnoda, quae ex liberp civium e patria discesfu oriantur, non vero proprie ea referri ad com" inoda illius civitatis , unde quis decedat ; doce- mur quoque , menfuram officiorum , quae cives praeftare patriae debent, vulgo non esfe exi gen- dam ad univerfam humani generis focietatem, fed ad peculiarem illam , ad quam illi cives proprie pertineant (i). Videri itaque posfent haec minus recte fuisfe allata, in inde in- telligatur ipfa obligatidnis civilis natura hac in causfa. Verum , ant fallor, aut ea, quae ad nniverfam focietatem generis nostri perficiendam valcnc, haec eadem fingulis civitatibus aeque proderunr. Praeterea, quando in obligacionis civilis indolem inquiritur, femovenda inde vide- tur omnis legum pofitivarum confideratio , ec hi nascra dcfinienda quaestione, vel univerfe prohi- ben- CO Franklin, Op. 1. Tom. II. p. 351 , 158 fq. (2) De Ral, fs. du Gwvcrn. Tom. IV. p. 550. ( 3'? ) benda , vel ubivis libera esc relinquenda mi- grandi potescas. Quodfi ita res confideretur* nullum esc dubium , quin univerfe ubivis per- ifiisla migratjo fingulis etiam civicacibus magis fie profutura, quara univerfa huius libercacis ablacio. Deinde obfervandum , non etiam hie pro prie agi de officiis , quae univerfae humanae fo- ciecati quis debeac, fed confiderari commoda, quae ex liber"o civium e patria discesfu univerfum hu- manurti genus percipiac, quaeque necesfario ic* circo ad peculiares etiam civiles focietates per- tinent; ec ex his peculiariam adeo etiam civi- tatum commodis, iura ec officia civium hac in causfa definiri posfunc. Vidimus fie de commodis, quae ex libero ci- vium discesfu vulgo oriuntur. - Saepius autem plura adesfe posfunc incommoda, quibus civicas prematur, fi cives pro lubicu posfinc discedere. Videndum itaque, an haec incommoda tanta fine, lit ideo ipfa obligatio, civilis nonnumquatn tlici queac impedirc , quominus civibus alio mi- grare liceat. Ea certe esc civitacum condicio , uc non pau* corum qnorundam, fed univerforum ope fclix fie ec quieta civicas. Generatim icaque dici ne- quic, migratione fingulorum cantum civicati dam- rium inierri, ut fie confervari ec perfici ea fion posiit. Veruntamen fieri posfic, tu vel ex uni- C us, vel ex plurium etiam discesfu gravia patia- tur civicas incommoda; et hoc cafu distingui oportere videtur, inter bonicivis officfa 9 qu$e funt perfect a ^ et ea, quae func imperfecta, ad quae praeftanda per vim compelli non debec 5 fed quibus ftrenue exfequendis pendere debet. Dicunc , qui hanc plurium mi- grationem omnino prohibitam existimant , eius- modi discesfu civitaccm nimium labefactari, imo eius inceritum inde oriri faepius debere f i). Neque nos etiam haec fieri posfe negamus. Nam fi talia funt rertim momenta, :uc haec inigratio civitatem vere laedat, illicica ea profecto esc habenda, fed non ideo tantum, qula plures fi- mul migrant, fed quia fie, in tali rerum condi- tione hac mfgrationc patria iure fuo perfecto privatur. Sic quaestio de migratioiie magni, qui dici- tur, numericivium, non peculiariter tractanda,, fed ex cornmunibus principiis definienda esfe vi detur. Probe quoque fe habet Barbeyracii (2) obfervatio, huic catervarum migrationi locum fere non futurum, dummodo curent principes* ut felices fint cives. Illi hos bene regant, et prospicianc, ut eorum, quae ad vi tain necesfe* ria funt, copia adfic: tnni' profecco cives giio catervatim non migrabunt, fed in patria vitae commodis quiete frui pergent. . (1) De Rial, .Science du Couvcrn. Tom. IV. p. 550. (2) not. td fupra cite. C r o t i I et P u f f end.locn. - - ^ .. X Ao c Quatenus leges po.fitivae hanc liberam migra>ndi facultatem civibus adimere posfint? In iure publico pofitivo exponendoqui ver- fancur, illis duas quaestiones ante oculos verfari oportet, unam, quid princeps et cives promit- tere fibi potuerint , alteram , qtiidvoluerint'^i), ' Primum itaque videbimus, an cives migrandi libertatem adimere fibi potuerint, dein autem, an earn fibi adimere voluerint ; quae posterior quaes- tio ex recenfione legum pofitivarum diverforum populorum modo cognoscetur. Videntur profecto cives posfe abdi care liberam illam e patria migrandi facultatem. In genere enim permisfa ac rata abdicatio iuris est ea, quae non e diametro repugnat confilio , quo na- tura distinxit iura hominum; hoc est, qua ab- dicatione non efficitur , ut homines vivendo cum, hominibus deterioris fianc conditionis, quam fu- turi erant in folkudine, vel ut ad cum flacum prolabantur, in quern folertia hominum redigit bruta animantia" (2). Tale autem quid fieri, quando cives migrandi e patria libertate fe pri- t "i. , yant (1) Pest el, additam. J p. (2) P e s t e 1 , fund. I. W. Part. II. feet. 8. 437* ; ( 3*5 ) Viint, nullds esc, qui contendat. Videtur qui- dem huiusmodi libertads coarccatio esfe odiofa et ad fervilem prope ea conditionem accedere fed ne- vel fie tamen pateac, civem non posf omnino hanc fibi libertatera adimcre. Imo ve*. rp, quum homo in fervicutem ita fe tradere poslit, tit actiones fuas ad alrerius iuscam vo*- Juntatem .regere teneatur, tic nihil proprii habe-^ ac (i)> iccirco .muko etiam magis licebic ho- niini , libertatem fuam naturalem coarctare , ratio- ne cercae cuiusdam ec licicae actionis, qtialis_ esc [migrandi facultas, nara non debet, cui plusiicec, quod minus est, non li cere" ^2). Posfunc itaque cives liberum fibi e patria dis- cesfum praecJudere; quod ft fecerint, imperans, iure isciusmodi leges ferec, quae migrationem illaili in>pedianc. Nonnurjquani eciam fieri p ore- rk, uc calls rnigrandi iuris, abdicauo civhatis conimodis ec.faluci admodurn prodesfe debeac. Quoniara enim gens fe confervare acque perfi- cere renetur, ideo cuilihet genti ius esc ea iu- bendi ec vetandi, quibtis ab interim fibi cave- ac Cs)- Potest itaque discesfus civium vecari, fi civicas nimium ica labefactari videatur. Perti- ne . (1) Grot. I. B. ac P. II. c. 5, 27. n. 2. (2) 1. 21. D. de R. I. (3) Wo Iff, I.N.etG. Jiop5. net enim baec rrngrandi libertas ad ea iura, 'quibus fi nefcias uti , eorum posfesfio con- fervata magis nocet, quam prodest" (i). Spon- te hinc etiam fequitur, non iniuste agere prin- cipem , qui migrationem e patria ita coarctat , ut migrans modicam bonorum partem relinqnere ^ vel pecuniae quamdam fummam folvere coga- tur, eo quidem confilio, uc damnum, quod ex cius discesfu pati poslit civitas, ita refarciatur. Quodfi itaque lex civilis migrandi libertatem co- arctet, vel prorfus adimat, huic legi obfequium praeflare debent cives , quia in earn vel expres- fe,;vel tacice confenferLint (2). Patet ex dictis, posfe omnino imperantem itis migrandi e patria coarctare, fi civitatis ratio id flag'tet. Potest tamen aliquando eiusmodi exfis- tere rerum conditio , ut nee civis naturalem migrandi libertatem abdicare, adeoque nee prin- ceps earn civibus adimere posfit. Tune , etiarh- C lex prohibeat, tuto tamen migrare lieebit(3). Etenim, quoties civitas civi non praeftat earn tu- (1) Cf. Festal, Fund. I. N. J c!t. (2) DC R ^ a 1 , Science du Gouv. Tom. IV. p. 547 (3) Hoc argumentum tractat qnoque d e R 6 a 1 , ^ ? 55 ^- ^ e ^ vereor, ne hie nonnulla eo retu- , quae , jure perfecro fjrltem , non Temper abfolucam posfim roigrandi facultatem. C 3*7 ) xutelam, earn felicitatem, quam fperare ipfi li* ceat, quamque confequi debeat ex ipfo fine focietacis civilis, toties ius discedendi civi- uhi in dubium vocari , aut tolii nulla Icge po- tent. In civitate non finguli tantum univerfis > fed et univerfi , feu civicas , fingulis obftringun- tur. Has obligationes fi civicas negligic, cui- que liber debet esfe discesftis (i). Nam prou- ti civitati ius esc, civem noxium et pacco civili vim inferentem e medio tollendi , Tic 'civi fem- per licet discedere e focietate civili , quae fua erga cives officia non implet. Obtinet haec re- rum conditio univerfe, quando valida non prae- ftatur a civicate defenfio, quies atque felicN tas (2) , v. gr. fi bene vivendi copia civi in isri- usmodi civicate defit, et offerat illam alia regio. Sichisipfis temporibus, magno numero in Ame- ricam concesferunt Helveti, ea fpe ut feliciori lautiorique vita ibi fruanmr , quam in patpli frui ipfis [licuerat. Pariter migratio civibus libera esfe debet, fi ea irwperii forma, quam ipfi an tea probarant, deinde in aliam mutatur, in quam con fen tire cives nolint. - Idem obtinet, posted imperii rationem , a maioribusacceptam, comma tare velint , neque hoc tamen per rerum aut CO CF. Wolff, I. N. et G. 442. (2) V act el, Dr. fas Gens 1. 33. 223. ( 3*8 ) aut tcmporum conditjonem perficere queant. Haec enim istiusmodi Tune, ut ab iis probari necesfario debeant, qui imperio illi eo tempore fubfunt. In haec nemo nifi pro fe tamum , nun- quam vero pro aliis confentit (i). Sic quoque ob pacfi civilis violationem cives libere Temper discedcnt, fi princeps arrogare fibi velic imperi- um in eas res, quarum arbitrium vel ex fola lege naturali, vel ex civium etiam expresfa vo- Juntate .penes eum esfe non pocesc; veluci , quando opiniones religiofas civium fuo- imperio fubiicerc conatur. Ludovicus itaque XIV, Franciae rex, formulam Catholicorum yi ec armis acerrime propugnans, iniuste egit, quum vetaret, neir, qui alii formulae addicti esfent, Francia excederenc (2). Pariter, quando rtidio- res nonnullos in . gente fua, princeps ad huma- uiorem vivendi rationem adigere tentat, non de- bet iis, quibus haec culcior ratio minus placer, discedendi facukas adimi. Sic, qui in Scotia Septentrionali habitant, (Highlanders) frequences in Americam migrarunt , ut effugerent regis An- glici iusfa, avitam ut relinquerent vivendi racio- ne-ra, r (I) Ra-y nal, 1 StMttmvM. van Amerika p. 34. "JV1 e e r m a n , Btr. omtr. Pruisf. I. p. 192. (2) Negoiiatien van den Grave d' A v a u x , V deel. pasfim. ( 3*9 ) nem, -fevcre illts praedpiemis.." Hoc iis ed ttm adimerc inhumanum force,, imo etiam ra-^ iustum CO- Leges itaque omnes, quae hiscc. rerum momentis migrandi facultatem civibus adimerent, iniustae forent, quia non facsre ci- ves iuberent, quod hi fe non facturos prin.dpi fpondere vel non potuerunt , vel non vbluc-' runt (a). Profecto nee posfunt, nee volunC; cives.cxicum fibi e patria praecludere, quandc* emsmodi funt res, eiusmodi tcmpora. Dispofi tiones iuris public! Yl -Europaei, etaliorum populorum nonnullorura. . . ' , Quatenus ius migrandi apud varios Europae populos vel liberum fit, vel magis coarccatiun ,' cognosci debet ex peculiari fingulortim populo- rum iure publico, et pactionibus hac de re inter gentes inicis (3). Ad hoc autem argumentum accurate et plene tractandum^ tanca requirK tur historiae et legum diverfarura gentium cog- ' Ci) Voyage cTunFranc* en dnglet. Tom. I. p. 438. (2) Pescel,. Addftam. 25. '-^ (3) von Martens ^ Einl. in das pofit. Europ, V&lkerr. 78. C 330 ) nitio, quanta a iuvenili fcriptore exfpectari vix posfit; quocirca id folura again, uc, quas leges' cognoscere mihi licuit, has excitem, et ica qualemcunque exhibeam iuris pofitivi public! de argumento nostro expofitionem. Antiquisfimorum populorum legum ea univer- fe ratio fuisfe videtur, ut cuique volenti liberam migrationem concederent. Ad migrandum facil- limi esfe folebant populi veteres (i). Patet hoc ex eorum coloniis magno numero in omnes ter- rarum partes emisfis. Neque hinc etiam 'discedebant Athenienflum leges, quae apiid Platonem fie loquentes indu- cuncur : , Edicimus nos , quod cuicunque At- henienfium permittimus, ut, postquam explora- verit, et viderit negotia et rationem civitatis, item nos, leges, tune, fi ei non placemus, li- ccat illi, fuis rebus fecum fumtis, discedere, quocunque velit. Et nulla nostrum, legum, impedit, aut prohibet, five quis vestrum, cui nos civitasque minime placeamus, in coloniam ali- Ti) Ces anciens peuples avaient une humeur in" quilte , qui les rcndait tits fujxts aux migrations , et qui I s ptrtait & changer de fejour avec une facililt 9 qui nous etonne toujaurs a prtfent ". G O g u e t , de ?o- rig. det toix, V. p 95 C 331 J) aliqqam velic discedere, five habhationem alio transferre, quominus id pro arbhrio faciat, ec fecum fua perferat" (i). Pacec hoc etiam ex ra- tione, qua coloniae illae Athenis a metropoli mitti foJebant; fcilicet non defiderabatur vulgo populi aut Magi stratum auctoritas, fedprincipes quidam viri, alio colonia.ni ducturi, quotquoc poterant, fibi adiungebant itineris focio's , et cum his fua auctoritate in aliam regionem concedebant, Liber fie erat omnibus e patria discesfus (2). Zaleuci leges rem esfe maxime reprehenden- dam iudicabant, fi <\uh . Locrenfium patria terra orbatus, in peregrino folo habitaret (3). Vetu- erat etiam Lycurgus, ne cives peregrinarentar , vel alio habitatum jrent (4). Similem fuisfe Cre* Cx) Critone 51 D. In civitate tamen, quam finxe- rat ipfe Plato , edixit : ou^' uv *r^JJc-^ fafawTau ;Jfc, .i|*ri wror Rep. IV. 420 A. Facuhatem vero pe- regrinandi in lib. de Legg. non omnem prohibait Plato : TO Fe a,(wT uv TC!', xMi$ i^T". Peregrinart idco licet ei , qui 40 annis maior esc , fi raodo acce- pt auctoritas publica. Legg. XII. p. 950. A. D. (2) Pertinent eo verba Piaronis , in loco CrUon. cir., nbi dicitur nulla lex *p*t>2av stvat, *&$ f tout , lea TtS ftou^TUi u'$ izyatjw'ct* {etui. (3) Scobaei Serin. XLH. p. 278. v. p. (4) Plutarch. Lycurg. 56. C. ( 33= ) Cretcnfium rationem docet Plato (i): Nul- lum iuvenem in alias exire civitates finunt La- cedaemonii i mi ncqne Cretenfes , ne dediscant ita, quae ipfi eos docuerunt". Argivi nulla ornnino ufi funt inigrandi facultate. Cecinit de iis Ovidius (2}. . . > prohibent discedere leges : Poenaque mors pofitaestpatriammutarevolenti". Romae erat de fua cuique civitate confli- tucndi libera facultas" C3): Hinc Cicero (4) in Oratione pro L. Corn. Balbo fufius de hoc ar- gumento dicens: O iura praeclara, inquit, at* .que divinitus iam a principio Roman! nominls a maioribus noscris comparata , ne quis invitus civitate mutetur, neve in civitate maneat invitus. Hacc funt enim fundamenta firmisfima nostrae libertatis, fui quemque iuris et retinendi et di- mittcndi esfe dominum* lure enim nostro neque -^mutare civitatem quisquam invitus potest, ne- que, fi velit, mutare non potest. Multi etiam fu.periore memoria cives Romani, fua voluntate indemnati et incolumes, his rebus relictis, alias fe (1) Plato, Protag. 342. D. (2) Metamorph. XV. v. 28. (3) 1. 12. 9. D, -de captivis et postlim. cf. 1. 22, 2 D. ad municipal. (4) pro Balbo c. 11-13. ,do~ C 333 ) fe in civitates contnlerunt. Prouti Itaqtie omm> bus civicatibus via esc in nostram , fie nostris ci- vibus paret iter ad ceteras civitates". Obfer- vandum autem est, non femel per rerum mo- menta factum fuisfe, uc haec migrandi facultas Romae coarctata fuerh: quo etia'm referri po- test illud, quod fupra attigi, iuvenum illorum exe.mplum, qui de patriae falure diffidentes, urbe excesfuri, a Scipione Africano , uc manerenc, fuerunc coacci .(i). Aliud eciam huius rei me- morabile exemplum esc in SCco, quo plures, qui ex .urbibus Lacii, Romam vel alio .habitatum iverant, iubenttir in fuam quisque civhatem,. re- dire. Questae enim fuerant legationes fociura nominis; Latiui cives fuos plerosque Romam commigrasfe , quod fi permittacur, perpaucis lustris fucurum, uc deferca oppida, deferti agri, mil Jam milicem dare posfent" ("2). Scilicet id. iludiofe agebunt focii illi ec Latini populi, ut, , :oq hsn,- no- CO Livi i Ilistor. XXTI. c. 53. Videntnr autem M adolescences; non migrationiem adeo , fed potius ptoditionem pncrlae moiiti esfe^ Habuerunt enira ,,ver* ba orntionemqiie adveri'as rempiiblicam , quo comnratio dcfeycndae Italiae causfa iieret^'. L i v i i XXIV, c. 18. (2) Liv. XLI. c. 8, p. qui XXXiX. c. 3. tradit , non multis annis ante idem accidisfe. cf. Niebuhr, Row. Cefch. f. p. 388. 372. 'Portinenc eo Leges Clau- dia ec Pcfpia.'vid. Bach. II. I. p. 151, i<55. I7;vfq. ( 334 > a&minibus tabulis cenfualibus infcriptis, Romam commigrarent, et furtim fie ius civitatis confe- cjuerentur. Quae ut irrita fierent, ipfa migrandi faculcas ademca fuic. Haec vero, uti dicebam, fpeciatim ita nonnullis de causfis fuerunt confti* tuta. Univerfe enim lure Romano, posteriori etiam tempore, migratio libera erac; quod tes- tantur verba Graeci interprets : c%faiv bidv, GTKV f>OUh6p&X , TJJV KKTOlxfolV SVKhXKGVSlV (^l). Ce- terum animadvertendum est , hanc migrandi li- bertatem a Romanis faepius alio fenfu accipi, quam qui nostro argumento convenire videatur. Nonnunquam enim magis de migratione in ipfo orbe Romano ex alio in alium locum quaesrio est, quam de discesfu ex ipfo imperio in pere- grinas terras. Sed quoniam ea erat imperil Ro- mani ratio, ut lingulae regiones, fmgulae etiam civitates peculiari uterentur iure, vel Latii, vel Italici, vel Municipiorum , vel alio, ideo fin- gulae illae civitates rite ita confiderari posfe vi- demur , utpeculiarem quad patriam conftituerint, eo efFectu , ut commutatio domicilii ex una in alteram Imp. Rom. partem , omnino haberi pos- fet veluti ex ipfa patria migratio quaedam. Ve- runtamen illi, quos adduxi, loci fatis indicant , Ro- Cs) B a fi 1 i c o n lib. 54. ad 1- 4. Cod. de tminic* ec originar. cic. a Cuiac. paratitl, ad ill, le^. C 335 ) Romanis etiam ex imperio fuo in pcregrinas re- giones abire licuisfe. Proud in Oriente raro quid reperitur, quod libertad faveat , ica fummam quoque hac in caufa feveritatem prodere, folent .leges Oriemalium , liliorumque populorum , qui despods fubfunt, pro arbitrio quidvis iuhend;i pocestat.em exercendbus. Hienim hominurn fe arbitrantesrerumque domi- nos, fancnsfima fubditorum iura, migrandi eriarn libertatem omnem auferre folenc (i). Sic Imp. Slnenfis poenam capicalem ec piiblicationem bo- norum iis rninitacur, qui vel patriam relique- rint;, vel relinquere conad fine. Eorum confan- guinei in perpetuum funt deportandi , et qui jl- lius migrationis confcii funt, nee rem denuncia- ^runt, fusdbns icd extra imperium exfules mit- tuntur^ quodii opem tulerunt, capite plectun. tur (2). , Similker in Mosfchovia fubdid, olim capids poe- fi) Perfae , forte foli Orientalinm , roigrandi libertate ufi funt. Recce Montesquieu, Efpr. d. Loix , XII. c. 30. ,, La coutume de Perfe , qui permef fc qui veut , de foftir du royaume , est tr&s bonne , /*- fage contraire a tir6 fan origine du despotism* , ott /** a regard^ les 'fujets comme esclaves , et ccux qui for tent ttmme des eftfhv& fugififs* 9 . ( $) Code PZnal fa la Chine , feet. 255. art. I. (Tom. a. P. 7 fq.) (C 336 )) pdena {latutaj, ;.prohibebamur , quominus patria excederent, et ibi, uc et in Tanaria, Aethio- '"pia, aliisque Orfentis regionibus-, non tantum iivibus,' fed ipfis eciam aliquando peregrinis exi- rtUfe^ 1 negabatvir (i). Humaniores quidem fue runt redditae hae in Rusfico imperio leges par Petrum, Rusliae principem, qui cognomine Magnus vocatus est (2). Sed neque. postea lluslis patria exccdere Hcuit, nifi confentien- te imperante Cs)- Nuper etiam iihperator Ma- roccanus Edicco 24 Mail 1816 mortis fupplici- um fcripfic, in eos non folum, qui e regno alio habitatum ccderent , fed in eos etiam , qui per- egrinandi tantum causfa in Europara perge- Tfctlt. - In iure publico Germanicarum gentium expo- nendo, fere folae in confiderationem venire pos- funt recentiorum populorum leges. De legibus antiquislimoryra^ '-Germanorum parum innotuit. Videntur Germani, Infubres, Helved, lapides, non- . (i) G r o r. I, .B. ac P. II. c. 5- *4- fe - B o- din. de Republ. I c. 0. pag. 90. Ilinc Montesq. ,4eMosfchis: tous - les fujets de r empire , comme des enclaves , if en peuvent fortir , ni faire fortir leurs biens fans pennis/ion. Efpr. d. Loix XXH. c. 14. Cf. Sc.hr ock, Algtm. Cefchied. VI. p. 55 De Real, Science du Gouv. Tom. 'IV. p. C 337 ) tionnnlli item ex Gallia barbari discesfum e re* gionibus fliis prohibuisfe^ , quorum in foederi- bus exeeptum erat, ne quis eorum a Romanis civis reciperetur" (i)< Deindeautem, medii ae vi temporibus, iura certa qmnino dee'rant, quum Juris naturae atqtie public! prima etiam ignoraren- tur principia. Acerbum etiam odium inter di- verfarum civitatum cives intercedebat. Prouti anteRomani, ita nunc Germanici populi pere- grinum.ko&ts nomine fignificabant , ec i\ quis peregdnus per aliquod tempus alieubi degeret, eius perfona et bona imperanti regionis cede- banc (2). Patet hinc^ eo tempore nullum om- nino huic migrandi libertati locum esfe potuisfe , quum naturalia gentium iura adeo fpernerentur, ut nullam putarent fibi eum aliis gentibus, cum hominibus exteris , intercedere iuris communio- nem. Leges vero publicae fecentiorum Europae gentium non omnes confentiunt. In Hispa- ma liberum esc cuiqite alio commigrare , et-alie- nae civitati adfcribi, dum id testato apud prin- cipem fiat (3).- Exftat etiam pactum quod- dam (i) Ci'c. pro Balbo, c. 14. Cs) Mciners, Mittelalter L pag. 5i6 fq. t e x s q. Efpr. des Loix XXX. c. 15. Bo din. de Republ. I. ct 6. p. pi.- Y dam inter Regem Hispaniae , et Ordines nbstrarum regionum Generates , d. 30 Ian. 1648, quo con* ceditur Hispanis liber e regno discesfus (i). In Portogallla quoque cives libere alio migrnre posfunt, modo expresfe perfonam civis abdi- cent, et relinquant, quod ex liberalitate princi- pis ad eos pervenerit. Contra vero Sabau- diae Rex, a. 17213 fubditis fuis disccdendi fa- cultatem interdixit. Cui dispofitioni convenic ediccmn a. 1732 Caroli VI. Imp. Rom. Germ, quo vetuit, ne Bohemi regno excederent. In terris illis, quae imperio Romano -Germa* nico continebantur, Jibera erat fubditis migratio, quotquot fcilicet liberae erant conditionis homi- nes. Qui vero inter fervos numerabamur, qui- que glebae adfcripti erant, his, nifi expresfe confentiente imperante, discedere non iicebat. Imperans autem, cuius imperio eiusmodi fe ho- mo fubtraxerat, eum , ubicunque reperiretur, prehendere, et in terram fuam reducere pote- rat , quod imperantis ius Wildfangiat-us vocaba- tur ( Gra- CO Bynk. Q. I. Put>1. II. c. 25. 7. (2) De R^al, Science du Gouv. Tom. IV. p. 54(3 fq. De iure pnblico Germaniae , vid. Seidenfti- cher, de iure emigrandi ex moribus Gcraanomm. Gutr. C 339 ) Gravis dliqtiando de hoc migrandi iure qu.les* tio fuit exorta, quum Episcopus Salzburgenfis facis magno riumero eorum, qui novis faerorum formulis adhaererenc, e terra fua discesfum ncga- rec. Hi fcilicet ea condidone in dicionem illam habicatum cesferanc , uc facra fua libere cole- rent* Quum autem deinde libero cukus di- vini exercitio eos privavsfec Archiepiscopus , li berum illi fibi discesfum postulabant, quern fum- ma taincn ille iniufia denegavic, Legati quidem excerartim gentium, ipfe etiam Imperator Re* mano- Germanicus, eum monuerunc, ne contra leges imperil illos homines invitos rednerec, fed nequc his moveri fe pa'sfus ille fuic, imo, ut ex* ftiles ec criminibus daranatos, eos e didone fua eiecic, bonis eorum omnibus publicans (i). In regno tiorusfico admodtim etiam impedita estcivium in exteras terras migration Univcrfe., nunquanij niil antea certiore de hac re facto im- perante, disccdere licet. Saepius etiam expres* fus eius confenfus requiritur. Semper aiuera a migrance decima bonoiura pars reipublicae ae- Gott. 1788, et Leth, de eod. nrg. eod. anno, citt. a Martens, Eitrop, pof. Poi'kerr. 78. n. 6. (i)P. le Ciercq, GefcMtd. der foreenigd. I. p. 433 fq. Y 2 C 340 ) ratio perfolvi debet* Qua necesfitate hand Borusforum e patria migrundi libertatem maxi- mopere coarctatam esfe, fatis apparet CO- Quod leges Anglic as attinet, Magna Charta, a. 1215 a Rege loanne, cognomine fine J^ostrates inter ec Anglos, continuae erant lite.s ec bella; quocirca non immerito Angl} givium fuo- rum in nostras terras migratianem ea tempore impedivisfe videntur s non ex qniverfa legis fuae C 34* ) cjispofkione, fed in cafu exceptions in eadcm ilia lege menioratae, Praeterea exceptio il- ia, quae pertinet ad regni commune bonum* fads vaga esc, atque indefinita, ut facile hac in re ipfi forte Angli non femper fibi fads conftice- rint, Imo fuerunt, qui Anglos >ideo carpcrent, quod cives ipfi fuos eo excicaverinc , ut patria exirent. Existimaba.nc , oportuisfe potitis, ut earn migrationem prudencer legibus impedivisfent, ne civibus Anglia exhauriretur CO- De legibus Franclcls more fuo multus est de Real. Andquitus liberum crat civibus, quandocunque lubebat, in alias regiones fe con- 'ferre , ibique habitare , rclicca antiqua parria. Primus vero Ludovicus XIV. Edicto 13 Aug. 1669 capitis bonorumque poenam ilatuit, fi quis Francus, venia ab ipfo non impetrata, Franciam relinqueret, animo non revertendi(2^). Idem dein Edicto meniis Octobris 1685 peculi- arem legem tulit , de omni migrandi facilitate iis adimenda , qui novis facrorum formulis, quae post reformationem prodieranf, adhaerebant(3). Me- (1) F i 1 a n g i e r i , fc. de la legist. Tom. I. p. 58. (2) Bynkersh. Q. I. Publ. I. c. 22. cuius Edfc- ti dispofitiones exhibet Merlin, repertoire univerfeL voce Emigration i. (3) De R^al, Op. 1. Tom. IV. p. 543- C 343 > Memorabileest, in hiscoria patriae etlarn nostnte , hoc , Regis placicum , quo celebre illud Nanne- tenfe Edictum revocatum fine. Scilicet: eranc eo tempore in Francia plurimi nostroruiu civium , qui Prorestantium parses /equebancur, qtiique a RegeFrancico id folemnite^pacti eranc, uc libc- ro fruerentur cukus Divini exercitio. Hoc q/u-iin* negarec Rex, petiertinc Nostrates, uc liccrct fibi in patriam iuam rcverci ; quas civium fuo- ruin prcccs rnerico adiuverunt Ordines nostri qui dicebantur, Generales. Sed Rex Franciae his rogacionibus prorfus fe oppofuic, rieq.ue eos non tancum decimiic e civjbus nostris, qui iura na '.mentis in Francia nacti eranc, ibique habita- bant; fed et ipfos noscros cives coercuic, qui neg'ocioruin ec nicrcaturae causfa force eo tem- pore in Francia degebam, non nifi pfiiicisilmis ab hue lege venhni concedens (ij). Utrumque iniiistisfinium profccco facinus. Nam, etiamfi ceteroquin- ii , qui aiicubi nativitatis-iura con- fccuti funt , non ma-gis facukatern ij]igT->indi habeant, quam ii ipfi cives, qui in eo impjsrio nati func (2); cam en ad eranc hie pecliliares coa- cesfiones , ipfis rtacuralifiidonis ? quae bar bare di'el- tur , (i) Wagenaar, Vaderl. hist, ad a. 1685. Tom. XV. p. 317-Tq. (2j Cf, v o ii M a r t e n s , pof. Eur. V'dlkr. j 78. C 344 ) tur, literis infertae, dc cultu divino Hbero re-i littquendo; quod quum iis rton permittcremr, inviti in Francia . recineri non debebant (i). Leges illae LudoviciXIV, migrandi, ita iaculta^ tern tolkiitesvvi in fuam deinde recinnerunt. Be- nignicate Regis, aliquando venia migrandi impe- trabatur, Ted vel tune eitismodi addebantnr con- ditiones , fecundum quas Francico imperio ad- ftricci manerent discedentes. Valuic haec iuris conditio ad annum usque 1789. Quum vero eo tempore civiles turbae ingravescerent , ec dis- cordiis distraheretur Francia, quum everfo de- inceps imperio Regio, commutuca esfec plane regni ratio, turn feverae latae (lint leges in eos, qui aliarum partium esfent, et patriam reliquisfent. Eo percinet lex data io Angusci 1791. Brevi vero alia iterum fuccesfis iuris ra- tio. Eodem fcilicet anno , nienfe Septembri con" Si (i) Fnfe tota haec res expofita exftat in opere , Negotiatien van den Grave cTAvaux, V. 118. ec fqq. VI. p. ii. fq. Dici posfinc Franci non fatis fibi conftare , qui f o tempore cpnfendant , cives nostros, ab iis receptos ? francos evafisfe cf. de Rdal, IY. p. 594. fq. deinceps autern contra ftatuant , cives fu- os , ab aliis recepcos , Francos Temper manere. Confer. du Code civif. I. p. 64-67. Sed non adraodum mi- rum est , alio tempore aliud eos fenfisfe, prciui ip- commodnrn ferret. ( 345 ) dita lex imperii cuivis concedit liberam undi, manendi , migrandi faculcatem (i). Se* quenti vero anno , in alia iterum omnia abierunc Franci. Eorum , qui migraverant , bona pu- .blicae administration* fubiici coepta funt; dein> de publicata, et vendi iusfli fuerunt. Tandem perpetuo exfilio eos, qui patriam reliqueranc ^ plectendos cenfuerunc , ec ultimum iis fupplici* um minati flint, qui fp re to exfilio in Franciam redirent ("2). Redolent fane hae leges, triscem et conturbatam plane rerum illo teinpore con- ditionem. Deinceps rebus magis ad tranquilli- tatem compofitis , humaniores evaferunt. Ed* amli enim emigrationis poenam omnino fustine- rent, qui ante diem 4 mends nivofe anni 7 patriam reliquisfent, poena tarn en vacui declarati funt, cum qui deinde migraturi esfenc , turn quf post fancitam legem imperii iam migras- fent ("3). f Tandem emigramium caufam omnem definivic Senatusconfulcum , daium die 6. mcn&s ftordal an- ni (1) Gonftitut^ du 3, Septetnbrt 1791. Cf. Art. 5. de la loi du 1 8. Sept. weme annte* La conftiiution garantisfait comma droit natural et civil \ la libsrtt 4 tout hownte, d 'alter , ae -resfrr, (2) Loi de i% Mars 1793. (3) 4rt. 3, loi 12 Pwtoje an 8, < 346 ) in 10 } quo redeumibus in Fran ei am poenae venia concesfa esc, redditis iis, quaeuendum vendita es- ^cnc , bonis (i). Hodie lex Francica , cives ex im* .pcrio libere discedcre, onmino fniit. Refertur enim sjdmodos, quibus quiscivis esfe definat, tout Jtablisfement , fait en pays far anger , fans esprit fa ret our (^2). . Leges ctiam pnblicae libertatem migrandi, Ta-cpe non nifi dcducta certa bonorum parte, con- cedunt , q.uod apud plerosque Europae popu- Jos in mores ivisfe, novimus (3). Sic v. gr. .Hamburgae civas r qui alio mlgrabat, decimam ..debebat cedere bonorum fuorum partem C4) Hoc autem vectigal, quod migraines folvere ck-bei'ent, hire patrio plurimis in locis obtine^ ^at. Vocabatur illud regt. van isfue of exue (5). Varia t quippe erant in Belgio et alibi urbium .privilegia, ex quibus illi , qui inde discederenc, all- (0 Cf * Merlin, rtpert. wniv. voce Emigration. Fleurigeon, Code Adminiftratif. Police v. Eini- fr^ (2) Art. 17. feet. 3. Cod. Civ. Cs> Hcineqcii, El. I. N. et G. II. c. I. S 232. (4) de Ral, 1. c. p. 540. (5) N o e s t , Staatsr. p. 209. S c h o r e r , Aan- tcek. op de Groot, Inkid. I. 13. 3 P pi. fq. C 347 ) aliquam bonorum fuonnn partem voor exue of isfue, ut vulgo appellant, cenebantur fojve< re (ij). llaec bonorum pars nliis in urbsbus erat vel decima^ vel quinta, vei: vicefnia, aiio loco alia (2}. Urbs Zierickzea tcrtiam partem exigebat (3). Ex AniftelodameniUun ftatinis effici potesn, non ab omnibus migramis bonis vcctigai illud ibi exactum fuisfe : ,, fed ab illis tan turn , quaejn ea civicate posfidabat, quaeque inde fecum esfet vccturus (4). Quum vero ali quid hostile rpjraro viderentur hae exacdones , non uno roodo hoc ins 'Exue coarctatum fuic, cum, quod plurimae civiuates inter fe pacisce- rentur, ne ahm ah aheriLis civibus huiusmodi tr'ibucum e.xigerec (5), turn, quod iliud vecci- gal poscea non amplius exigi coeperit ab iis, qui folum vercerent , fed a peregrinis tailtum, ad quos bona heredkaria civitim nostrorurn per- tinere incipiebane. " Frequentia quoquc fimc pacta a Nostratibus cum exteris-princip-ibus con- ven- (0 Bynk. Q. I. Publ. If. c, 25. j. (2) Zurck, Cod. Bau voce Ex'te , num-. I. de toto hoc argum. vid. Arnczen. Inilit. I. Belg. I. p. 181. tit. 12. 8. Cs) Schorer, over de ongerijmdh. in de prak- tijk p. 81. (O Wagenaar, Amjlerd. X. p. 60-68. (5) Wage n. 1. c, p. 64-67. Zurck, l.'c. 11.2. C 348 ) venta 7 quibus omne ins detractus, gabeIJa he- reditaria, et cenfus inigradonis , quae alter ab alcrius civibus exigere posfet, abrogantur (5). Senfim itaque hoc vectigal ex ufu nosrro reces-* fit, vel expresfe etiam fublatum penitus fu.it. Nee tamen iure noscro antiquo, hoc vectigal unice coarctabat discedendi facultatem e civita- tibus nonnullis. Eranc alia etiam , quibus II- bertas migrandi permukis in locis coaiX'tabatur. Sic faepe non Jicebac civi, alio migrare, nifi per aliquod certum et definicurq tempus in is- .tiusmodi urbe habicasfec (6), Imp non om- nino deeranc civitates, ubi non tan turn discedere cives prohibebamur, fed ii etiam, qui iam mi- graverant, gravi nonnunquam poena ftacura re- vocabantur (7). Sed haec atdgisfe fufficiaci plenius haec perfequi a propofito nostro alienum est. Proprie enim ea, quae attuli, pertinent ad domicilii mutationem, ex alia patriae nostrae urbe inaliam, non vero ad discesfum ex ipfa Cf> Bynk. 1, !. Pertinent hue qnoque con- vcntiones illae, a Regenpsiro cum Hannovcriac Rege, Duce Mecklenbnrgiae,aliisque principibus concraccae, de quibus vide Nefarl. Staatsc. 4 Nov. et 2<^ Decerab. 1816. C<$) Arntzen. Inflic. I. Beig. I, p. 168. tit. \\ 13- Befthrijy.van Qude^ater r p. 401. fq. C 349 ) patria terra. Scdquod fupra de Romano impede obfervavimus, idem racione patriae nostrae illo tempore valet. Erenim ea tune illius ratio erat, ut urbes et civitates fua fibi propria iura habe- rent, et peculiarem adeo quail patriam conftt- tuerent fingulae. Sic altera civitas ratione ahe* rius quafi excera quaedam regfo confiderari po- terat. Et hacc fuit causfa > cur nonnulla de hac etiam re dicenda viderentur. Qiiodll quaeratur de migrandi facilitate ex patria nostra in peregrinas regiones : 5 , In Bel* gio certe foederato non esc lex, quae impe- diat, quominus liceat in alterius principis im* perium tranfire, iino et mill care licet fub priri- oipe illo, qui patriae riovae praeest(i). In Bel- gar um itaque finibus nemo invitus manet (2)*" Hodieque , fecundum leges illas, quas etiam mine cum Francis communes habemus , libera apud nos quoque est discedendi e patria facultas (3). De praecipuis causfis impeditae il- lius libertatis* E multis , qitae ad causfas hasce referri pos- funt, praecipua tantum quaedam exponemus. Nonnunquam prohibitae migrations nulla po- (1) Bytikersh. Q. I. Publ. I. c. 22. (2) Pest el, Comm. de Rep. Bat. 82. (3) Art. 17. feet. 3. Cod. Civ. fupra cit. C 350 ) potest inveniri alia ratio, nifi quod omni fbbla* ta Jibcrtads civilis norione , fubditos fuos fcr* vorum inirar fibi proprios esfe iudicet imperans, eosque imperio fao, veluti carcerc inclufos, in pcrpetuum retineat. liacc folct esfe Orien- talium regnorum condicio. Saepe tamen aline exftant* eaeque pfobabilio res causfhe prohibendi e patria discesfus. Hue pertinec metus, ne civium numerus migrando nhnitim minnatur , ec civicas ira debilitetur. Prouti enim ex officinis artificum meliora folenc opera prodire, fi maior est numerds operario* rum , qui coniunctim opcri perficiendo incum- bunt ; fie etiam , quando maior est civium nu- merus, qui commune bonum provehant, fell- cior futura est reipublicae ratio, Potest quoque imperans artificum et operari^ orum frequentem discesfum impedire. Sic enim rerum ad vitam utilisfimarum defectus oriri pos- fet: fie artes et opificia vel male tractari, vel omnino negligi inciperent'. Quod quidem dam. num uta civitate avertatur, Jure meritoque prin- ceps Cavebit, et eorum migrationem prohi- bendo, et , quod potius etiam est, curando, uc honestc vivendi occafio in patria iis non defit, et opportunitas illis detur, ex arte atque operi- bus fuis honestum lucrum faciendi ^i). Ex (0 Vat t el, Dr. dcs Gem I. c. 6. r 351 o Ex endem ratione , fi civltas in rerurn angutf- tiis verfetur, et pccuniae ad fie indigcncia, qua respublica queat fustentari, divites, ut ne e pa- tria discedant, merico coguntur. Idem dicen- dum videtur de mercatoribus, fi ex frequenti eorum discesfu mettis fie, ne mercaturac fedes e patria alio transferatur. Vidimus fupra, ipfam obligationis civilis natu- ram,uc intempesti^am et pacco civili contrariam, prohibere migrationem civium, tempore belli eo confilio fu seep ram , uc fe exfolvant obligatione civitacem defendendi. lure iraque princeps illorum discesfum impediec, inprimis, fi migra- re velinc ad ipfos illos peregrinos , quibuscum hobis bellum esc, ne ceteroquin migrandi prae- textu patriae proditores fieri posfint. Nam qui iusto ec legidmo bello patriae detrectet defenfio- nem, non tantum iners erit ec ignavus dicen- dns, fed et fanctisfimum violasfe patriam tuendi oflicium, iure meritoque cenfebitur (ij* lea fie, ut minima rara fine edicta, quibus belli tern* pore vetitum fuerit civibus, civittitern deferere. Sic lege Wifigothorum , (2) capita plectitur, qui 5 , ad adverfhm gentem vel ad extraneam par* teni (1) Barb, nd Grot. II. c. 26. 5. feet. 2. not. 3. (2) II. c. 7. jsp. Ileinecc. Corp. inris German, p. i86"o. C .352; 3 item perrexit, five perrexerit, aut etiam ire vo~ luit, vel quandoque voluerit, uc fceleratisfimo .aufu contra gentem .Gothorum vel patriam age- re:, aut fortasfe coneuir aliquatenus agere". Nee alia est ratio corum , qui gregatim e pa- tria alio migrant* Quodfi enim inde foeienas ci- vilis damnum patiatur, nullum est dubium , quin hanc libertatis coarctationem, ipfo etiam ci- vili pacto iusfam , lege confirmare queac prin- ceps CO- Saepe etiam, per diverfas res et tetfipottl, li- bertas migrandi optimo iure coarctatur, imo penitus tollitun Sic in urbe, hostium vi undi* que obfesfa, aliquando mcrito impediet miliciae praefcctns^ quominus quis urbe excedat. Sie li qua in civitate pestis grasfatur * aliusve mor- bus gravior epidemicus, principis est vetare^ ne quis civium alio fe conferat } hoc enim tan- turn modo contagio morbi arceri poteric. Quin etiam folet fere poena mortis fcribi in eos, qui tali loco, peste infecto, excedanc. His itaque exempli causfa enarratis praecipuis coarctatae per leges migrationis causfis , brevi* ter videndum^ qua ratione optime videantnr caveri posfe incoaimoda et detrimenta, quae e (O D e F e 1 i e e , Dr. b la N. et 4es Gem. Tom, UI. p. I4P* C 353 ) c nimis frequent! civiura migratione civitas pa* ti posfh. Hominura vero gemiumque Tahiti bene con- fuli, minacibus illis regum edictis, quibus li- bertas migrandi, gravisfimis etiam flatutis fup- pliciis, eivibus adimatur, baud profecto existi- mamus. Acerbae leges a Ludovico XIV latae, migrationes e Francia non coereuerunt , fed per casdem iJlas leges, et revocatum E^iccum Nan- netenfe , Francia eivibus exhausta fujfc Aliud igitur fuadent fanae prudenciae eivilis praecepta. Tot func ec tarn fortia vmcula , quibus in patria fponte nostra tenemurj ut non facile quis fine idonea causfa alio videatur migraturus^ Maiores nostri in ea floruerunt ^ parences in ea habemus et liberos noscros, esc in ea rerum nostrarura fortunarumque fedes, cives nostros magis nobis benevolos, quam peregrinos expe- rimur, eadem habentur ftudia, iidem mo- res, fenfus iidem ^ opiniones, religiones. Haec tanta funt, ut nemo facile in peregrino folo oberrare , quam in patria terra felix esfe malit. Et vero Neftio qua naiale folum dulcedine cunctos Duett, et immemores non finlt esfefui".(i) Prae- (O Ovid. Ep. ex Porno I, Ep. 3. vs. 35. f^. Cf. yerba Furii Camilli , apud Liv. HiHor. V, c, 54 r* ( S54 ) raeterea , fi quani ob. causfam fubditi ad dig- cedendum e patria invitehtur , vix ill! vi retincri poterunc. Quo ieverior firerit prohibitio, eo maius id iis em ad rnigtandum incitamenturh. Optima via, qua eortim discesfbs cohiberi pos- fk, ea profecto erit , qua tanta dvibus praebe- antur vitae commoda , tanta feiickas,- lit perfpi- ciant fua ipforum interesfe^ ut in patria 'degere pergant (i), et hac quidem via, primum ci- ves aliunde princeps alliciet* delnde quos potes* tad fuae fubiectos habet , eos certius , quam edictis minacibus retinebit, deficiencibus mi- grandi causfis." (i) Hanc feJicitatem quando civibns fuis civitas praeflat, videntur ipfa natu- ralia praecepta fufficere, quae migrationem e pa^ tria fads coarctent, nee opus esfe videtur alia lege pofitiva , nifi qnae fimpliciter confirmet iu- ris publici naturalis hac in causfa principia. Non diffiteor esfe (3) , qui , etfi exisdment Jiberta- tem migrandi e civitate omnino dari oportere, pu- CO Egregie haec principia perfequitur auctor open's Princ. de la legist, .univ. Tom. I. p. 175. fq. item Barbeyr.ac,, ad Puff. I, N. et G. VIII. c. u- 4. feet. i. cf. Wolff, Staatk.ll Dee!. 6 Hoafdft. 483- (2) Pest el, Aclditain. 107. in fine. (3) V a tee I, Dr. d, CMS 1. c. 15?' 222. C 55 ) putent tamcn , in republica befie eonftkuta ferri non posfe, ut civibus, quandoeunque velinc, nulla reddita discesfas caiisfa, migrare liceac: imo etiam. arbitrentur, hanc, quara vocant, li- ccntiam esfe non posfe, nifi in eiusmodi :regio- ne, quae necesfariis vitae careat, et eiusmodi in civitate, quae civium fe}icjtaci prospicere ne- queac. Exiscimanc icaqne illi, hanc libertatem ^ege pofltiva admodum cafe coarctandam. Sed auc fallor, ant ea, quae propofui iuris natu- rae principia , et civitatis Tahiti , et commodis ci- vium, et dcnique focietatis civilis confervationi fatis profpiciunt. Itaque in ea civitate, qua ci- ves fui ttitela atque defenftone gaudent, qua quiete rebus fuis et .fortunis uti posfunt, ibi nulla est ratio, cur libera manere non posiic ci- vium e patria migratio> quatenus haec libertas ipfo iure naturali civibus concesfii fuh. .Ve- nmtamen posfunc omnino , ut civdtati confula- tur, nonnuiia addi; , quibusdus facultatis exer- citium definiatur; velunutis, qui parriam esc relicturus, hac de re Magistratum legitime cer- tiorem faciat. Posfunt etiam pecularia existere huiusmodi rerum momenta , ut ipfa migrandi fa- cultas coarctanda (it. Scd ii haec. non adfunt, univcrfe recce dicicur ipfa migrandi facultas per legem pofhivam tollenda ; vel iinpedicnda non esfe Z a An An omnia iura et officia, ct civis et patriae, post migratio- nem penitus intereant? Alii in hoc argumento tractando aliter fenti- tmt, proud magis minusve liberae civium mi- grationi favent. Sic* qui omnem civibus e pa- tria discedendi facultatem denegant, non pos- funt non quoque ftatuere , per migrationem , ut- pote illicitam, nequaquam interire civis et ci- vitatis officia atque iura. Sic putant aliqui, ci ves discedentes ideo non liberari obligatione civili, quiaius dominii, quodfingunt, imperan- tibus adimi non posfit (i). Alii item negarunt, per migrationem legitime aliquem folvi posfe, obligatione fua erga patriam priorem, putantes civem eum manere in veteri republica, inco- lam eum tantum fieri in regione , quo postremo habitatum ivit (2). Scilicet non pauci iuris publici interpreter vetustiores ius civile Roma- inanum confiderabant, ut iuris etiam publici fontem (3). Ita factum, ut, quod hac in caus- fa (1) Huber, de lure Civic. II. feet. 2. c. r, 32. Heinecc, ad Grotium, II. 5. 24. (2) Vid. ap. H uber, 1. 1. ap. fq. (3) Q"em errorem notat Montesq. spr. d. Loix XXVI. 16. Qtfil ne faut point decider par let C 3370) fa-, ratlone municipiorum conftitutum erat (i), hoc ad ipfas liberas civicates ec respublicas transferrenc. Vcrura facile intelligitur, non tiuo e iure Romano argumentum peti posfe de eo, quid ius publicum naturale velit: cum quia ma- il doctores iuris Gentium Romani fuerunt, turn quia faepe in iure Romano agitur de folo iure civili , ec de re, quam raaxime diverfa ab ea, quae ex iure Gentium natural! debcat declarari , quod hoc etiam loco obfervatur, Multum enim interest inter cum , qui in eodem imperio duo- bus in municipiis iure civili utitur, et alium, qui in duobus diverfis imperiis vel civis vel in- colae iure gaudere dicitur (2). Haec et fimilia argumenta misfa facere licet. Nos vero primum inquiremus fc , an iura civis et obligationes civi- tads post migrationem intereant. Deinde ex- plorabimus, an obligationes civis, et iura civi- tatis eodem illo modo pereant, Qui le$ regies du droit dv.il , quand il s'agit de d&cickr 1>ar calks du droit politique" CO I. 29. D. ad municipalem I. I. et 5. C. de - mur.icip. (2) Huber, L I. 24. fq. cf. Grot. II. 5. 24. n. i. ibi Barb. Leyfer, ad D. fpec. 662. X. p. 634. cf. ByuUersh. de foro Legac. c. ^. p. 461. fq. C 358 ) Qui fponte alio migrat , Temper amiitit lur$ fua in patriam , adeoque patria iure perfecto li.- bera est ab omnibus iis obligationibus , quibus iila erga cives fuos adftricta est, Etenim qui fponte civium numero fe exemit , deinceps nequaquam arrogare libi potesc eiusmodi iu- ra, quae civibus foils competunt, quaeque ille fponte abdicavit. ' Quodil quis optime de patria fua meritus fuerit , perfecta quidem officia pariter cesfant, etfi accepta beneficia remunera- re imperfecto iure teneatur respublica. Quod vero attinet officia cms ct iura pa- trlae^ videtur distinguendum esfe inter eos, qui iure fuo, nulla prohibente lege ., vel confentien- te fijnimo imperante, e patria discedunt; et ali- os , qui contra legem , five nattiralem , feu pofi- tivam migrant, modo huius ferendae potesta- tem cives et dederint, et dare potuerint. De fingulis videamus. Ii, qui per mitt ente lege, patriam relinquunt ^ oinni vidennir folvi perfecta erga patriam obli- gatione. Null urn fuperest in eos veteri patriae ius perfectwn C0< Omne fcilicet ius, quod, ab alio quodam iure vel re pendet, perit cum ipfo illo iure vel re , quacum cohacret. Iccir- co - > (i) de Felice, Dt>. de la N* ct fas G. Tom. III. p. 149. C 359 ) co ius civitatls in cives fuos , quod ex pacta civili oricur, peric, qiroties cives iure ec leghi- nie.illp fe pacto exfolvunc. Officia fie fociecaci alicui praeftanda pereunt cum ipfo vinculo , qup fqciecati illi aditringimijr : hoc igirur vinculo femel Jegidme fd.luco, pristinae civitati nihil am- plius juris in civem demisfum competir" (i) Pactum illud, quo civitas defbnfionem, civis pbedientiam prpjniferunc, folutum esc. Haec ita dicta funco d.e officiis perfectis , quae nulla ampjius patriae debenc, qui ea excesferunc cives, Alicer paulo de imperfectis civium officiis fen- tiendum esfe yidecur. Anciquae eiiim pacriaeom- iiia debemus bpna nostra: qiiippe accepimus ab ea omnia vicae cpmm.oda. Defendin ilia nps ec tui- ta esc adverfus omnera quietis , felicicacisque nos. trae percurbacionem. Haec accepra beneficia ad gratum animum, i. e* ad officia imperfecta prae- iranda civem abliganc, etiam quando patria iani excesfic (z\ ^ . i . i . - Prmcipia , quae propofui , populorum historic noii raro conOniiaca reperiuncur : faepius camci^ eci- (1) Tit ius ad Puff, de O. II. et C. H. C. iS v nit. nota g. (2) Ita accipiendus est P e r r c a u , Eltmens dp Ife gisl. natur* ^. 124, ~ C t ' i ' etiam , populos et principes ab iis recesfisfe, ea- jdem docct historla. Romanis, teste Cicerone (i), haec erat ius- ta regula, ,, uc duarum civitatum civis esfe ne- mo posfit". Sic fiebat, utcui aqua et igni inter- dictum erat , hie omni erga veterem civitatem obligatione plane folveretur. Migrabac enim volente, imp iubeme populp, quocirca merito iis liber.abatur ofBciis, quibus antea fuae civitati adflrictus fqerat. Earn ob causfam putant (2) nonnulii, iuste Coriolanum adverfus urbem Ro- niam beJlura gesfisfe , quia patria eum eiecerat, et vinculis mutuae obligationis ipfa He fefe cxuerat. Recentior autem historia exemplum quoddam praebuit perquam illustre, Patkuliicuiusdam,no- bilis Livonienfis (3), qui ndolescens adhuc, ve- nia a rege impetruta, Sueciara reliquerat. Hie deinde Saxpnum , in bello contra Succos , dux > captivus, iusfu regis, quaf] civis esfet Suecus re- bcllis, ultimo fupplicio affectus fuit. Iniustis- fi- (i) C i c. pro Balbo c. n. (c) Leyferi, Medic, ad D. fpec. 6^2. in fine. cf. Livii, Hist. II. c. 35. fqq. de quo tamen Ley- feri iudicio in \uramque partem disputnri posfit. (3) Rem totam enarratnm vide apud V a 1 1 e 1 , Di\ d* G, 20, feet. 2. nota. < 3*1 ) m tfmum profecto facinus. Patkulius enim, con- fentience rege , iure patriam mutaverat. Cesfave rant fie officia, quae erga veterem illarn patriain antea praeftare debuerat , et novam nactus , pro hac fummo et; Optimo iure arma fumferat. Non plane etiam propofitis his principiis ad- haefisfe videntur Francici legum condicores. Hi de eo homine loquentes, qui, relicta Francia, jpro noya patria fua anna adverfus Franciam ges- flc, ita fere ratiocinantur, quad gratiam illi fa- ciant , quod ultimo eum non afficiant fuppli- cio (i). Se4 quam illi gratiara putant, reve- ra est iustitia. Nulla enim poena affici debes, fi is, quifinente lege e patria discesfit, dein ad- verfus ea.m niilitavit, quia nulla amplins civil! obligatione erga earn tenetur, qui eius imperio non amplius fubest. Haec fufficiant de illis, qui, volente lege, auc confentiente imperante, e patria migrant. Viden- dum nunc de iis ? qui contra legem chit ate ex* cedunt. Videntnr hi non Jiberari obJigatione civili, etfi ex voluntate ipfi fua amittanc omnia iura, quae fibi in civitatem antea competebant. Ci- vitas ergo in posterum earn ipfis defenlionem, qui- " Ci) Cf. M a 1 e v i 1 1 e , Anal* raif, du Cods. Tom, I* p. 35' U,ietem et tutelam praeftare non debebit, qtiam cjvibus fuis ilia debet. Videtur autem civitas fua retinere in ilium civem iura , qui fecundum legem naturalem, aut conftitutionem publicam civitatis, iniuria patriam reliquit (i). Nam no- luic civitas ins fiium in dvem abdicare; quod ex legc eius migrationem prohibence apparen; nee tamen ius civntati invkac adimi potesr. Is- tiusmodi itaque migracio non inepte compa- rari posfit cum dispofidone ilia iuris civilis, qua is , qui callide et intempcstive focietati renun- ciavit, commodis omnibus privamr, fed dam- norum tamcn fuam fert par tern (2}. Haec de eo , qui migravic , qiuim leges hoc omnino verabant. Alia erit causfa, fi, non plane prohibita migratione, poena quaedam fcripta fie in cos, qui ha migrant. Tune enim plane qui- dem etiam intereunt civilia iura, fed foluta et praeflica poena, antiqua civitatis iura denuo rectiperari poslinr. Eorura , qui contra leges e patria migravc- runt, Cynkershoekius (3) exemplum adduxit ? quod flipra iam attigi. Scilicet cives Angli , qui fae- (1) de Felice, Dr. de la N. et des C. Tom. III. p. 149, (2) 4. Inftit. de focietace, 1. 65. 3. fqq. D, pro focio. (3; Q- I. Publ. c. 25. d. ( 3*3 ) faeculo 17, in nostras terras liabitatura rant, patriam reliquerant, lege id vetante, five istiusmodi rerum causfae-. veluti bellum, obti* nerent, quae fecundum legem publicam migra- tionem impediebant, five Rex eo' tempore dedis- fet refcriptuoi , ne exeat rsgnum. Ideo An- gli non defierunt eos , tit fubditos et cives fuos confiderare, et illos Maiestatis damnaverunt. Pariter, ex causfa utilitatis publicae , feu corn- munis regni boni Magna Chart! ^nemorata, repetendus videtur mos Anglorum, in medio aliquando mari naves exceras perquirentium , num forte inter nautas fint, qui in Anglia nati ad fuos pertineatk cives; hos repertos, etfi all' bi civitatis ius impetraverint, libi tamen 9> ut fu- os femper cives vindicanc, illud cenentes hac in causfa principium: 3 , Anglus femper Anglu^ manet" (i). Ex dictis facile etiam inrelligitur, quaenam fit in cives migrantes Jiteranim'^-qwae dicuntur, Avocatorianmi vis, qtiibus civiras monet, et iu- bet civein fuum , qui alio fecesfh , uc in patri am redeat. Obftringent hae omnes illos, qui contra ius et fas patriam reliquevunt. Sed nul- (i) Jfyyagp tfvn.Fra-nc. en Angki. Tom, I. p. 344^ fq. Tom. II. p, 395 - 397. la eric earum efficacia, rationehabitaeorum, qui ex naturae et pofidvae legis praeceptis, iure fuo ufi, e civitate discesfcrunt (i). Inprimis huius- modi literae mittuntur ad eos, qui, nonconfen- dente civuate , militiae percgrinae ad tempus fe a-dfcripferunt. Hoc cafu fine dubio reverci de- bebunt cives nostri , aut rebclles et hostes pa- triae merho iudicantur fa). , Abfolvi lie, quam fusceperam, huius quaes- tionis explicationera. Longior aliquando fui, quam et ipfc voluerim, et huiusraodi forte disfertationis propofito convcniat, Sed non potui non , quae ad ius in primis naturale refe- runtur, accuratius exponere, quum viderem , in eodem tractando argumento, aliqiiando itira po- ll tiva a legum naturalitim confideratione non fa- p's fuisfe feparata. Non raro enim , non ex na^ turae folis legibus res definita reperitur, fed vulgo hoc attcnditur tancum 9 an legislator po$- fa (i) Puffend. I. N. et G. VIII. c. u. 3. DC Felice, dr. de la N. et des C. Tom. III. p. 149. OVDe Re*ai, Science du Gouv. Tom. IV. p. 552 fq, C fit migranonem legc impedire. Videntur autem ius pofidvtim , et facultas ferendi legem pdfitivam, ab ipfis dis.poficionibus iuris public! naturalis oranino esfe feiungenda* Praeterea toe erant ab interpretibus motae quaestiones, et tantas re- periebam in iis definiendis eorum disfenfiones, ut longior paulo esfe cogerer, quando omnes , quae mihi occurrebant, factorum fpecics prin- cipiis univerfe poficis comprehendere conarer. Quod tarn en quum tentaverim, accuratior re- rum confideratio , et perfpicuitatis cura nonnun- quam me brevem esfe non dverunt. Ea enim folet esfe disquiOtionum, de iure inprimis natural! ratio, tit, nifi dilucide et perfpicue ipfam fcrip- toris fententfam enuncient* aequo ipfarum iu- dici diiudicatu difficiilimae fint habendae. Quatenus autem propofitae quaestioni nos fa- tisfecerimus, iudicium eorum VV. Cll. declara* bit, qui hoc argumentum ad publicara lludio- forum disceptationem propofuerunt. BERNARDI NIEUHOFF O R A T I O, PRO NOSTRA AE7I HORA r HUMANITATIS\> FELICIUS AMPLIFICANDAE , PKAENUNCIA, HABITA HARDEROVICI, DIE XXV I UNI I MDCCCXVII, ATHENAEI NATALI. t O I T A # O Me vate mox iras perojts 3, Sccla fluent meliora e/gfs'* 9 - M, C. ' O R AT I O. (/UI MIHI, ANNIVERSARIA PALLADIS SACRA CELEBRATURO, ADESTJS > VESTRAQUE PRAESEN- TIA HOC ATHENAEI NOSTRI FESTUM COJ&D-ECO- RATIS! VOS, INPRIMIS, VIRI PERILLUSTRES , INCL\> TI ATIIENAEI MAECENATES, HUMANITATIS DE CORA ! . ET VOS -, DOCTRINA'RUM PROFESSIONE PRAE- CLARI, TOGATI MUNERIS SOCII AESTUMATISSJIMI , HUMANITATIS AJ,LJISTITES ! ET QUOTQUOT MlNERVAE ARAM ORNETIS , SI* VE MUNERUM SANCTITATE REVERENDI, SIVE PA- CIFICA TOGA, MARTIALIVE SAGO SPECTAUILES, S1VE SCIENTIARUM ARTIUMVE CULTU HONOR ANDI ! AUDITORES NOBILISSIMI, HUMAN1TATE POLITll O Temporal o Mores! Quorfum tandem ver- gitis homines! qui, nefcio quo fpeculatricis A a cul- culturae mimine inflati augures, iactitantes ra- tionem ec moralitatem, iactitantes iustitiam et religjonem , iaccicantes fapientiam, morumque probitatem , fidem , animique candorem , castam Jegum et aequi reverentiam , bonique public! curam fanctam, iactitantes aurea ex Hesperi- dirm hortis mala, humanitatisque , felicius, am- pliflcatae, profectus inauditos, nos cenfeds, nunc denique natos , felices ! Et , quisille, quern non circumvallent castra dolorum! Quern mihi dabitis, qui non illacry- metur temporum nostrorum iniquitati ! Cuius vitae gaudia non dispellant, hinc domestiCa, il- iinc publica mala! Qui non , flebiles repetendo naenias , ingemifcens accinet Lyrico : Damnofa quid non imminult dies ! Act as parent um -> pelor avis, titlit Nos nequiores, mox daturos , Proecnicm vitiofiorcm. 5 Haec , haec una demum est rauca civium , haec anhela populorum vox, furdo malorum fenfu excita. Hanc reboat cafa plebeia , inedia presfa, marmoreumque palatium, luxu ambiti- ofo fplendide miferum. Hanc ( 37' ) Hanc refonac in familia rara fratrtim gratia-, hanc in civitate hospes, nan ab hospice tu- cus. Ad hanc emugit miferiae dormis , ferw ftrido- re, horrido catenarum ftrepitu, crudisque man- cipiorum vulneribus. In hanc erumpit docta cohors, rediturae bar- bariei praefaga, doletque fanctior vatum cho- rus repudiatam pacrum auctoritatem. Hanc concitan vastatrix Bellona, rapto vl- vens, horrente cive licemiofam praedandi libidi- nem, horrente colono conculcatam fegccem, hor- renre populo aerumnarum faeviencis ferri ec ignis agmen. EC hanc elicit furens dorainandi aufus, fub* dola fuavis pacriae amoris finmlacione, foedura obtegens proprium amorem, aelluansque impla* cabili fedicionis monflro,quo faeviente, ,,Fran- ens vocat in certamina Francum." Vipereo- que istius contagio , quot, quantaene prodierunc regnantium populorumque calamitaces ? cala- micates , an unquam iuperandae ? Ad humanitatem , hominis deciis, itietamque^ hac in vicae periodo fummam, tendere hoftii- dicticac fpeculatrix fchola, mediationum A a a fua* C 37* ) fbada, pulchre colorata, fuperbiens. Quisistc, 'tan turn qui non deveneretur.dccus, ad tarn fii- blimem qui non adfpiret metam ! Sedquam deploranda rua, O humanitatis cul- tor! fors, modo tibi * mi Humane! dolcnda fa- tis, cum declis tain fublime , metam adeo eel- fam respicias, ut refpicis in vitae fpeculo adtila- tionis nefcio, tan turn non indies retrogradam! cum respicias, ut respicis in vitae theatre, ho minem per vastum opinionum oceanum iacta- tuin ^ et cifcumagitatum, qui, furgcntibus un* dis, ad nobiliorem veri, ptilehri, boni cul- turn adfpirare videtur; cuius vero humanitatis gloria, fubfidentibus iisdem , tantum non fepul- ta iacet. In homing respicere datum est hominem, in fui opprobrium , in aliorum perniciem pronum, humana pariter ac divina perfringentem. In obscuro improbiracis cum tyrannide et discor-. dia triumviratu , ptirantur civium libertati vincula et laquei, piaeqne fraudes in Druidarum coecu* Quid, quod ipfum humanioris cukurae numen non fit discriminum expers. Quis obfecro, cui, ex tot mille uni , contigit radians id intel- ligendae lumen, radians ille ingenii fplendor, ani* C 373 ) nnimi fcnfum movens, emtans, pectusquc in- flammans, quo vigeat generofo incoctum hones-. to, fpecteturque recte agcndo! Non finceram humanitatis, at fervide fuam agere causfam: fie, lie fert feculum , culpae fecundum. - Digladiantes confpicitote culcioris human! ta- ns propugnatores , hos purioris rationis oraculo fubiicientes humana , atque divina; illos fenfimi conflitucmes veri, bonique cenforem; iljos ex incerno, at quam alto! lapientes myfticae fa- pientiae fonte. In excelfo isto culturae theatre applaufus comitatur rationalismum ec materi- alismum , iiidifferentismum et egoismum , liber-? tinismum et myfticismum , dogmatismum et fcep- ticismum. Eaque hand raro, fpeciofa calfoe rcligioficatis umbra obvelantur. Sed et queries uiiye culta laudantur ingema , ilia fcilicet , quae a-rre pollenc fcite fimulandi , etidisfimulandi , fasque nefesque tuendi , et ex- tenuandi. Luxnrientibus his ingeniis quandoque ccdere debct vcritas , moraliras , religio. Ne.non dicam de divifo, inter eruditorum OF* dines , doctrinae cultjoris imperio. Philofo* phiam ad ancillaria dimittit munia theologia domina; huiusqiie dominatum parum currx The- C 374 ) Themidos antistes. Quern fagit tetrum "medi- corum opprobrium: tres medici, duo athei ! Quin ec apud ipfos humaniorum praecones hu- manitatis ara inornata frigec. Neque haec funt avita, multo minus ex va* gis priscorum traditionibus, conquifita Jamenta. Haec, fed quis cuncta enumerandoest? Spisces* cunc haec aerumnarum fpectacula, ut nubium agmina. Haec omnem perfonanc vitam. Hos gemhus extrudit , quin effundere cogic , nostra , adeo mire culta, aevi hora. Eorumque ea esc nris, ut folitudinem quaeret fapiens ; uc fine ccs- te dolens malorum Iliada, fractusque calamita- te, inlacrymetur aevi invidiae. Profecto , fi antiquitatis incanae auctoricas , 11 plurium, in aevi horam declamantium, Chorum vero, qui opinanti oraculo facros, coeca fide, libant honores, legio qnam mimerofar) confen- fus, haud amblguus, intemeratum 'praeftaret veri patrocinium ; fi quascunque hominum que- relas, haud raro intempestivas , fi quorum vis vel- licadones, haud raro ineptas , ac male fanas, cumulare liceac; fi rauci morofae pervicaciae clamores aeflimandi fint, nee iure , nee ratione destituti: quis ille, qui vel fomniare force aufus de C 375 ) de temporum felicitate, quid dicam, de eadem, nostra aevi hora amplificata, deque nostri aevi genio, ad meliora nato! Fallor, an proborum optimum a Simonideis non temperec lacrymis * Jacrymis lacrymas urgentibus , infausta' tempo- rum iniquitas , in dies iniquior, Animofisfimo quid fuperesfct, nili lit ingemiscat humanitacis gcnio, lethargo inexpugnabili occupato. Et , ii quis, ego profecto! baud diffiteor, obvia esfe neutiquam pauea , pio et aequo fato- rum cenfori merito illacrymanda, durae iniquita- tis plena! obvia esfe, eheu ! nimis multa, in aevi cujcioris dcdecus, in gliscentem eiviuni perniciem, in tetrum regnantium opprobrium, probrofae perverlitatis flagitia , humanitate , ea- que hodie ad tantum culmen ducta, prorfus de- digna, fine piaculo abominanda. Et, fi quis, ego acerbo me fentio aifcctuni dolore, tarn denfum adhuc vagare erroruiu , tarn denfum malorum ngmcn, tarn atrain adhuc mo* rari cives , morari populos , qnin Europaeos 9 opinionum , temere conceptarum , morumque inr temperacoriim, atque calami tatum , inde manan- tium , nubem ; idque in tamo ingcniorum adeo cxcultorum lumincl Ve f C 37 trix, in planta vegetatrix, in animante fentiens. Haec vero in homine , led in eo ftupendo vi"ri- urn complexu, prodit divina prorfus! In ho- mine haec fummum attigit culmen; attigic in pcrfica ilia vi , quae praecst reliquis omnibus , cuinsque numini auriganti fubfervit cum orga- "nismo fenfus, in ratibne. Eo nwnitum numine, humantim animans, vitali vescentiiim aura dominus, fcfe fupra ani- mancium, nudam fenticndi fphaeram non cgre- diendum, fortem effert, nobilitate ac maiesta- te confpicuum. Mundi rationalis civis verura indagat, verique principia; rerum causfas per- quirit, catisfarumque nexum ; fuaque fibi intelli- gencia viam munic ad aeternum vericatum regnum. Eo mnnitus numine prodic homo, mundi moralis civis, non nubilo fenfacionum aeflu X proiectus, at diva pollens liberate. Sic, fui arbiter, praelucente rationis face, fibi' quae conveniunt, appetit, ipfeque fuum fibi figit vi- rium exercitium. Eo mtinitus numine abfolutum, pretio quovis fa- pcriorem , fibi vindicat valorem , dignationemquc , fum mo rationis ac moralitatis tribunal i iancitam. . Eo niunitus numine homo prodit, foc'-ae vi- tae C 381 .) tac focius, qui in homine rcveretur hominem,. nihilque humani rcpucac a fe alienum, in proxi- mi causfa, fuam. Eo municus numine fapra terrenae indigentiae fphaeram escendic homo, opera m diviniorum, concemplator ec adrairator! divinicacemque cog nosccndi piccacc ardens, religionisqtie cuku pi- us, fe Dei amore, nunc ec olira, praeftare dig- num, anuicicLir. Ita demum in homine fplendec humanicacis decus! Ec, profecco! ad ipfuni, alee inficum v vobis- que Ginctum v humanitatis fenfam provocare ;fas duco, quo innocescac, fi qurs fupinam foveat, in virium cultu recce cogicandi, casce fendcndi, racionalitpr appecendi negligenciam , probrodim , isco in. homine, dedecus. Quo innocefcac, fi in pLitidis fenescac opinionum commends,, avi* cisque erroribus; ii fordidis indulgeat fenfacio- num igniculis, graca fpecie fallentibus ; fi, af- feccuum fervus , damnofae feranurlibidinis ardore, fascidiofa fui abieccio , cuivis abominanda. Quo innocescat, fi, racionis acie improba cudac fa!-, lendi arcificia; fi gelido contueacur animo. afHic- cos, gaiideacque aliorum aerumnis; fi homine utacur 5 (iii .commodiinftrumciKoarabmofo-,- ven- di- C 38* ) dibilique, fi fuperftitionem arripiat religionis, fi immoralitatem , vircutis fpecie fallentem , laefae turn humanitatis , turn divinicacis crimen. Vestrum eric nemo, qtii non fenciat huius in- humanitatem , Sllius humanicacem ; fimulque , quam praegnans fit humanitatis* cai hie milito, theoria ! Ea quippe recludh priticipem hominis characterem , nobilitatemque nativam. Haud te- mere earn dixerim hominis, in hac terrena mo- ra, metam ultimam, felicitatisque partem pri- mariam. Te ergo , qui hanc promoves , qui hanc fcli- cius excolis, nostri aevi Gcni! falutare fas esc, uc humanitatis , felicius amplificandae, fau to- re m , fie et praenuncium haud fallacem. Hanc causfam placide, ex humanitatis a concertatione alienae, praefcripto acturus, antea nonnulla, quae paruni tempescive , nee opportune , ad hunc locum coguntur, amovebo. Sic deprecor enixe mystica millenariorum , qui audiunc, fomnia, vifionesque abftrtifas. Phi- lofophus non oberro in fpectris apocalypticis , calculorumqne myfteriis inviis. Providentiae di- vinae moderamen caste meditari, hominis natti- ram , ec indolem, et historiam , fedulo confule- re, ( 383 ) re, praefentis horaegenium, atque culturae fh- tum i ingenue expendere , ut meum esfe fendo, fie ec inde fapere fludet mea humanitads philo- fophia. Eamque non* confundunt horum intempestivi, istorum atrabiliarii , in aevi protervitatem cla- mores, minus adhuc ironicae ludificantium omi- nationes , ac fi obvium nobis occurreret Saturni regnum , quo , fine enfe et milite , pax peren- nac, -cunctique, fine iudice tuti, fine fraudc probi , aurea ista aetas , quae colit fine lege rectum, arva nltro foeta, quercusque fuden- tes roscida mella. Quae , in ingenua de humankatis ftacu cont- niencadone, fefe uhro ofFert conc!ufio,nonprae- nunciat cerrestrem nostram progeniem , nectare en ambrofia epufandam, vicaeque elyfiacae puri- - tare beandam: pra-enimciat .hinnanlcatem , eamque, non fine labe, perfeccam , fed ulterius, fed fe- licius, amplificandam Ea vero, quantum am- plificari potest, quamvis terricoh experiatur hu- mana fata, nee erroris, riec vitii immunis, non fine ilrenuo virium exercftio , naturae munera kcturus , non fine intenfo mentis animique robore, fapientiae, virtudsque nobilitate gavi- fu- C 384 ) .Alms. Ncque cnjm , in nimis hicvnantc globi c nostri atmospbaera , macurcscit intaminata con- funimatac beatitatis gloria. In lugubrem malorum, quae vicam fclle tin- , glint, cxagitationem , erumpit utcunque fui in> .potcns animus. Tamil m non dorainans cenfenda est ardens plerorumque pronicas ., damnofa fla- 'gitia, aerumnasque lucruofas prolatandi, in dis- . pendium vcri , fauftique. Avide profequitur li- nuis oculus culpanda piacula ; videtque cuncta in detenus vergentia, veri, pulchri bonique . fenfum in dies . magis infcctum, . linuofumque barbariei gurgitem latius hiantcm. Spreta veri et acqui , fpreta divinac fapientiae reverentia .fancta, praeciphes ruunt exaggeranda ea , quae displiceant. Vitae .bona, animoque grata, ii quando veniant in cenfum , protinus atcenuan- tur. Quis nefciat, quam fine homines fatorum .iniqui cenfores! Oculo qui non distorto hominis rimetur his- . toriam, hominem connuetur, haud raro ab erro- re in errorem , a vitio in vitium labantem, pro- gredientem tamen , ambages et discrimina eluc- tantem , incommoda fuperantcm, placidiorique vitae commcrcio apprppinquancem. Eoque fti- C 3*5 > rtjrnuhttur, turn natura ct ratione, turn tempore et necesficate. . Transeuntem coiifpicere datum esc homiriem a nomadicd vitae genere, ad aliquem agrorum cuhum, a barbaric ad quoddam humanioris Vi- tae inflitutum v ab ignavia ad industriam , a crasfa fenfualkate ad aliquem ratio'nis u'furn, a violemia ad libefalitacis, a licentia ad diqnani legis reverendam , ab armorum ilrepitu, a fii- perilitione, et crasfo egoismo ad aliquem pa- cis , religionis , bonique p'ubiici cultum. Tardo^ li quis dicat hos progresfus , vereor ne fuam ma* gis confulat, quam naturae, tempus dimeciendF nienfuram; ' Faufluin ilium in virium, vere numanarum, s explicatione et cultu , in delendis tot opinio- num commentrs , in dilatando veri regn6 , in depurando humanitatis religionisque Hatu , pro- gresfum , incuendum praebet grand6 id fetorum theatrum, aeque ac prisca Europae facies, Taci- ti, obliviofi temporis vindicis, atictoritate com- mendata. Fecunda huic fcrutinio id mihi fuic confe- ^uens, ut-,- quinque abhinc lustds, baud dubi- Bb ta- C .386 ) faverim , non paucis licet id paradoxura cenfere- tur, pro temporum felicitate perorare. Obftupesco, et quis non mecura , qui-repu- tet, quae dein perluctati fimus tumultuofa fata! In truces fl redeam irrequietae.discordiae, belli nutricis, Marcis comitis, fastos, mihi, ct ^cui non? nihil benignius, nihil homini falutarius, nihil magis pie admirandum, refulget, quam in- temeranda futurorum ignorantia. Nee minus obfhipesco, respiciens, in tarn fae- vo discordantium civium , populorum , princi* pum , disfldio, in cam ambitiofo dominatus, iusti et aequi nefcii , ufurpatione, fahitiferam calamicatum vim, quae cunctos tantum non coe- git, ad tuendam humanitatis causfam , revocavit- que horam, humanitatis, felicius amplificandae, praentmciam , victrice cultura , humanitatis prae- lidio uno fummo! Uti natura manuTatis larga, homini concedit facilitates, viresque excelfas: fie et ferio de- mandat eidem follicitam illarum explicationem , hartimque flrenuam exercitationem , qua prode- at, in homine, hominis dectis. Earn vero in homine formam quid dexterius elaborando esc, nifi cultural Su- C 387 ) Suum profequitur natura finem in brutis. Ad fuam destinadonem ipfe cendic homo, fefe per- ficiens veri intelligentia , pulchri, recti, hones- tique fenfu. Earn vero perfonae perfectionem quid conciliando esc, nifi cultura? Resplendet vitae focine gratia , prlvatae , pu- blicaeque, falus in reiigiofa officiorum diligentia, morum humanirace, huiusque fenfti caro, quo' humanus cum afflicto dolec, graciilaturque Jae- tanti , fibi gaudens. Ea vero pectoris aequi ca- ritas, ea animi comitas , is iusce agendi tenor, quern ornabic, deftitutum cultura?' In libertate, mortalium nemini fefva, in libe- ro virium rationalium , atque moralium , exer- citio, in votis, et faetis, ratione natis, fulgec, homini decora, nobilicas. Earn vero fibi com- paraturo quid esc opus, et quo duce? cultura. Quid demum opinionum fpectra, vitae fuavi- tatem et tranquillitatem fuffodientia , quid fu- perllitionis tyrannidem , metu faevientem, quid tot alia, immitia humanitatis flagclla, fi non dif- fregerit, mitigaverit faltem ; fie et nunc diffrin- gere, eorumqne vim nocendi ac vexandi domare potest , nifi cultura ! liuius Tub Aegide humanitatis dignitas inte- Bb 2 ni - C 388 > .nierata viget, animusque fovet fui reveremiam s aliorum benevolentiam , Deique am ore m , quo huifiapius, quo homini decentius, nihil. Ea cnltura , quac neutiquam indigec compto elegantiarum habitu , m ut fimplicitatis atque urbanitatis fautrix , qaae , eruditionis Chariturn- que amans, non fuperbit frigida orudiEione, va- naque ingenii fubtilitate : ea, inquam , cu-ltu- ra> virium explicatrix, errorum expugnatrix , .yeri propagatrix^ recti cultrix, hominis forma- trix, iinmoralitads domicrix , non tan turn alia- borat men tern veri lumine collustfare , fed et arrimi fenfum depurare, vrram, intelligentiae la- mini congruam , ordinare , hominemque inte- grum ea munire nobilitate , qua praecordia fpon- te fubeant moralhatis f qua lubens fubeat ipfe racionis , legisque , munia^ En vabis numen, cui uni ab aevo libarunt .fapiences; cui uni dcbetur, quidquki humanica- tern promovit. Ideuique, noscris diebus , uti fefe dillundit per omnes hoininum clasfcs,.a cive ad principem : fie et, nee pauea, nee exi- gua 9 , fuggesfit, atque fuggerere pergit, quae il- li ampliiicandae non minus funt. idon^a, qiiam .cxoptata-. Tcs- C 3*9 ) Tester, ut ex multis delibaverhn pauca , bre- vibus, educationem: fed haec, fatendbus om- nibus, titi praefentis horae gandia recludit, cc Futurae falutem, fi fuscipiatur prudenter; fie malorum recludit voraginem, fi negligentcr. Tencllus animus, ac fi humanitatis ager, in flm* dum praebeat frugiferum , mature est pracpa- randus, atque cura, Temper vigili, colendus. At quanto opere fapientes, probe experta hti- nianae naturae notitia excellences , fexus utrius- que decora ! tradendis regulis idoneis 7 quippe ipfius naturae praefcripto atcemperatis , ad cor- poris, animique vires, dextre explicandas", et prompte applicandas, de tenella aetatula func bene meriti cenfendi ; tanto etiam opere , de hu- manitate ipfa, et mine et olim. Hunc autcm locum, quam eximie et ample, in aevi laudem , elaboratum esfe ab iisdem , uti vestrum fugh neminem , fie CE affatim conftac ex recentisiimn humanitatis et hominis historia. Testor adolescentiae informationem', altiorem aeque ac elementarem , cui patent ludi nostri litterarii. Pro fee to ! non fine admiratione, noil line blanda animi affectione, contueor faluraria baec nostra inilicuta, nost-ri aeyi genip , rectius cui- C 39 ) culto , debita , petentibusque gratuito accesfa. Viget in iis digestio, concinno ordine dispofi* ta, docendi discendique methodus, puerili in- genio adaptata, aequeac rerum percipiendarum fe- cunditate commendata. Viget in iis exercitatio- num liberalitas, docilitacem excicans. Compa- re: hie aevi genius 5 non uno de nomine laudan- dus. Cemenarii, fpectaculum re vera hurna- mini et iucundum ! line ftrepitu , placide (imul discunc, fimul inflruuntur, docence uno. Ea- que exercenc puerilem chorum, quae continenc ingeniorum nutrimenta , ipfis appofica non tan- turn, fed et vitae praecepta, pinna et falutaria, fmulque faniora fermonis patrii elementa ; toti- dem human! cads germina. Lucidam mi hi vi- deor videre auroram, bumanioris diei praenun- ciam I Neque hie omittenda est informationis illius akioris nientio, cui.dicatae funt fcholae, quas dicunt, doctac. Quanta fit illarum ad folidam cruditionem, aeque ac ad germanum hunianita- tis cultum, vis, nemo ingenuus nescit, tes- tanturque affatim numerofa, ubivis in Europa, in patria nostra praefertim, lauta inflituta avo- rum prudentia fundata. Discipulorum in iis fre. qucn* C 391- ) quentia , olim incredibilis ferme , nostris quidera diehus, populorum tumultu , bellorumve ilrepi* tu, ipiiusque comite, temporum difficultare ni- mis , eheu! decrevic; incorruprus tamen pcriti- tit illorum genius. Eximia ista Mufartim fedes tanrurn abest, ut prisco fie valore orbata , uc potius Jiberalior vigeac in iis docrarum lingua- rum cultus, non nudis verborum formis fer- vus, fed et Graecum prodens humaniracis ge- nium. Harumque cum ftudio nunc coniuncta videmt^s alia exercitia, exacuandis ingenii viri- bus pci-quam idonea, viamque ad fublimiorcm fcientiarum , artiumve liberalium, cultum fruc- tuofe mimientia. Quanto opere haec, idquc, v